Τι είναι ο μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της ΕΕ;

Πώς χρηματοδοτείται η ΕΕ και πού επενδύονται τα χρήματα; Διαβάστε παρακάτω για να μάθετε τι είναι ο μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της ΕΕ και πώς καταρτίζεται.

Άνθρωποι που έχουν συγκεντρωθεί σε μια πόλη κρατώντας μια σημαία της ΕΕ, με φόντο τον γαλάζιο ουρανό.
Άνθρωποι σε ολόκληρη την ΕΕ επωφελούνται από τις επενδύσεις που προβλέπονται στον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό.

Ο μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της ΕΕ στηρίζει εκατομμύρια Ευρωπαίους πολίτες, όπως αγρότες, φοιτητές και ερευνητές, καθώς και ολόκληρες πόλεις, επιχειρήσεις, περιφέρειες και μη κυβερνητικές οργανώσεις. Συμβάλλει σε πρωτοποριακές έρευνες, σε πιο υγιεινά και ασφαλή τρόφιμα, σε νέους και καλύτερους δρόμους, σιδηροδρόμους και αεροδρόμια, σε ένα καθαρότερο περιβάλλον και σε μεγαλύτερη ασφάλεια στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ.

Η βασική ιδέα είναι ότι η συγκέντρωση πόρων ενισχύει την Ευρώπη και προάγει την ευημερία.

Καθώς ο τρέχων μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός καλύπτει την περίοδο 2021-2027, οι προετοιμασίες για τον επόμενο προϋπολογισμό βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη.

Τι είναι ο μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της ΕΕ;


Ο μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της ΕΕ είναι γνωστός και ως πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ), όπως ονομάζεται στη Συνθήκη για την ΕΕ. Καθορίζει τα ανώτατα όρια των κονδυλίων που μπορεί να επενδύσει η ΕΕ σε διάφορους τομείς πολιτικής για περίοδο τουλάχιστον πέντε ετών. Οι πρόσφατοι μακροπρόθεσμοι προϋπολογισμοί κάλυπταν περιόδους επτά ετών.

Ο μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός διευκολύνει τους φορείς που λαμβάνουν χρηματοδότηση από ευρωπαϊκά προγράμματα να σχεδιάζουν καλύτερα τις δραστηριότητές τους και να αυξάνουν την αποδοτικότητά τους. Η προβλεψιμότητα αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική, για παράδειγμα, για ερευνητές που εργάζονται σε έργα τα οποία διαρκούν πολλά χρόνια ή για τη χρηματοδότηση μεγάλων έργων υποδομής.

Παράλληλα, ο μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός πρέπει να διαθέτει και έναν βαθμό ευελιξίας, ώστε να μπορεί να ανταποκρίνεται σε απρόβλεπτες κρίσεις και καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, όπως πανδημίες ή φυσικές καταστροφές που προκαλούνται από ακραία καιρικά φαινόμενα. Για τον λόγο αυτό περιλαμβάνει ειδικά εργαλεία που επιτρέπουν να διοχετεύονται πόροι εκεί όπου χρειάζονται περισσότερο σε τέτοιες περιπτώσεις.

Σε αντίθεση με τους προϋπολογισμούς των κρατών μελών, ο προϋπολογισμός της ΕΕ έχει κυρίως επενδυτικό χαρακτήρα. Για παράδειγμα, δεν χρηματοδοτεί την πρωτοβάθμια εκπαίδευση ή τα εθνικά συστήματα υγείας. Αντίθετα, επικεντρώνεται σε τομείς όπου η ΕΕ μπορεί να έχει τον μεγαλύτερο αντίκτυπο, αξιοποιώντας οικονομίες κλίμακας, αποφεύγοντας τις αλληλεπικαλύψεις, ενισχύοντας την ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα και προωθώντας την αλληλεγγύη στην πράξη.

Σε ποιους τομείς δαπανά χρήματα η ΕΕ;

 

Ο προϋπολογισμός της ΕΕ στηρίζει την έρευνα και την καινοτομία, επενδύσεις σε ευρωπαϊκά δίκτυα μεταφορών και ενέργειας, καθώς και την ανάπτυξη μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων. Στόχος είναι η ενίσχυση της ανάπτυξης και η δημιουργία θέσεων εργασίας σε ολόκληρη την ΕΕ.

