Turystyka

UE pomaga państwom członkowskim rozwijać zrównoważoną i konkurencyjną turystykę, która tworzy miejsca pracy i chroni prawa podróżnych. Chociaż turystyka należy przede wszystkim do kompetencji krajowych, UE koordynuje inicjatywy transgraniczne, gromadzi dane na potrzeby kształtowania polityki i finansuje projekty promujące mniej znane kierunki turystyczne i ekologiczne praktyki turystyczne. Prawo UE chroni również osoby korzystające z wakacji zorganizowanych i reguluje usługi najmu krótkoterminowego.

Podstawa prawna

Art. 6 lit. d) i art. 195 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Cele

Sektor turystyki w UE, składający się z tradycyjnych organizatorów podróży i dostawców usług turystycznych, obejmuje 2,3 mln przedsiębiorstw, głównie małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP), które zatrudniają około 12,3 mln osób.

Turystyka, generująca 10 % PKB UE, jest ważną siłą napędową gospodarki o znaczącym wpływie na wzrost gospodarczy, zatrudnienie i rozwój społeczny, co sprawia, że jest ona cennym zasobem w walce z pogorszeniem koniunktury gospodarczej i bezrobociem.

Celem polityki UE jest utrzymanie pozycji Europy jako wiodącego kierunku turystycznego, a zarazem maksymalizacja wkładu tego sektora we wzrost gospodarczy i zatrudnienie oraz promowanie współpracy między państwami UE, w szczególności poprzez wymianę najlepszych praktyk.

Wyniki

A. Polityka ogólna

Od 2001 r. Komisja wydała kilka komunikatów określających główne wytyczne polityki rozwoju turystyki:

• komunikat „Agenda dla zrównoważonej i konkurencyjnej turystyki europejskiej” z 2007 r., w którym wyjaśniono, w jaki sposób zrównoważony rozwój może zapewnić długoterminową konkurencyjność turystyki;
• komunikat „Europa – najpopularniejszy kierunek turystyczny na świecie – nowe ramy polityczne dla europejskiego sektora turystycznego” z 2010 r., w którym przeanalizowano czynniki sprzyjające konkurencyjności turystyki europejskiej oraz przeszkody utrudniające jej zrównoważony rozwój;
• komunikat „Wdrożenie i rozwój wspólnej polityki wizowej w celu pobudzenia wzrostu gospodarczego w UE” z 2012 r., w którym przedstawiono zamiar zwiększenia napływu turystów z państw trzecich dzięki wprowadzeniu wspólnej polityki wizowej;
• komunikat „Europejska Strategia na rzecz większego wzrostu gospodarczego i zatrudnienia w turystyce przybrzeżnej i morskiej” z 2014 r., w którym określono cel promowania zrównoważonego wzrostu i konkurencyjności turystyki morskiej i nadmorskiej.

B. Środki specjalne

1. Środki na korzyść turystów (podróżnych lub urlopowiczów):

• zalecenie Rady w sprawie bezpieczeństwa pożarowego w hotelach z 1986 r. (zalecenie Rady 86/666/EWG );
• dyrektywa dotycząca zarządzania jakością wody w kąpieliskach z 2006 r. (dyrektywa 2006/7/WE);
• dyrektywa w sprawie nieruchomości użytkowanych w oznaczonym czasie z 2009 r. (dyrektywa 2008/122/WE);
• dyrektywa w sprawie imprez turystycznych i powiązanych usług turystycznych z 2015 r. (dyrektywa (UE) 2015/2302).

Pozostałe środki:

• uruchomiona w 2007 r. inicjatywa EDEN promowała „modelowe kierunki turystyczne” Europy, tj. mniej znane lub nowe kierunki turystyczne działające w oparciu o zasady zrównoważonego rozwoju; inicjatywa Europejski Zielony Pionier Inteligentnej Turystyki, będąca jej kontynuacją, nagradza mniejsze kierunki turystyczne, które promują zrównoważoną turystykę poprzez praktyki transformacji ekologicznej;
• konkurs Europejska Stolica Inteligentnej Turystyki wyróżnia miasta za wybitne osiągnięcia w zakresie zrównoważonego rozwoju, dostępności, cyfryzacji i dziedzictwa kulturowego;
• Europejski Zielony Pas jest siecią tras ciągnących się przez około 6 800 km od Morza Barentsa aż po wybrzeże Morza Czarnego, która powstała z myślą o przekształceniu obszaru wzdłuż dawnej żelaznej kurtyny w transgraniczny szlak turystyczny i rowerowy. Aby zdywersyfikować turystykę w Europie, UE współfinansuje również transgraniczne projekty w zakresie zrównoważonej turystyki;
• Program DiscoverEU wraz z innymi projektami promującymi turystykę umożliwia 18-letnim Europejczykom podróżowanie po UE i poznawanie jej różnorodności kulturowej.

