Θεματολογικά δελτία για την Ευρωπαϊκή Ένωση
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο
Συμπληρώστε αυτό το πεδίο

Αφρική

Η συνεργασία της ΕΕ με τις αφρικανικές χώρες και την Αφρικανική Ένωση (ΑΕ) βασίζεται σε δύο διαφορετικά πλαίσια: συγκεκριμένα α) την κοινή στρατηγική Αφρικής-ΕΕ και β) τις συμφωνίες εταιρικής σχέσης με τα κράτη της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού (ΑΚΕ).
Η νομική βάση για τις πολιτικές, οικονομικές και αναπτυξιακές πτυχές της εταιρικής σχέσης μεταξύ της ΕΕ και των κρατών ΑΚΕ θεσπίστηκε με τη συμφωνία του Κοτονού το 2000. Η συμφωνία αυτή αντικαταστάθηκε, στις 15 Νοεμβρίου 2023, από τη συμφωνία της Σαμόας, η οποία αποτέλεσε αντικείμενο διαπραγμάτευσης για τον εκσυγχρονισμό και την αναβάθμιση της εταιρικής σχέσης.
Η κοινή στρατηγική Αφρικής–ΕΕ υλοποιήθηκε μέσω πολυετούς προγραμματισμού και σχεδίων δράσης που εγκρίνονταν σε κάθε σύνοδο κορυφής Αφρικής-ΕΕ, η οποία πραγματοποιείται κάθε τρία χρόνια. Κατά τη σύνοδο κορυφής ΕΕ-ΑΕ που πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες τον Φεβρουάριο του 2022, οι ηγέτες της ΕΕ και της ΑΕ συμφώνησαν σε ένα «Κοινό όραμα για το 2030» με στόχο την εδραίωση μιας εταιρικής σχέσης που θα βασίζεται στην αλληλεγγύη, την ασφάλεια, την ειρήνη, τη βιώσιμη ανάπτυξη και την κοινή ευημερία. Η τρίτη υπουργική σύνοδος ΕΕ-ΑΕ πραγματοποιήθηκε στις 21 Μαΐου 2025, με τη συμμετοχή της νέας ηγεσίας της ΑΕ. Στη συνάντηση αυτή εξετάστηκε η πρόοδος σχετικά με το Κοινό Όραμα για το 2030 και άνοιξε το δρόμο για την έβδομη σύνοδο κορυφής ΕΕ-ΑΕ, η οποία πραγματοποιήθηκε στη Λουάντα της Αγκόλας από τις 24 έως τις 25 Νοεμβρίου 2025, σηματοδοτώντας 25 χρόνια συνεργασίας από τη σύνοδο κορυφής του Καΐρου το 2000. Η Επιτροπή Πολιτικής και Ασφάλειας της ΕΕ και το Συμβούλιο Ειρήνης και Ασφάλειας της ΑΕ πραγματοποίησαν την 16η συμβουλευτική τους συνεδρίαση στις Βρυξέλλες από τις 8 έως τις 9 Οκτωβρίου 2025. Η ΕΕ είναι ο σημαντικότερος χορηγός επίσημης αναπτυξιακής βοήθειας στην Αφρική. Η χρηματοδότηση προέρχεται κατά κύριο λόγο από τον γενικό προϋπολογισμό της ΕΕ μέσω του Μηχανισμού Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας (ΜΓΑΔΣ) – Η Ευρώπη στον κόσμο.

Νομική βάση

Νέα εταιρική σχέση ΑΚΕ-ΕΕ

Για περισσότερο από δύο δεκαετίες, οι σχέσεις μεταξύ της ΕΕ και της υποσαχάριας Αφρικής εδράστηκαν στη συμφωνία του Κοτονού, που έθεσε τη βάση για τις σχέσεις ανάμεσα στην ΕΕ και 78 από τις 79 χώρες[1] που αποτελούσαν τον Οργανισμό Κρατών της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού (ΟΚΑΚΕ) τον Απρίλιο του 2022.

Η συμφωνία του Κοτονού, η οποία αρχικά επρόκειτο να λήξει το 2020, παρατάθηκε αρκετές φορές έως τον Νοέμβριο του 2023. Η συμφωνία είχε ως στόχο την εξάλειψη της φτώχειας και την προώθηση της ενσωμάτωσης των χωρών ΑΚΕ στην παγκόσμια οικονομία. Δομήθηκε σε τρεις πυλώνες συνεργασίας:

  • πολιτικό σκέλος
  • ανάπτυξη,
  • οικονομικό σκέλος και εμπόριο.

