Infopagina's over de Europese Unie
Europees Parlement
Gelieve dit veld in te vullen

Kleine en middelgrote ondernemingen

Kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) vormen de ruggengraat van de Europese economie — zij vertegenwoordigen 99 % van de bedrijven in de EU. EU-programma’s ter ondersteuning van kmo’s zijn gericht op het verbeteren van hun concurrentievermogen, hun toegang tot financiering en hun innovatievermogen. Recente initiatieven waren bedoeld om kmo’s te helpen bij het aanpakken van uitdagingen zoals de digitale transitie, koolstofneutraliteit en economisch herstel, rekening houdend met geopolitieke ontwikkelingen.

Rechtsgrond

Kmo’s zijn voornamelijk actief op nationaal niveau, aangezien relatief weinig kmo’s grensoverschrijdende handelsactiviteiten binnen de EU ontplooien. Zij hebben echter op tal van terreinen te maken met EU-wetgeving, bijvoorbeeld op het gebied van belastingen (artikelen 110 t/m 113 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU)), mededinging (artikelen 101 t/m 109 VWEU) en het vennootschapsrecht (het recht van vestiging – artikelen 49 t/m 54 VWEU). De definitie van de Commissie voor kmo’s is te vinden in Aanbeveling 2003/361/EG.

Doelstellingen

Het doel van het beleid met betrekking tot kmo’s in de EU is ervoor te zorgen dat de beleidsmaatregelen van de Unie kmo-vriendelijk zijn en Europa aantrekkelijker te maken als vestigingsplaats voor ondernemingen en als plek om zaken te doen. Kmo’s bieden werk aan ongeveer 100 miljoen mensen, en zijn dus een essentiële bron van ondernemerschap en innovatie — aspecten die van cruciaal belang zijn voor het concurrentievermogen van Europese ondernemingen.

Resultaten

A. De “Small Business Act” (SBA)

In juni 2008 heeft de Commissie een omvattend initiatief voor kmo’s voorgesteld in de vorm van een mededeling over een “Small Business Act” (SBA). Het doel van de SBA was om een nieuw beleidskader in het leven te roepen dat de bestaande instrumenten omvatte en voortbouwde op het Europees Handvest voor kleine bedrijven en het Modern kmo-beleid voor groei en werkgelegenheid. Daarbij werd meer gepleit voor een “politiek partnerschap met de lidstaten” dan voor een werkelijk communautaire aanpak.

1. Slimme regelgeving

Door middel van de SBA wil de Commissie vooral de bureaucratie terugdringen. De wijziging van de richtlijn betalingsachterstand (waardoor overheidsinstanties binnen dertig dagen moeten betalen, wat als waarborg voor kmo’s dient) en de richtlijn e-facturering (op grond waarvan elektronische facturen gelijk worden gesteld met facturen op papier) waren uiterst nuttig voor kleine ondernemingen. Verder zorgde de modernisering van het EU-beleid wat betreft openbare aanbestedingen ervoor dat de administratieve last voor kmo’s bij inschrijving op overheidsopdrachten werd verlicht en dat de kmo’s beter in staat werden gesteld om gezamenlijke inschrijvingen in te dienen. Door zowel openbare aanbestedingen in de EU als de jaarrekeningrichtlijn (Richtlijn 2013/34/EU) te moderniseren, heeft deze aanpak geleid tot een vereenvoudiging van de voorschriften voor financiële verslaglegging en een verlichting van de administratieve lasten voor kmo’s.

In haar mededeling “Beter wetgeven: samen zorgen voor betere regelgeving” van april 2021 introduceerde de Commissie de “one in, one out”-benadering voor beleidsvorming op EU-niveau, waarbij beleidsmakers meer aandacht besteden aan de gevolgen en kosten van de toepassing van regelgeving, met name voor kmo’s. Het doel van deze benadering was om de nieuwe administratieve lasten als gevolg van de wetgevingsvoorstellen van de Commissie te compenseren door een gelijkwaardige hoeveelheid bestaande lasten te verminderen.

2. Toegang tot financiering

Kmo’s hadden vaak moeite om op de financiële markten de middelen te verkrijgen die zij nodig hadden. Door de verstrekking van leningen, garanties en durfkapitaal is de beschikbaarheid van financierings- en kredietvoorzieningen voor kmo’s enigszins verbeterd. De financiële instellingen van de Unie — de Europese Investeringsbank en het Europees Investeringsfonds — hebben hun activiteiten ten behoeve van kmo’s uitgebreid.

