Stosunki z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego
W Europie istnieje dynamiczne i zróżnicowane społeczeństwo obywatelskie, reprezentowane przez organizacje działające na szczeblu lokalnym, regionalnym, krajowym i europejskim. Parlament Europejski – jedyna instytucja Unii Europejskiej wybierana w wyborach bezpośrednich – jest zaangażowany w prowadzenie otwartego, przejrzystego i regularnego dialogu z tymi organizacjami. Dba przy tym o to, by ich głos był słyszalny w procesie legislacyjnym oraz by polityka UE odzwierciedlała potrzeby i aspiracje obywateli.
Wspiera też wymianę z tymi organizacjami poprzez regularne i przejrzyste konsultacje oraz fora. Dzięki takim działaniom Parlament chce nawiązać zorganizowany dialog, w ramach którego będzie się odbywać stała wymiana z tymi organizacjami. Wzmocni to ich uczestnictwo w życiu demokratycznym, umożliwi wykorzystanie fachowej wiedzy przy kształtowaniu polityki i pomoże UE w dalszym reagowaniu na obawy obywateli.
Współpraca Parlamentu ze społeczeństwem obywatelskim pozwala na kształtowanie debat w oparciu o różne perspektywy i dostarcza informacji potrzebnych do podejmowania decyzji na szczeblu UE.
Kontekst
Od wejścia w życie Traktatu z Lizbony w 2009 r. demokracja uczestnicząca jest konstytucyjną zasadą Unii Europejskiej, która ma wzmocnić jej legitymację demokratyczną. Art. 11 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE) promuje inkluzywne, przejrzyste i partycypacyjne kształtowanie polityki. Stanowi on, że:
- Za pomocą odpowiednich środków instytucje umożliwiają obywatelom i stowarzyszeniom przedstawicielskim wypowiadanie się i publiczną wymianę poglądów we wszystkich dziedzinach działania Unii.
- Instytucje utrzymują otwarty, przejrzysty i regularny dialog ze stowarzyszeniami przedstawicielskimi i społeczeństwem obywatelskim.
- Komisja Europejska prowadzi szerokie konsultacje z zainteresowanymi stronami w celu zapewnienia spójności i przejrzystości działań Unii.
- Obywatele Unii w liczbie nie mniejszej niż milion, mający obywatelstwo znacznej liczby Państw Członkowskich, mogą podjąć inicjatywę zwrócenia się do Komisji Europejskiej o przedłożenie, w ramach jej uprawnień, odpowiedniego wniosku w sprawach, w odniesieniu do których, zdaniem obywateli, stosowanie Traktatów wymaga aktu prawnego Unii.
- Procedury i warunki wymagane w celu przedstawienia takiej inicjatywy określane są zgodnie z artykułem 24 akapit pierwszy Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
W akapicie pierwszym skodyfikowano i wzmocniono zasadę demokracji uczestniczącej, uznając ją za podstawową wartość Unii Europejskiej.
W akapicie drugim sformalizowano proces „dialogu obywatelskiego”, co ma wesprzeć otwartą, przejrzystą i inkluzywną współpracę między społeczeństwem obywatelskim a instytucjami UE, która będzie miała wpływ na opracowywaną i wdrażaną politykę.
W akapicie trzecim zobowiązano Komisję Europejską do zadbania o przejrzyste i świadome kształtowanie polityki, w tym poprzez prowadzenie konsultacji publicznych.
W akapicie czwartym wprowadzono europejską inicjatywę obywatelską (EIO) – narzędzie, dzięki któremu obywatele mogą zwrócić się do Komisji Europejskiej o zaproponowanie przepisów w dziedzinach wchodzących w zakres kompetencji UE.
Zgodnie z art. 27 ust. 5 Regulaminu Parlamentu Europejskiego przewodnicząca powierzyła dwojgu wiceprzewodniczących przeprowadzenie ustrukturyzowanych konsultacji ze społeczeństwem obywatelskim.
Wiceprzewodniczącymi odpowiedzialnymi za stosunki z europejskimi organizacjami społeczeństwa obywatelskiego – w tym za europejską inicjatywę obywatelską – są Katarina Barley i Nicolae Ștefănuţă.
Przesłanie wiceprzewodniczących Parlamentu Europejskiego Katariny Barley i Nicolaego Ștefănuţy
Dialog ze społeczeństwem obywatelskim ma długą tradycję na szczeblu europejskim. Od czasu wejścia w życie Traktatu z Lizbony i zgodnie z art. 11 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE) jest on nawet zapisany jako obowiązek konstytucyjny. Są ku temu dobre powody: otwarty i konstruktywny dialog ze zróżnicowanym europejskim społeczeństwem obywatelskim gwarantuje, że wszystkie głosy i opinie zostaną wysłuchane i uwzględnione na szczeblu europejskim. Dostęp do decydentów UE nie może być przywilejem związanym z dobrze finansowanymi interesami gospodarczymi. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego pośredniczą w przekazywaniu obaw społecznych instytucjom UE. Dzięki temu przyjmowane decyzje uwzględniają rzeczywiste potrzeby obywateli.
Organizacje te obserwują również unijne debaty i podejmowane decyzje. Interpretują przy tym złożone procesy, a ich członkowie biorą udział w dyskusjach. Dzięki takim działaniom organizacje społeczeństwa obywatelskiego rozpowszechniają informacje na temat tych procesów i przyczyniają się do promowania przejrzystości w kształtowaniu polityki UE. Dla wielu obywateli polityka na poziomie europejskim może wydawać się abstrakcyjna i odległa. Społeczeństwo obywatelskie i jego organizacje odgrywają zatem niezwykle istotną rolę w niwelowaniu tej luki i włączaniu obywateli w unijny proces decyzyjny. Działania te są niezbędne w obliczu rosnących tendencji autorytarnych na całym świecie.
Dialog ze społeczeństwem obywatelskim przybiera różne formy, takie jak wysłuchania publiczne, warsztaty z ekspertami, konsultacje i regularna wymiana informacji z organizacjami na każdym szczeblu. Parlament Europejski współpracuje również ściśle z europejskimi organizacjami patronackimi reprezentującymi interesy transgraniczne, dbając o to, by opinie wszystkich państw członkowskich zostały wysłuchane.
Jako wiceprzewodniczący odpowiedzialni za stosunki z europejskimi organizacjami społeczeństwa obywatelskiego zobowiązujemy się je wspierać, tak by mogły one wnosić wkład w debaty parlamentarne, monitorować realizację unijnych polityk i kontrolować działania instytucji.