Η συμφωνία υλοποιήθηκε από τα μικτά θεσμικά όργανα ΑΚΕ-ΕΕ, όπως είναι το Συμβούλιο των Υπουργών, η Επιτροπή των Πρέσβεων και η Κοινοβουλευτική Συνέλευση Ίσης Εκπροσώπησης.

Οι διαπραγματεύσεις για τη «συμφωνία που θα διαδεχθεί τη συμφωνία του Κοτονού» μεταξύ της ΕΕ και του ΟΚΑΚΕ ολοκληρώθηκαν τον Δεκέμβριο του 2020. Ωστόσο, η υπογραφή της νέας συμφωνίας αναβλήθηκε μέχρι τον Νοέμβριο του 2023 λόγω εσωτερικών διαφωνιών στην ΕΕ και επιφυλάξεων από δύο κράτη μέλη της ΕΕ.

Η Συμφωνία της Σαμόα, η οποία υπογράφηκε τον Νοέμβριο του 2023, αντικαθιστά τη Συμφωνία του Κοτονού και σηματοδοτεί ένα νέο κεφάλαιο στις σχέσεις ΕΕ-ΟΚΑΚΕ. Η συμφωνία επιφέρει δύο σημαντικές αλλαγές, και συγκεκριμένα την ενίσχυση της κοινοβουλευτικής διάστασης εντός του θεσμικού πλαισίου και τον διαχωρισμό της συμφωνίας σε τρία περιφερειακά πρωτόκολλα. Αντιπροσωπεύει μια εκσυγχρονισμένη και αναβαθμισμένη εταιρική σχέση μεταξύ της ΕΕ και της ΟΚΑΚΕ, η οποία βασίζεται στα θεμέλια που τέθηκαν από τη Συμφωνία του Κοτονού.

Η συμφωνία της Σαμόα καθορίζει έξι στρατηγικούς τομείς προτεραιότητας για τη συνεργασία: ανθρώπινα δικαιώματα, δημοκρατία και διακυβέρνηση· ειρήνη και ασφάλεια· ανθρώπινη και κοινωνική ανάπτυξη· βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς οικονομική μεγέθυνση και ανάπτυξη· περιβαλλοντική βιωσιμότητα και κλιματική αλλαγή· και μετανάστευση και κινητικότητα. Τονίζει επίσης τη σημασία της συνεργασίας στα διεθνή φόρα, και στο θεματολόγιο των Ηνωμένων Εθνών για τη βιώσιμη ανάπτυξη με ορίζοντα το 2030 και τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης.

Η συνεργασία διαρθρώνεται σε τρία περιφερειακά πρωτόκολλα που αντικατοπτρίζουν τις διαφορετικές προτεραιότητες των περιφερειών ΑΚΕ. Το πρωτόκολλο ΕΕ-Αφρικής αποτέλεσε το νομικό πλαίσιο για τις σχέσεις μεταξύ της ΕΕ και της υποσαχάριας Αφρικής. Οι περιφερειακοί τομείς προτεραιότητας περιλαμβάνουν: βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς οικονομική ανάπτυξη· ανθρώπινη και κοινωνική ανάπτυξη· το περιβάλλον και τους φυσικούς πόρους· ειρήνη και ασφάλεια· το κράτος δικαίου, τη δικαιοσύνη, τη δημοκρατία και τη διακυβέρνηση· ανθρώπινα δικαιώματα και ισότητα των φύλων· και μετανάστευση και κινητικότητα. Σε σχέση με τη συμφωνία του Κοτονού, το νέο πρωτόκολλο αναθέτει μεγαλύτερο ρόλο στον διάλογο και τη συνεργασία με την ΑΕ.