Στο πλαίσιο του τρέχοντος μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού, το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης διατίθεται στην κοινή γεωργική πολιτική (ΚΓΠ) της ΕΕ, καθώς και στην κοινή αλιευτική πολιτική και την περιβαλλοντική πολιτική. Άλλοι σημαντικοί αποδέκτες ευρωπαϊκών κονδυλίων είναι τα προγράμματα της πολιτικής «συνοχής», τα οποία στηρίζουν τις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες. Ο μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός χρηματοδοτεί επίσης δράσεις διεθνούς ανθρωπιστικής βοήθειας και αναπτυξιακά έργα.

Διαβάστε περισσότερα για τα προγράμματα που ενισχύει ο μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός και τα έργα που χρηματοδοτούνται στην περιοχή σας.

Ενημερωτικό γράφημα που παρουσιάζει τα βασικά χαρακτηριστικά του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού: αποδοτικός, δημοκρατικός, αποτελεσματικός, παράγοντας σταθερότητας, προϋπολογισμός επενδύσεων
EL_EU long term budget.png

Πώς χρηματοδοτείται ο μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της ΕΕ;

 

Ο μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της ΕΕ χρηματοδοτείται από διάφορες πηγές εσόδων. Σε αυτές περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων οι εξής:

  • συνεισφορές των κρατών μελών (που καλύπτουν πάνω από το μισό του προϋπολογισμού), οι οποίες αντιστοιχούν σε λίγο πάνω από το 1% του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματός τους (ΑΕΕ)·
  • δασμοί στις εισαγωγές προϊόντων από χώρες εκτός ΕΕ·
  • πρόστιμα που επιβάλλονται σε εταιρείες για παραβίαση των κανόνων ανταγωνισμού της ΕΕ·
  • ένα μικρό ποσοστό του φόρου προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ) που εισπράττει κάθε κράτος μέλος·
  • από το 2021, μια συνεισφορά από τις χώρες της ΕΕ με βάση την ποσότητα των μη ανακυκλωμένων πλαστικών απορριμμάτων συσκευασίας που παράγουν.

Στο μέλλον ενδέχεται να προστεθούν και νέες πηγές εσόδων.

Τον Νοέμβριο του 2023 το Κοινοβούλιο στήριξε πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να καθιερωθούν τρεις νέοι πόροι: έσοδα από την εμπορία δικαιωμάτων εκπομπών, έσοδα από μια εισφορά άνθρακα που θα επιβάλλεται σε εισαγόμενα προϊόντα και μια εισφορά που θα βασίζεται στα εταιρικά κέρδη. Η πρόταση πρέπει να εγκριθεί ομόφωνα από το Συμβούλιο της ΕΕ και στη συνέχεια να επικυρωθεί από τα 27 κράτη μέλη προκειμένου να τεθεί σε ισχύ. Ωστόσο, μέχρι στιγμής έχει σημειωθεί μικρή πρόοδος σε αυτό το θέμα.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε το 2025 νέες πηγές εσόδων για τη χρηματοδότηση του επόμενου μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού, ο οποίος θα τεθεί σε ισχύ το 2028. Συγκεκριμένα, παρουσίασε τρεις προτάσεις: έναν ειδικό φόρο κατανάλωσης στα καπνικά προϊόντα, μια ετήσια εφάπαξ συνεισφορά από επιχειρήσεις (με εξαίρεση τις μικρές και μεσαίες), καθώς και την επιβολή τελών στα ηλεκτρονικά απόβλητα και στο ηλεκτρονικό εμπόριο.

Δείτε αυτό το βίντεο που εξηγεί τι είναι ο μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της ΕΕ

Πώς θα καταρτιστεί ο επόμενος μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της ΕΕ;

 

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλε την πρότασή της για τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ τον Ιούλιο του 2025.

Στο Κοινοβούλιο, οι ευρωβουλευτές εξέτασαν την πρόταση και διαμόρφωσαν τη διαπραγματευτική τους θέση.

Μόλις τα κράτη μέλη της ΕΕ καθορίσουν τη δική τους θέση στο Συμβούλιο, θα ξεκινήσουν οι διαπραγματεύσεις με στόχο την επίτευξη συμφωνίας πριν από το τέλος του 2027.

Ο μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός πρέπει να εγκριθεί ομόφωνα από τα κράτη μέλη στο Συμβούλιο. Ωστόσο, για να τεθεί σε ισχύ, απαιτείται πρώτα η συγκατάθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Η πρόταση της Επιτροπής για τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ

 

Ο τρέχων μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της ΕΕ καλύπτει την περίοδο 2021-2027 και ανέρχεται σε 1,2 τρισ. ευρώ (σε τιμές του 2025). Όταν εγκρίθηκε το 2020, αντιστοιχούσε στο 1,13% του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος (ΑΕΕ) της ΕΕ.