2. Działania na rzecz odpowiedzialnej turystyki pomyślane tak, aby przynosić korzyści branży turystycznej i regionom

Komisja ułatwia tworzenie sieci między najpopularniejszymi regionami turystycznymi Europy, a UE oferuje wiele różnych źródeł finansowania, aby wspierać rolę turystyki w rozwoju regionalnym i tworzeniu miejsc pracy.

W 2022 r. Komisja zaproponowała ustanowienie ogólnounijnego systemu ochrony oznaczeń geograficznych produktów nierolnych, np. rękodzielniczych. Produkty te są często głęboko zakorzenione w tożsamości lokalnej i są również atrakcją dla turystów. Jednym z celów inicjatywy jest pobudzenie regionalnych gospodarek i turystyki na danych obszarach. Doprowadziło to do przyjęcia rozporządzenia w sprawie ochrony oznaczeń geograficznych produktów rzemieślniczych i przemysłowych (rozporządzenie (UE) 2023/2411).

W 2024 r. przyjęto rozporządzenie w sprawie gromadzenia i udostępniania danych dotyczących usług krótkoterminowego najmu lokali mieszkalnych (rozporządzenie (UE) 2024/1028). Inicjatywa ta, ze szczególnym uwzględnieniem MŚP, ma na celu rozwój odpowiedzialnego, przejrzystego i sprawiedliwego najmu krótkoterminowego jako części zrównoważonego ekosystemu turystycznego, umożliwiając miastom, które ucierpiały z powodu turystyki, działanie na rzecz zrównoważonego rozwoju i zapewnienie dobrej jakości życia swoim mieszkańcom.

Ponadto od 1996 r. w UE gromadzone są zharmonizowane dane statystyczne dotyczące turystyki.

W 2011 r. rozporządzeniem w sprawie europejskiej statystyki w dziedzinie turystyki (rozporządzenie (UE) nr 692/2011) ustanowiono wspólne ramy systematycznego opracowywania, tworzenia i rozpowszechniania europejskich statystyk turystycznych gromadzonych w państwach członkowskich.

W 2013 r. Komisja utworzyła wirtualne centrum monitorowania turystyki zajmujące się gromadzeniem i przechowywaniem danych dotyczących turystyki w celu poprawy koordynacji danych i synergii polityk.

W 2022 r. Komisja uruchomiła unijną tablicę wskaźników turystyki, która jest jednym ze środków zaproponowanych przez Komisję w ramach ścieżki transformacji turystyki z 2022 r. Narzędzie to zwiększa dostęp do statystyk dotyczących turystyki i ułatwia monitorowanie postępów w transformacji ekologicznej i cyfrowej, co powinno pomóc regionalnym i krajowym decydentom w formułowaniu polityki i strategii w dziedzinie turystyki.

W 2023 r. Komisja opublikowała wniosek pt. „Ku wspólnej europejskiej przestrzeni danych dotyczących turystyki: pobudzanie wymiany danych i innowacji w całym ekosystemie turystycznym”, którego celem jest stworzenie scentralizowanego środowiska wymiany danych dotyczących turystyki i wspieranie cyfryzacji turystyki, co poprawiłoby konkurencyjność i zrównoważony charakter sektora. Aby wdrożyć europejską przestrzeń danych dotyczących turystyki, w ramach projektu DEPLOYTOUR realizuje się tę inicjatywę za pośrednictwem pięciu projektów pilotażowych w całej Europie. Ponadto w celu opracowania globalnie uznawanego i zharmonizowanego zestawu wskaźników zrównoważonej turystyki, dostosowanych do każdego kierunku turystycznego, Centrum Kompetencji UE ds. zarządzania danymi w inteligentnych ośrodkach turystycznych (D3HUB) testuje metodykę, korzystając z wiedzy fachowej 40 europejskich organizacji zarządzających ośrodkami turystycznymi i z europejskiego systemu wskaźników turystycznych (ETIS).

W 2025 r. europejski komisarz ds. zrównoważonego transportu i turystyki Apostolos Tzitzikostas ogłosił pierwszą w historii strategię UE na rzecz turystyki, której centralnym elementem jest zrównoważony rozwój. Europa zapewne jest już jednym z wiodących kierunków turystycznych na świecie, jednak plan ma na celu zabezpieczenie tej pozycji poprzez połączenie wzrostu gospodarczego, troski o środowisko i dobrobytu społeczności lokalnych. Oczekuje się, że pełny tekst strategii zostanie opublikowany w 2026 r.

3. Inne środki ukierunkowane

W marcu 2019 r. Komisja zorganizowała konferencję dotyczącą turystyki.

W 2024 r. Komisja opublikowała wniosek w sprawie aplikacji EU Digital Travel, która umożliwia cyfryzację dokumentów podróży i ma ułatwić podróżowanie i wywrzeć pozytywny wpływ na sektor turystyki.

Coroczne wydarzenia organizowane przez Komisję z okazji Europejskiego Dnia Turystyki stanowią kluczowe działania promocyjno-informacyjne i odgrywają kluczową rolę we wzmacnianiu konkurencyjności UE w turystyce i ogólnie jej marki.