Η συμφωνία εταιρικής σχέσης των Σαμόα προβλέπει κοινά θεσμικά όργανα, συγκεκριμένα ένα Συμβούλιο Υπουργών ΟΚΑΚΕ-ΕΕ και τέσσερις κοινοβουλευτικές συνελεύσεις που θα περιλαμβάνουν μια Κοινοβουλευτική Συνέλευση Ίσης Εκπροσώπησης ΟΚΑΚΕ-ΕΕ και τρεις περιφερειακές κοινοβουλευτικές συνελεύσεις: την Κοινοβουλευτική Συνέλευση Αφρικής-ΕΕ, την Κοινοβουλευτική Συνέλευση Καραϊβικής-ΕΕ και η Κοινοβουλευτική Συνέλευση Ειρηνικού-ΕΕ (βλ. το ενημερωτικό σημείωμα της Υπηρεσίας Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με τίτλο «Μετά το Κοτονού: προς μια νέα συμφωνία με τα κράτη της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού»). Αυτές οι τέσσερις κοινοβουλευτικές συνελεύσεις συστάθηκαν επίσημα τον Φεβρουάριο του 2024, όταν συνεδρίασαν για πρώτη φορά στη Λουάντα της Αγκόλας και ενέκριναν τον Κανονισμό τους. Καθεμία από τις τέσσερις συνελεύσεις θα πραγματοποιεί μία τακτική ετήσια συνεδρίαση, με τόπο διεξαγωγής που θα εναλλάσσεται μεταξύ της ΕΕ και της ΑΚΕ. Οι περιφερειακές συνελεύσεις μπορούν επίσης να πραγματοποιούν πρόσθετες συνεδριάσεις σε συνδυασμό με την ετήσια Κοινοβουλευτική Συνέλευση Ίσης Εκπροσώπησης ΟΚΑΚΕ-ΕΕ.

Η στρατηγική Αφρικής-ΕΕ και η εταιρική σχέση της ΕΕ με την Αφρική

Η κοινή στρατηγική Αφρικής–ΕΕ εγκρίθηκε από Ευρωπαίους και Αφρικανούς ηγέτες κατά τη δεύτερη σύνοδο κορυφής ΕΕ–Αφρικής στη Λισαβόνα το 2007 και καθόρισε το πολιτικό όραμα για την εταιρική σχέση Αφρικής–ΕΕ. Οι στόχοι της δέσμης είναι οι εξής:

  • να προχωρήσουμε πέρα από τη συνεργασία δότη-δέκτη, περιλαμβάνοντας στις σχέσεις Αφρικής-ΕΕ και θέματα κοινού πολιτικού ενδιαφέροντος·
  • να επεκταθεί η συνεργασία με την αντιμετώπιση κοινών παγκόσμιων προκλήσεων, όπως η μετανάστευση, η κλιματική αλλαγή, η ειρήνη και η ασφάλεια, καθώς και να ενισχυθεί η συνεργασία σε διεθνή φόρα·
  • να υποστηρίξουμε τις αφρικανικές προσδοκίες και να ενθαρρύνουμε την αντιμετώπιση των προαναφερθέντων σημαντικών προβλημάτων σε διαπεριφερειακό επίπεδο και σε επίπεδο ηπείρου·
  • να καταβληθεί προσπάθεια προς την κατεύθυνση μιας ανθρωποκεντρικής σύμπραξης, εξασφαλίζοντας καλύτερη συμμετοχή των Αφρικανών και Ευρωπαίων πολιτών.

Τον Μάρτιο του 2020, πριν από την έκτη σύνοδο κορυφής, η Επιτροπή και ο Ύπατος Εκπρόσωπος της Ένωσης για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας, εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση με τίτλο «Προς μια ολοκληρωμένη στρατηγική με την Αφρική»· Προτείνει ενισχυμένη συνεργασία γύρω από πέντε πυλώνες: την πράσινη μετάβαση και πρόσβαση στην ενέργεια· τον ψηφιακό μετασχηματισμό· τη βιώσιμη ανάπτυξη και απασχόληση· την ειρήνη και τη διακυβέρνηση· και μετανάστευση και κινητικότητα.

Στις 25 Μαρτίου 2021, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε ψήφισμα με θέμα «Μια νέα στρατηγική ΕΕ-Αφρικής – μια εταιρική σχέση για βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη». Απήχησε και ενίσχυσε σημεία της στρατηγικής που προτάθηκε από κοινού από την Επιτροπή και τον Ύπατο Εκπρόσωπο, όπως η βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη, ενώ ζητεί να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση σε άλλους τομείς, όπως η ανθρώπινη ανάπτυξη, η κοινωνική ένταξη, τα ανθρώπινα δικαιώματα, η χειραφέτηση των γυναικών και των νέων και η ανθεκτική γεωργία. Όσον αφορά τη μετανάστευση, θεώρησε ότι η επιτυχία της εταιρικής σχέσης θα εξαρτιόταν από σημαντικές βελτιώσεις στην κινητικότητα και ζήτησε να αναπτυχθούν περαιτέρω νόμιμοι δίαυλοι μετανάστευσης.