In november 2011 heeft de Commissie een actieplan ter verbetering van de toegang tot financiering voor kmo’s voorgesteld. Dit actieplan voorzag onder meer in beleidsinitiatieven om de toegang van kmo’s tot durfkapitaalmarkten te vergemakkelijken.

3. Kmo’s en de interne markt

Zowel in de SBA als in de mededelingen van de Commissie “Naar een Single Market Act – Voor een sociale markteconomie met een groot concurrentievermogen” en de “Akte voor de interne markt II” werd erop gewezen dat er voortdurend gewerkt moest worden aan de verbetering van de begeleidende voorwaarden voor bedrijven in de interne markt. Er zijn diverse initiatieven en maatregelen van kracht of in de maak die de oprichting en werking van kmo’s op de interne markt bevorderen. Op vele gebieden zijn voor kmo’s afwijkingen toegestaan, bijvoorbeeld met betrekking tot de mededingingsregels, de belastingheffing en het vennootschapsrecht.

4. Mededingingsbeleid

In het kader van het EU-beleid op het gebied van staatssteun hebben kmo’s lange tijd een voorkeursbehandeling genoten, waarbij rekening werd gehouden met de specifieke problemen waarmee deze ondernemingen te kampen hebben. In 2014 heeft de Commissie een herziene algemene groepsvrijstellingsverordening voor staatssteun aangenomen (Verordening (EU) nr. 651/2014). Een van de elementen van de modernisering van het EU-staatssteunbeleid bestond uit de extra flexibiliteit die lidstaten hebben om kmo’s onder bepaalde voorwaarden zonder voorafgaande kennisgeving en toestemming van de Commissie staatssteun te verlenen. Op basis van deze verordening konden kmo’s tot wel 7,5 miljoen EUR aan overheidssteun ontvangen.

B. EU-netwerken ten behoeve van kmo’s

Er zijn diverse netwerken die gericht zijn op kmo’s. Enkele voorbeelden:

  1. algemene ondersteunende diensten voor kmo’s in de EU: het Enterprise Europe Network, Solvit, Uw Europa, nationale Reach-helpdesks;
  2. innovatie en onderzoek: de Europese helpdesk voor intellectuele eigendom, SME Techweb, China IP SME Helpdesk (helpdesk voor intellectuele-eigendomsrechten in China);
  3. sectorspecifieke ondersteuning: het Europees netwerk van bedrijfsinnovatiecentra, het Europees netwerk voor innovatie op de werkplek en Gate2Growth.

C. Kmo’s en onderzoek

Onderzoek en innovatie zijn van vitaal belang om het blijvende succes en de duurzame groei van kmo’s in de EU te waarborgen. Met het programma Horizon 2020 voor de periode 2014-2020 werd beoogd een betere en meer alomvattende ondersteuningsomgeving voor onderzoeks- en innovatieactiviteiten van kmo’s te creëren. Als deel van deze benadering werden kmo’s aangemoedigd deel te nemen via een nieuw “specifiek kmo-instrument”, dat de leemten moest opvullen in de financiering voor risicovolle onderzoeks- en innovatieactiviteiten die kmo’s verrichten in de aanloopfase.

Bovendien behoorde de verbetering van het concurrentievermogen van kmo’s tot de elf thematische doelstellingen van het cohesiebeleid in de periode 2014-2020. Bijkomende investeringen in kmo’s werden ook gedaan in het kader van andere thematische doelstellingen, met name onderzoek en innovatie, de koolstofarme economie en informatie- en communicatietechnologieën.

Horizon Europa, het financieringsprogramma voor onderzoek en innovatie van de EU dat zal lopen tot en met 2027, omvat een nieuw element waarover de voorloper van dit programma niet beschikte: de Europese Innovatieraad, met een begroting van 10,1 miljard EUR ter ondersteuning van baanbrekende innovaties gedurende de hele levenscyclus van start-ups en kmo’s – van onderzoek in de aanloopfase tot de financiering en de opschaling.

In het kader van de EU-begroting 2028-2034 stelt de Commissie voor de begroting voor Horizon Europa bijna te verdubbelen. Daarnaast zal een nieuw Europees Fonds voor concurrentievermogen worden opgericht om te investeren in strategische technologieën. Daardoor worden 14 afzonderlijke financieringsmechanismen uit het MFK in één enkel kader ondergebracht. Deze vereenvoudiging is bedoeld om het financieringsproces eenvoudiger en consistenter te maken en tegemoet te komen aan een belangrijk verzoek van kmo’s dat tijdens de raadplegingsfase naar voren kwam.