4. Działania w reakcji na pandemię COVID-19

W odpowiedzi na wybuch pandemii COVID-19 na początku 2020 r., która spowodowała spadek liczby turystów w Europie o 44 %, UE wdrożyła kompleksowe środki mające na celu wsparcie sektora turystyki. Komisja wprowadziła narzędzia szybkiego reagowania, w tym wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie tymczasowego zawieszenia zasad przydzielania czasu na start lub lądowanie, wytyczne dotyczące praw pasażerów podczas pandemii oraz protokoły kontroli granicznej podczas pandemii, a następnie w maju 2020 r. przyjęła komunikat w sprawie odbudowy turystyki i transportu. Parlament przyjął kilka rezolucji wzywających do skoordynowanego wsparcia, a w marcu 2021 r. UE ustanowiła cyfrowe zaświadczenie COVID, aby ułatwić bezpieczne podróżowanie między państwami członkowskimi. Wysiłki te zaowocowały ścieżką transformacji dla turystyki z lutego 2022 r. oraz Europejską agendą dla turystyki 2030 z grudnia 2022 r., w których położono nacisk na transformację cyfrową i ekologiczną w połączeniu ze zwiększoną odpornością sektora.

Rola Parlamentu Europejskiego

Parlament aktywnie przyjmował rezolucje w sprawie wytycznych i inicjatyw Komisji dotyczących turystyki na długo przed wejściem w życie Traktatu z Lizbony w 2009 r.

W 2011 r. Parlament przyjął rezolucję w sprawie nowych ram politycznych dla europejskiego sektora turystycznego.

W 2015 r. Parlament przyjął stanowisko w sprawie dyrektywy o imprezach turystycznych (dyrektywa (UE) 2015/2302), której celem jest poprawa ochrony osób podróżujących w ramach usług turystyki zorganizowanej. Dyrektywa ta jest obecnie poddawana przeglądowi w celu dalszego wzmocnienia takiej ochrony. W tym samym roku Parlament przyjął rezolucję w sprawie nowych wyzwań i koncepcji w zakresie promowania turystyki w Europie, która odnosi się do cyfryzacji kanałów dystrybucji, zmiany zachowań konsumentów, potrzeby przyciągania i zatrzymywania wykwalifikowanych pracowników, zmian demograficznych i sezonowości.

W 2019 r. Parlament przyjął rezolucję w sprawie negatywnego wpływu upadłości Grupy Thomas Cook na turystykę w UE. W 2021 r. przyjął rezolucję w sprawie opracowania strategii UE na rzecz zrównoważonej turystyki, w której wezwał do odbudowy unijnego sektora turystyki po pandemii COVID-19 oraz do umocnienia przejścia tego sektora na zrównoważoną, odpowiedzialną i inteligentną turystykę. W 2022 r. Parlament przyjął rezolucję w sprawie wpływu nielegalnej wojny napastniczej prowadzonej przez Rosję w Ukrainie na sektory transportu i turystyki Unii Europejskiej i rezolucję w sprawie wdrożenia zaktualizowanej nowej strategii przemysłowej dla Europy. W 2023 r. Parlament przyjął również inne związane z tym tematem rezolucje, w tym w sprawie w sprawie oceny nowego komunikatu Komisji dotyczącego regionów najbardziej oddalonych.

18 marca 2026 r. Komisja Transportu i Turystyki Parlamentu Europejskiego przyjęła sprawozdanie sporządzone z własnej inicjatywy pt. „Poprawa połączeń, zachowanie dziedzictwa kulturowego i promowanie lokalnej doskonałości w turystyce europejskiej – zarządzanie kierunkami turystycznymi i rozwój turystyki regionalnej”. Sprawozdanie to przygotowano w kontekście rosnących napięć związanych z nadmierną turystyką oraz w oczekiwaniu na opublikowanie przez Komisję strategii UE na rzecz zrównoważonej turystyki. Doprowadziło to do przyjęcia rezolucji, w której zaapelowano o bardziej zrównoważony model zarządzania turystyką, oparty na lepszej łączności transportowej, promowaniu dziedzictwa kulturowego, lokalnej doskonałości, a ostatecznie zrównoważonym dobrobycie regionalnym.

Komisja Transportu i Turystyki Parlamentu i jej grupa zadaniowa ds. turystyki odbywają regularne spotkania z przedstawicielami międzynarodowych organizacji turystycznych i kluczowymi zainteresowanymi stronami w tym sektorze. Grupa zadaniowa ds. turystyki apelowała również o większą spójność polityki turystycznej i wielokrotnie poruszała kwestię utworzenia w budżecie UE odrębnej linii budżetowej przeznaczonej na turystykę.

Tę notę tematyczną przygotował Departament Tematyczny ds. Transportu, Zatrudnienia i Spraw Socjalnych Parlamentu Europejskiego. Więcej informacji na ten temat można znaleźć na stronie internetowej Komisji Transportu i Turystyki.

 

Davide Pernice

03-2026