Κατά την έκτη σύνοδο κορυφής ΕΕ-ΑΕ (που πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες από τις 17 έως τις 18 Φεβρουαρίου 2022), οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων της ΕΕ και της ΑΕ συμφώνησαν σε δήλωση με τίτλο «Ένα κοινό όραμα για το 2030». Το κοινό όραμα εδραιώνει μια στρατηγική, μακροπρόθεσμη βάση για τις σχέσεις ΕΕ-Αφρικής σε έναν παγκοσμιοποιημένο κόσμο. Επιδιώκει να ενισχύσει την οικονομική συνεργασία και να προωθήσει τη βιώσιμη ανάπτυξη, με τις δύο ηπείρους να συνυπάρχουν με ειρήνη, ασφάλεια, δημοκρατία, ευημερία, αλληλεγγύη και ανθρώπινη αξιοπρέπεια, φέρνοντας παράλληλα σε επαφή τους λαούς, τις περιφέρειες και τους οργανισμούς μας. Η ανανεωμένη εταιρική σχέση αντιμετωπίζει τόσο τις άμεσες ευκαιρίες και προκλήσεις όσο και τις μακροπρόθεσμες δυνατότητες της εταιρικής σχέσης, εστιάζοντας σε δράσεις σε ηπειρωτικό και περιφερειακό επίπεδο, όπου η ΕΕ και η Αφρική έχουν συλλογική ικανότητα επίτευξης αποτελεσμάτων. Το όραμα περιλαμβάνει τέσσερα παραδοτέα:

  • ένα επενδυτικό πακέτο Αφρικής-Ευρώπης με στόχο την παροχή επενδύσεων 150 δισεκατομμυρίων ευρώ για την προώθηση διαφοροποιημένων, βιώσιμων και ανθεκτικών οικονομιών στην αφρικανική ήπειρο·
  • ανανεωμένη και ενισχυμένη συνεργασία για την ειρήνη και την ασφάλεια·
  • μια ενισχυμένη και αμοιβαία συνεργασία για τη μετανάστευση και την κινητικότητα·
  • δέσμευση για την ενίσχυση της πολυμερούς προσέγγισης στο πλαίσιο της βασισμένης σε κανόνες διεθνούς τάξης, με επίκεντρο τον ΟΗΕ.

Την έκτη σύνοδο κορυφής ΕΕ-Αφρικανικής Ένωσης ακολούθησε κοινή συνεδρίαση της Αφρικάνικης Ένωσης και του Σώματος των Επιτρόπων της ΕΕ στις 28 Νοεμβρίου 2022. Η τρίτη υπουργική σύνοδος ΕΕ-ΑΕ πραγματοποιήθηκε στις 22 Μαΐου 2025, με τη συμμετοχή της νέας ηγεσίας της ΑΕ. Στη συνάντηση αυτή εξετάστηκε η πρόοδος σχετικά με το Κοινό Όραμα για το 2030 και άνοιξε το δρόμο για την έβδομη σύνοδο κορυφής ΕΕ-ΑΕ, η οποία πραγματοποιήθηκε στη Λουάντα της Αγκόλας από τις 24 έως τις 25 Νοεμβρίου 2025, σηματοδοτώντας 25 χρόνια συνεργασίας από τη σύνοδο κορυφής του Καΐρου το 2000.