Πόσα χρήματα προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τον νέο προϋπολογισμό της ΕΕ;


Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει έναν μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό για την περίοδο 2028-2034 ύψους 1,76 τρισ. ευρώ (σε τιμές του 2025), ποσό που αντιστοιχεί στο 1,26% του ΑΕΕ της ΕΕ. Στο ποσό αυτό περιλαμβάνονται 149,3 δισ. ευρώ (0,11% του ΑΕΕ της ΕΕ) για την αποπληρωμή του χρέους που δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του μέσου ανάκαμψης NextGenerationEU, το οποίο θεσπίστηκε για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της πανδημίας του κορονοϊού.

Πιθανές αλλαγές στη δομή του προϋπολογισμού

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει στόχο να αναδιαρθρώσει και να απλουστεύσει σημαντικά τον προϋπολογισμό. Στο πλαίσιο αυτό, προτείνει να μειωθούν οι τομείς που χρηματοδοτεί ο προϋπολογισμός και να συγχωνευθούν διάφορα προγράμματα.

Οι προτεινόμενες δαπάνες οργανώνονται σε τέσσερις βασικούς τομείς.

Ο τομέας 1 καλύπτει την οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή, τη γεωργία, την ευημερία των αγροτικών και θαλάσσιων περιοχών, καθώς και την ασφάλεια. Πρόκειται για τον μεγαλύτερο τομέα, που αντιστοιχεί περίπου στο 50% του συνολικού προϋπολογισμού.

Ο τομέας 2 επικεντρώνεται στην ανταγωνιστικότητα, την ευημερία και την ασφάλεια και αντιπροσωπεύει περίπου το 30% του προϋπολογισμού.

Κεντρικό στοιχείο αυτού του τομέα είναι ένα νέο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας, το οποίο θα χρηματοδοτεί επενδύσεις στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» (το χρηματοδοτικό πρόγραμμα της ΕΕ για την έρευνα και την καινοτομία), καθώς και σε τέσσερις βασικές πολιτικές προτεραιότητας: ανθεκτικότητα και ασφάλεια, αμυντική βιομηχανία και διάστημα· ψηφιακή ηγεσία· μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας και απαλλαγή της βιομηχανίας από τις εκπομπές άνθρακα· υγεία, βιοτεχνολογία και βιοοικονομία.

Ο τομέας αυτός περιλαμβάνει επίσης και το πρόγραμμα Erasmus+, το οποίο συνδυάζεται με το Ευρωπαϊκό Σώμα Αλληλεγγύης, καθώς και τον μηχανισμό «Συνδέοντας την Ευρώπη».

Ο τομέας 3, με τίτλο «Παγκόσμια Ευρώπη», αντιπροσωπεύει περίπου το 10% του προτεινόμενου προϋπολογισμού και στηρίζει την εξωτερική δράση της ΕΕ, κυρίως μέσω του ομώνυμου ταμείου.

Ο τομέας 4 αφορά τη διοίκηση και αντιστοιχεί περίπου στο 6% του συνολικού προϋπολογισμού. Περιλαμβάνει δαπάνες για μισθούς, συντάξεις και κτίρια της διοίκησης της ΕΕ, καθώς και για τα Ευρωπαϊκά Σχολεία.

Ποια είναι τα προτεινόμενα εθνικά και περιφερειακά σχέδια εταιρικής σχέσης;

 

Στο πλαίσιο του τομέα 1, κάθε κράτος μέλος θα καταρτίζει το δικό του σχέδιο, το οποίο θα περιλαμβάνει στήριξη προς τους αγρότες και τις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες, ενώ θα καλύπτει και ζητήματα μετανάστευσης και διαχείρισης των συνόρων. Τα σχέδια αυτά θα συγκεντρώνουν πόρους που μέχρι σήμερα κατανέμονταν σε διαφορετικά προγράμματα. Μέσω αυτής της συγκέντρωσης πόρων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει να ενισχύσει την ευελιξία και να δημιουργήσει περισσότερες συνέργειες ανάμεσα στις διάφορες πολιτικές. Αν και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στηρίζει την ιδέα της ευελιξίας, επιμένει παράλληλα στη διασφάλιση της διαφάνειας και της λογοδοσίας στο πλαίσιο της νέας αυτής δομής του προϋπολογισμού.