D. Programma voor het concurrentievermogen van ondernemingen en kleine en middelgrote ondernemingen (Cosme)

Het programma voor het concurrentievermogen van ondernemingen en kmo’s (Cosme) werd ingesteld bij Verordening (EU) nr. 1287/2013 en liep van 2014 tot en met 2020. Met een begroting van 2,3 miljard EUR heeft het programma de volgende resultaten opgeleverd:

  • Toegang tot financiering
  • Markttoegang en internationalisering
  • Ondernemerschap en innovatie
  • Toerisme en de creatieve sector

Nadat Cosme in 2020 ten einde liep, werden de activiteiten ervan overgeheveld naar andere programma’s.

E. Initiatieven sinds 2020

In maart 2020 kwam de Commissie met “Een nieuwe industriestrategie voor Europa” en “Een kmo-strategie voor een duurzaam en digitaal Europa”. Deze strategieën bevatten voorstellen om kmo’s te helpen hun activiteiten uit te oefenen, op te schalen en uit te breiden. In april 2020 reageerde het Parlement op de gevolgen van de COVID-19-pandemie voor industriële toeleveringsketens en kmo’s met resolutie 2020/2616(RSP) over gecoördineerde EU-maatregelen om economische herstelmaatregelen te steunen. In november 2020 namen de leden van het Europees Parlement resolutie 2020/2076(INI) aan, waarin zij de Europese Commissie verzochten een herziene industriestrategie voor te leggen.

Zoals in de kmo-strategie wordt benadrukt, moeten kleine ondernemingen beter worden ondersteund om gemakkelijker toegang te krijgen tot financiering. In dat verband zijn het Parlement en de Raad het in 2024 eens geworden over wijzigingen in de richtlijn betreffende markten voor financiële instrumenten (2014/65/EU) als onderdeel van het akkoord over de wet inzake beursnoteringen. In reactie op de bijzonder negatieve gevolgen van de inflatie en de economische onzekerheid, met name als gevolg van de scherpe stijging van de energie- en grondstoffenkosten heeft de Commissie in september 2023 een steunpakket voor kmo’s aangekondigd. Dit steunpakket omvat:

Het bevat ook een reeks maatregelen om de toegang tot financiering en geschoolde werknemers te verbeteren en om kmo’s gedurende hun hele levenscyclus te ondersteunen.

Sinds februari 2025 heeft de Commissie diverse “omnibuspakketten” voorgesteld om de regelgeving voor kmo’s te vereenvoudigen. Concrete doelstellingen zijn onder meer om zowel de kosten als de rapportageverplichtingen tegen 2030 met ten minste 35 % te verminderen.

In mei 2025 lanceerde de Commissie de EU-strategie voor start-ups en scale-ups, met vijf actiegebieden:

1. een innovatievriendelijk klimaat stimuleren;

2. betere financiering bevorderen;

3. marktgroei en -uitbreiding ondersteunen;

4. aantrekken en vasthouden van het grootste talent;

5. de toegang tot infrastructuur, netwerken en diensten vergemakkelijken.

In oktober 2025 heeft de Commissie potentiële investeerders samengebracht om het Scaleup Europe-fonds op te richten. Dit nieuwe fonds van meerdere miljarden euro’s is bedoeld om vanaf het voorjaar van 2026 te investeren in de meest veelbelovende EU-bedrijven op strategische technologiegebieden.

Voor 2026 heeft de Commissie aangekondigd dat meer dan de helft van haar geplande initiatieven vereenvoudigingsvoorstellen zouden zijn.

Rol van het Europees Parlement

In 1983 — door het Europees Parlement uitgeroepen tot “Jaar van de kmo en de ambachtelijke sector” — is een reeks initiatieven gelanceerd ter bevordering van de ontwikkeling van deze sectoren. Sindsdien heeft het Parlement er voortdurend naar gestreefd de ontwikkeling van de Europese kmo’s te bevorderen. Enkele voorbeelden:

Meer informatie over dit onderwerp vindt u op de website van de Commissie economische en monetaire zaken en van de Commissie industrie, onderzoek en energie.

 

Anne Ploeger