Ενόψει της έβδομης συνόδου κορυφής ΕΕ-ΑΕ, το Κοινοβούλιο ενέκρινε ψήφισμα με το οποίο ζητεί μια νέα ισότιμη εταιρική σχέση μεταξύ της ΕΕ και της Αφρικής, η οποία θα βασίζεται στον αμοιβαίο σεβασμό, τα κοινά συμφέροντα και την κοινή πολυμερή δράση. Τονίζει την ανάγκη εστίασης στην πρακτική συνεργασία με απτά αποτελέσματα, δίνοντας προτεραιότητα σε τομείς όπως η ειρήνη, η ασφάλεια, οι υποδομές και η ψηφιακή συνδεσιμότητα μέσω του επενδυτικού μέσου Global Gateway, καθώς και η οικονομική ανάπτυξη που καθοδηγείται από την ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα. Τονίζει επίσης τη σημασία της ενίσχυσης των κοινών προσπαθειών για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και του οργανωμένου εγκλήματος, καθώς και της εφαρμογής μεταναστευτικών πολιτικών που αντιμετωπίζουν τα βαθύτερα αίτια, με παράλληλο σεβασμό των αρμοδιοτήτων των κρατών μελών. Επιπλέον, τονίζει την ανάγκη θεσμοθέτησης της κοινοβουλευτικής διάστασης των συνόδων κορυφής ΕΕ-ΑΕ, συμπεριλαμβανομένων τακτικών συνεδριάσεων πριν από τη σύνοδο κορυφής με το Παναφρικανικό Κοινοβούλιο, θεματικών ανταλλαγών μεταξύ κοινοβουλευτικών επιτροπών και ετήσιων διαλόγων υψηλού επιπέδου για βασικά θέματα όπως η ειρήνη και η ασφάλεια, το εμπόριο και η οικονομική συνεργασία, η μετανάστευση και η κινητικότητα, καθώς και η κλιματική αλλαγή και η βιωσιμότητα. Αυτό θα συμβάλει τελικά στην ανάπτυξη ενός κοινού σχεδίου δράσης ΕΕ-ΑΕ για την περίοδο 2025-2030, με μετρήσιμους στόχους που περιλαμβάνουν τον διπλασιασμό του εμπορίου και των επενδύσεων, τη θέσπιση πλαισίου κινητικότητας και θεωρήσεων και τη δρομολόγηση μιας ψηφιακής πράσινης εταιρικής σχέσης.

Αναπτυξιακή συνεργασία

Η ΕΕ και τα κράτη μέλη της παραμένουν ο σημαντικότερος χορηγός επίσημης αναπτυξιακής βοήθειας της Αφρικής.

Ως αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων για το νέο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο 2021-2027 της ΕΕ (βλ. χωριστό θεματολογικό δελτίο 1.4.3 «Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο»), η αναπτυξιακή συνεργασία καλύπτεται από το συνολικό μέσο Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας – Παγκόσμια Ευρώπη (ΜΓΑΔΣ-Η Ευρώπη στον κόσμο), που είναι πλήρως ενσωματωμένο στον προϋπολογισμό της ΕΕ. Προηγουμένως, το μεγαλύτερο μέρος της ευρωπαϊκής αναπτυξιακής βοήθειας σε αφρικανικές χώρες παρεχόταν από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης, το οποίο ήταν χωριστό από τον προϋπολογισμό της ΕΕ.

Ο ΜΓΑΔΣ — Η Ευρώπη στον κόσμο απλουστεύει την αρχιτεκτονική εξωτερικής χρηματοδότησης της ΕΕ αντικαθιστώντας και συγχωνεύοντας 10 μέσα στο πλαίσιο του προηγούμενου δημοσιονομικού κύκλου (2014-2020) σε ένα ολοκληρωμένο μέσο. Ενισχύει την ικανότητα της ΕΕ να υλοποιεί τις στρατηγικές της προτεραιότητες και τις διεθνείς δεσμεύσεις της, παρέχοντας ευελιξία και καινοτόμα εργαλεία για την οικοδόμηση μεγαλύτερης εμπιστοσύνης και συνεργασίας με τις χώρες-εταίρους της ΕΕ. Η Ευρώπη στον κόσμο καθοδηγείται από μια προσέγγιση «προτεραιότητας στην πολιτική» και «με γνώμονα τις αξίες», η οποία θα επιτρέψει στην ΕΕ να υιοθετήσει ισχυρότερη γεωπολιτική στάση στην εξωτερική της δράση.

Με προϋπολογισμό σχεδόν 80 δισ. ευρώ για την περίοδο 2021-2027, ο τομέας «Η Ευρώπη στον κόσμο» καλύπτει πάνω από το 70 % της χρηματοδότησης της ΕΕ για τις εξωτερικές σχέσεις. Το πρόγραμμα βασίζεται σε τρεις πυλώνες: γεωγραφικά προγράμματα, θεματικά προγράμματα και δράσεις ταχείας αντίδρασης. Τα γεωγραφικά προγράμματα, τα οποία θα αποτελέσουν τον πρωταρχικό μηχανισμό εφαρμογής, επικεντρώνονται σε περιοχές όπως η γειτονία της ΕΕ, η υποσαχάρια Αφρική, η Ασία και ο Ειρηνικός, καθώς και η Αμερική και η Καραϊβική. Η προσέγγιση αυτή επιτρέπει μια πιο στρατηγική και συνεκτική δράση της ΕΕ σε παγκόσμιο επίπεδο, προσαρμοσμένη στις ανάγκες των χωρών εταίρων. Το πρόγραμμα δίνει προτεραιότητα στην προώθηση και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, καθώς και στην ενδυνάμωση των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών παγκοσμίως, με σκοπό την προώθηση θετικών αλλαγών και την προώθηση ενός πιο δίκαιου, ισότιμου και σταθερού κόσμου.

