Saepmie stujmies veartenisnie

Lågå sámegiellaj – Loga sámegillii – Les på norsk.

Lahkoeh biejjine! Vuorbbe biejvijn! Lihkku beivviin!

Superfaamoeh mej stoerre ïedtje Arktisesne jïh noerhtedajvine saernieguvviem jïjtjereerieh. Daate seekerevoetepolitihken bïjre, strategeles posisjovni bïjre jïh baahtsemen bïjre vierhtide. Faamoegæmhpoe Kalaallit Nunaaten (Kruanalaante) bïjre, tjïelkelaakan vuesehte guktie aalkoeåålmegi hïejmedajvh leah dablh veartenevijries spïelesne.

Gosse ræjhtoe staati gaskem læssene, aalkoeåålmegh maehtieh ov-vaantose haajpanidh. Dam Arktisisnie vuejnebe, dam Asijisnie vuejnebe, jïh dam dejnie amerikanen kontinentine vuejnebe.

Aaj saemieh daamtaj dabline orreme stoerrepolitihkeles spïelesne. Gaskoeh 1800-låhkoen asve Russlaantese lij akte dejstie veaksahkommes argumentijste mij dam tjarke daaroedehtemepolitihkese vihtiesti. Saemieh, gïeh dej noeri rïjhkeraasti dåaresth noerhtene jieliejin, åejvieladtjide ov-seekere darjoejin.

Histovrijen tjïrrh lea maaje aalkoeåålmegidie soptsestamme, jïh eeremasth dej bïjre soptsestamme, men dej gïelh sveekes govlesovveme.

Gosse Elsa Laula Renberg don voestes saemien rïjhketjåanghkose tjöönghki goevten 6.b. 1917, daaroedehteme lij joekoen tjarke. Seammasienten gïehtelin raastem Nöörjen jïh Sveerjen steegkedh dejtie mah bovtsigujmie juhtin raasten rastah. Dah gïeh lin njueniehkisnie tjåanghkoen duekesne saemide ektie gæmhpose tjöönghkin raasti dåaresth.

Histovrije – ij goh unnemes Saetniesvoete- jïh liktemekommisjovnen reektehtse jaepeste 2023 – lea mijjem lïereme mij sjugniehtåvva gosse sjæjsjalimmieh vaaltasuvvieh åålmegi åejjiej bijjeli. Ij leah dïhte naan hijven vuekie aejlies jïh nænnoes ektievoeth tseegkedh. Meatan årrodh moenedh rïekteslaakan jïh ræhpas demokrateles prosessh leah vihkielommes gosse krïevije vuarjasjimmieh edtjieh dorjesovvedh.

Stujmies veartenisnie demokrateles institusjovnh mah hijvenlaakan juhtieh, leah mijjen vihkielommes vaarjelimmie. Saemien demokratije, Saemiedigkine njueniehkisnie, lea vielie goh symbovle kulturelle bïerkenæmman. Dïhte aaj stabiliteetem jïh raeffies evtiedimmiem vadta jienebekulturelle seabradahkesne.

NRK:sne mijjen dïedtem itjmieslaakan vaeltebe. Goh åålmehmedijasaadtege edtjebe abpe Nöörjem tjöönghkedh. Dan åvteste edtjebe aaj aalkoeåålmegemedijasaadteginie årrodh mij saemide gïelem vadta, jïh soptsestallemidie kultuvri dåaresth sjïehteladta.

NRK – NRK Saepmine njueniehkisnie – edtja guelmiedahkine årrodh mij saemien seabradahkem speejjelde guktie raaktan lea, akte mij pruvvieh kultuvri gaskem bigkie, jïh vaeptiebïenje mij doh geerve gyhtjelassh gihtjie. Daate sæjhta aaj jiehtedh laejhtehkslaakan saemien institusjovni jïh faamoealmetji vööste vïjlelidh.

Dam laejhtehks journalistihken tjïrrh loetebe, men aaj viehkine saemien kultuvrem åvtese lutnjedh orre ektiedimmine. Raaktan daelie akte orre, stoerre draamaraajroe NRK:ste – Heajastallan – Bryllupsfesten – vuartasjæjjah abpe laanteste tjöönghkie.

Gosse veaksehks jïh sjïere soptsesh juekebe – gïeli jïh duekien dåaresth – dellie mij akt mijjine sjugniehtåvva. Mijjieh sinsitniem jieledh buerebelaakan guarkebe. Daate gåhkoem «mijjen» jïh «dej» gaskem giehpede.

Viehkine dagkerh ektie referansijste mijjen seabradahke aktanadta. Dan gaavhtan mijjieh vielie ryöjreldihkie vigkieh töölledh.

Skïereden NRK lea garmeres gåassoehtæjjah akten vihkeles konferansese aalkoeåålmegemedijasaadtegidie abpe veartenistie. Konferanse edtja viehkiehtidh aalkoeåålmegemedijaj maehtelesvoetem nænnoestehtedh jïjtjeraarehke journalistihkine gïehtelidh, jïh jïjtsh soptsesh soptsestidh. Dïhte lissie stoerre mïelem vadta gosse veartene dan stujmies goh daelie.

Goevten 6.b. lea biejjie heevehtæmman, men aaj ussjedadtemasse. Veartenisnie gusnie stujmie, daate biejjie mijjem måjhtajahta aarvoen bïjre ektievoetijste mah raasti dåaresth juhtieh. Vaajtelibie dam guhkiebasse evtiedidh ektesne.

Mijjieh gaajhkesidie åajvoeh heevehtimmiem vaajtelibie.

Lahkoeh biejjine! Vuorbbe biejvijn! Lihkku beivviin!