Έσοδα της ΕΕ

 

Για να διατηρηθούν σταθερές οι συνεισφορές των κρατών μελών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει την καθιέρωση νέων πηγών εσόδων. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται: ένας φόρος στα ηλεκτρονικά απόβλητα, ένας φόρος στα καπνικά προϊόντα, έσοδα από το σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών και τον μηχανισμό συνοριακής προσαρμογής άνθρακα, και ένας εταιρικός φόρος για τις μεγάλες επιχειρήσεις.


Η άποψη του Κοινοβουλίου για την πρόταση προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

 

Το Κοινοβούλιο ενέκρινε τη διαπραγματευτική του θέση για τον προϋπολογισμό της περιόδου 2028-2034 τον Απρίλιο του 2026. Στη θέση αυτή περιλαμβάνεται αναλυτική κατανομή των ποσών που προτείνει να διατεθούν σε κάθε πρόγραμμα χρηματοδότησης της ΕΕ.

Η αντιπρόταση του Κοινοβουλίου για τον συνολικό προϋπολογισμό

 

Εκφράζοντας την απογοήτευσή τους για την έλλειψη φιλοδοξίας που κατά τη γνώμη τους επέδειξε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οι ευρωβουλευτές προτείνουν ο επόμενος προϋπολογισμός να διαμορφωθεί στο 1,27% του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος (ΑΕΕ) της ΕΕ. Παράλληλα, ζητούν η εξυπηρέτηση του χρέους του ταμείου ανάκαμψης NextGenerationEU (0,11% του ΑΕΕ) να μη συνυπολογίζεται στα χρήματα με τα οποία χρηματοδοτούνται τα επιχειρησιακά προγράμματα που ωφελούν τους πολίτες.

Η πρόταση αυτή αντιστοιχεί σε αύξηση περίπου 10% σε σχέση με την πρόταση της Επιτροπής.

Σύμφωνα με τους ευρωβουλευτές, πρόκειται για το ελάχιστο αναγκαίο επίπεδο χρηματοδότησης, ώστε η ΕΕ να μπορέσει να τηρήσει τις δεσμεύσεις της, να ανταποκριθεί στις προσδοκίες των πολιτών και να αντιμετωπίσει σημαντικές προκλήσεις, όπως πιθανούς πολέμους μεγάλης κλίμακας στην Ευρώπη, οικονομικές και κοινωνικές πιέσεις, το χάσμα ανταγωνιστικότητας, καθώς και την επιδείνωση της κλιματικής κρίσης και της κρίσης βιοποικιλότητας.

Η επιπλέον αυτή χρηματοδότηση θα πρέπει να κατανεμηθεί ομοιόμορφα στους τρεις τομείς του προϋπολογισμού που χρηματοδοτούν τις προτεραιότητες της ΕΕ (χωρίς αύξηση των διοικητικών δαπανών) και να διασφαλίζει ότι ο προϋπολογισμός προστατεύεται από πληθωριστικές πιέσεις.

Οι απόψεις των ευρωβουλευτών για τη νέα δομή και τα εθνικά σχέδια

 

Παρότι δεν προτείνουν σημαντικές αλλαγές στη νέα, απλοποιημένη δομή που εισηγείται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οι ευρωβουλευτές αντιτίθενται έντονα σε μια πιθανή «επανεθνικοποίηση» του προϋπολογισμού της ΕΕ. Προειδοποιούν ότι η προσέγγιση «ένα σχέδιο ανά κράτος μέλος» θα μπορούσε να αποδυναμώσει τις κοινές πολιτικές της ΕΕ, να περιορίσει τη διαφάνεια και να δημιουργήσει ανταγωνισμό μεταξύ των δικαιούχων.

Αντίθετα, οι ευρωβουλευτές ζητούν ξεχωριστά κονδύλια για τις επιμέρους πολιτικές που εντάσσονται στα σχέδια εθνικής και περιφερειακής εταιρικής σχέσης. Στις πολιτικές αυτές περιλαμβάνονται η κοινή γεωργική πολιτική και η κοινή αλιευτική πολιτική, μεταξύ άλλων και για τις εξόχως απόκεντρες περιοχές, η πολιτική συνοχής, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και οι εσωτερικές υποθέσεις.

Παράλληλα, τονίζουν ότι οι περιφερειακές και τοπικές αρχές θα πρέπει να συμμετέχουν ουσιαστικά τόσο στον σχεδιασμό όσο και στην υλοποίηση των προγραμμάτων.