Εμπορικές σχέσεις

Η συμφωνία του Κοτονού επέτρεψε στην ΕΕ και στις χώρες ΑΚΕ να διαπραγματεύονται συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών προσανατολισμένες στην ανάπτυξη, τις συμφωνίες οικονομικής εταιρικής σχέσης (ΣΟΕΣ). Αυτό συνεχίστηκε στο πλαίσιο της συμφωνίας της Σαμόας, στο πλαίσιο της οποίας οι ΣΟΕΣ αποτελούν το κύριο εργαλείο για την πρόσβαση στην ενιαία αγορά της ΕΕ. Το εμπόριο μεταξύ της ΕΕ και των αφρικανικών χωρών - σε συνδυασμό με την περιφερειακή και ηπειρωτική οικονομική ολοκλήρωση - θεωρείται θεμελιώδες στοιχείο για την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης στην Αφρική. Επιπλέον, τα μονομερή συστήματα επιτρέπουν την προτιμησιακή πρόσβαση στην αγορά της ΕΕ για τις περισσότερες χώρες της υποσαχάριας Αφρικής (βλ. το επιμέρους θεματολογικό δελτίο 5.2.3 «Εμπορικά καθεστώτα που εφαρμόζονται στις αναπτυσσόμενες χώρες»).

Οι ΣΟΕΣ αποτελούν τα κύρια μέσα προώθησης του εμπορίου μεταξύ της ΕΕ και της Αφρικής και θεωρούνται πλήρως συμβατές με τους κανόνες του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου. Ωστόσο, η διαπραγμάτευση των ΣΟΕΣ αυτών, η οποία ξεκίνησε το 2002, αποδείχθηκε δυσκολότερη από ό, τι αναμενόταν και αντιμετώπισε τη σημαντική αντίσταση ορισμένων αφρικανικών κυβερνήσεων, τοπικών εκπροσώπων της κοινωνίας των πολιτών και συνδικάτων. Επομένως, αρκετές ΣΟΕΣ, οι οποίες προορίζονταν να καλύψουν ολόκληρες περιοχές της Αφρικής, εφαρμόζονται μόνο προσωρινά με χώρες που το επιθυμούν, όπως η Ακτή Ελεφαντοστού, η Γκάνα, το Καμερούν και η Κένυα (για περισσότερες πληροφορίες, βλ. το ενημερωτικό σημείωμα της Υπηρεσίας Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με τίτλο «Συμφωνίες οικονομικής εταιρικής σχέσης της ΕΕ με τις χώρες ΑΚΕ»).

Ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου

Όπως και με άλλες διεθνείς συμφωνίες, η σύναψη της συμφωνίας των Σαμόα απαιτεί νομικά την έγκριση του Κοινοβουλίου (άρθρο 218 ΣΛΕΕ), αν και μπορεί να εφαρμοστεί εν μέρει και προσωρινά πριν δοθεί η έγκριση και προτού επικυρωθεί από τα κράτη μέλη. Το Κοινοβούλιο συνέβαλε στις διαπραγματεύσεις της Συμφωνίας της Σαμόας εγκρίνοντας ψηφίσματα πριν και κατά τη διάρκεια της διαδικασίας και συγκροτώντας ομάδα παρακολούθησης υπό την ηγεσία της Επιτροπής Ανάπτυξης. Μετά τις διαπραγματεύσεις και την υπογραφή της συμφωνίας, το Κοινοβούλιο έδωσε την έγκρισή του στις 10 Απριλίου 2024.

Η έγκριση του Κοινοβουλίου απαιτείται επίσης για οποιαδήποτε ΣΟΕΣ που συνάπτεται με χώρες ΑΚΕ. Επιπλέον, το Κοινοβούλιο έχει συμβάλει ενεργά στη διαμόρφωση του χρηματοδοτικού μέσου ΜΓΑΔΣ - Η Ευρώπη στον κόσμο και επιβλέπει την εφαρμογή του.

Το Κοινοβούλιο έχει διάφορες μόνιμες διακοινοβουλευτικές αντιπροσωπείες για τις σχέσεις με χώρες και οργανισμούς της Αφρικής. Το κύριο όργανο στο πλαίσιο του οποίου το Κοινοβούλιο συνεργάζεται για τέτοια θέματα ήταν η Κοινοβουλευτική Συνέλευση Ίσης Εκπροσώπησης ΟΚΑΚΕ-ΕΕ, η οποία αποτελείται από μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και μέλη του Κοινοβουλίου των κρατών ΟΚΑΚΕ και διαδραματίζει θεμελιώδη ρόλο στην ενίσχυση των κοινοβουλευτικών σχέσεων μεταξύ της ΕΕ και των χωρών ΟΚΑΚΕ βάσει του άρθρου 14 της συμφωνίας του Κοτονού. Εκτός από την καθιέρωση περιφερειακών κοινοβουλευτικών συνελεύσεων, ένα από τα βασικά αιτήματα του Κοινοβουλίου κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων ήταν η διατήρηση μιας Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης Ίσης Εκπροσώπησης στη νέα συμφωνία, την οποία θεωρούσε απαραίτητη προϋπόθεση για την έγκρισή της. Τον Δεκέμβριο του 2023 συστάθηκαν επίσημα αντιπροσωπείες για καθεμία από τις νέες ΣΕΣ, συμπεριλαμβανομένης αντιπροσωπείας στην Κοινοβουλευτική Συνέλευση Αφρικής-ΕΕ. Η αντιπροσωπεία αυτή θα αποτελείται από 48 βουλευτές του ΕΚ, καθένας από τους οποίους θα είναι επίσης μέλος της νέας Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης Ίσης Εκπροσώπησης ΟΚΑΚΕ-ΕΕ.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει επίσης αναπτύξει διάφορες μορφές κοινοβουλευτικής συνεργασίας με την ΑΕ μέσω της Αντιπροσωπείας για τις σχέσεις με το Παναφρικανικό Κοινοβούλιο, που συγκροτήθηκε το 2009. Οι κοινοβουλευτικές σύνοδοι κορυφής συνήθως έπονται των διακυβερνητικών και εκδίδουν κοινή δήλωση με άμεσους αποδέκτες τους αρχηγούς κρατών ή κυβερνήσεων στην αρχή κάθε διακυβερνητικής συνόδου κορυφής.

Η ΕΕ και η Νότια Αφρική διατηρούν επίσης προνομιακές κοινοβουλευτικές σχέσεις, που ενισχύθηκαν το 2007 από τη στρατηγική εταιρική σχέση ΕΕ-Νότιας Αφρικής -, τη μόνη διμερή στρατηγική εταιρική σχέση της ΕΕ με αφρικανική χώρα. Αυτό αντικατοπτρίζεται επίσης στην ειδική μόνιμη αντιπροσωπεία του Κοινοβουλίου για τις σχέσεις με τη Νότια Αφρική, η οποία πραγματοποίησε την 28η διακοινοβουλευτική συνεδρίασή της (ΔΚΣ) από τις 18 έως τις 19 Φεβρουαρίου 2025 στο Κέιπ Τάουν, όπου εγκρίθηκε κοινή δήλωση. Η όγδοη σύνοδος κορυφής ΕΕ-Νότιας Αφρικής πραγματοποιήθηκε στις 13 Μαρτίου 2025, επίσης στο Κέιπ Τάουν. Η 29η διακοινοβουλευτική συνεδρίαση πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες από τις 5 έως τις 6 Νοεμβρίου 2025, πριν από την 20η σύνοδο κορυφής της G20 από τις 22 έως τις 23 Νοεμβρίου 2025 στο Γιοχάνεσμπουργκ της Νότιας Αφρικής. Αυτή ήταν η πρώτη σύνοδος κορυφής της G20 που πραγματοποιήθηκε στην αφρικανική ήπειρο με την ευκαιρία της πρώτης προεδρίας της G20 στη Νότια Αφρική, η οποία διήρκεσε από τις 1 Δεκεμβρίου 2024 έως τις 30 Νοεμβρίου 2025.

 

[1]Εξαίρεση ήταν η Κούβα.

Rose BAGUDU / Tanya BOLNEVA MIHAYLOVA