Η θέση του Κοινοβουλίου για τη χρηματοδότηση πρωτοβουλιών ανταγωνιστικότητας

 

Οι ευρωβουλευτές χαιρετίζουν την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να διπλασιαστεί η χρηματοδότηση για να ενισχυθούν η ανταγωνιστικότητα, η άμυνα, η καινοτομία, η ψηφιακή και πράσινη μετάβαση, οι υποδομές, η υγεία, η παιδεία και ο πολιτισμός. Ωστόσο, ζητούν μεγαλύτερη στήριξη για προγράμματα καίριας σημασίας, όπως το Ταμείο Ευρωπαϊκής Ανταγωνιστικότητας (ΕΤΑ), το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη», ο μηχανισμός «Συνδέοντας την Ευρώπη», το Erasmus+, το πρόγραμμα AgoraEU και ο μηχανισμός πολιτικής προστασίας, ενώ ζητούν επίσης ειδική χρηματοδότηση για το EU4Health και τα μέτρα που σχετίζονται με το πρόγραμμα LIFE στο πλαίσιο του ΕΤΑ.

Οι ευρωβουλευτές θεωρούν ότι η προτεινόμενη αύξηση των πόρων για την εξωτερική δράση είναι ανεπαρκής, δεδομένης της κλίμακας των εξωτερικών προκλήσεων και απειλών. Για τον λόγο αυτό ζητούν μεγαλύτερη χρηματοδότηση για τη διεύρυνση της ΕΕ, την ανάπτυξη, την Ουκρανία, την πολυμερή συνεργασία και την ανθρωπιστική βοήθεια.

Απειλές κατά της διαφάνειας και της λογοδοσίας

 

Οι ευρωβουλευτές επιμένουν ότι οποιαδήποτε απλοποίηση του προϋπολογισμού δεν πρέπει να υπονομεύσει τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και τον δημοκρατικό έλεγχο, ούτε να εμποδίσει τη διενέργεια των κατάλληλων ελέγχων όσον αφορά τις δαπάνες. Αν και αναγνωρίζουν την ανάγκη για ευελιξία, προειδοποιούν ότι η ευελιξία χωρίς διαφάνεια θα μπορούσε να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη των πολιτών στην ΕΕ.

Οι ευρωβουλευτές τονίζουν επίσης ότι ο σεβασμός στις αξίες της ΕΕ και το κράτος δικαίου πρέπει να αποτελεί προϋπόθεση για να έχει κανείς πρόσβαση σε κονδύλια της ΕΕ, διευκρινίζοντας όμως ότι οι τελικοί δικαιούχοι δεν θα πρέπει να τιμωρούνται για παραβιάσεις του κράτους δικαίου για τις οποίες ευθύνονται οι κυβερνήσεις των χωρών τους.


Οι απόψεις του Κοινοβουλίου όσον αφορά τα έσοδα

 

Το Κοινοβούλιο στηρίζει την προτεινόμενη καθιέρωση νέων «ιδίων πόρων». Προτείνει επίσης άλλες πιθανές εναλλακτικές πηγές εσόδων, οι οποίες θα πρέπει να εξεταστούν σε περίπτωση που κάποια από τις προτάσεις απορριφθεί από τα κράτη μέλη της ΕΕ. Οι εναλλακτικές αυτές περιλαμβάνουν την καθιέρωση εισφοράς για ψηφιακές υπηρεσίες, την επιβολή εισφοράς για τα τυχερά παιχνίδια στο διαδίκτυο, την επέκταση του μηχανισμού συνοριακής προσαρμογής άνθρακα και την καθιέρωση εισφοράς στα κέρδη από κρυπτοστοιχεία.


Ποια είναι τα επόμενα βήματα για τον προϋπολογισμό 2028-2034;


Το Κοινοβούλιο είναι έτοιμο να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις με το Συμβούλιο σχετικά με τον κανονισμό που θα καθορίσει τη δομή και τα βασικά μεγέθη του προϋπολογισμού για την περίοδο 2028-2034.

Οι συνομιλίες μπορούν να ξεκινήσουν μόλις το Συμβούλιο καταλήξει σε κοινή θέση εκ μέρους των κυβερνήσεων των χωρών της ΕΕ. Ωστόσο, για την έγκριση του προϋπολογισμού απαιτείται η συγκατάθεση του Κοινοβουλίου.

https://www.europarl.europa.eu/news/el/press-room/20260423IPR41835/proupologismos-tis-ee-gia-tin-periodo-2028-2034-prosdokies-kai-prokliseis