Θεματολογικά δελτία για την Ευρωπαϊκή Ένωση
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο
Συμπληρώστε αυτό το πεδίο

Τουρισμός

Η ΕΕ στηρίζει τα κράτη μέλη στην ανάπτυξη βιώσιμου και ανταγωνιστικού τουρισμού που δημιουργεί θέσεις εργασίας και προστατεύει τα δικαιώματα των ταξιδιωτών. Μολονότι ο τουρισμός παραμένει πρωτίστως εθνική αρμοδιότητα, η ΕΕ συντονίζει τις διασυνοριακές πρωτοβουλίες, συλλέγει δεδομένα για την τεκμηρίωση της πολιτικής και χρηματοδοτεί έργα που προωθούν λιγότερο γνωστούς προορισμούς και πρακτικές πράσινου τουρισμού. Η νομοθεσία της ΕΕ προστατεύει επίσης τους παραθεριστές που επιλέγουν οργανωμένα ταξίδια και ρυθμίζει τη βραχυχρόνια μίσθωση ακινήτων.

Νομική βάση

Άρθρο 6 στοιχείο δ) και άρθρο 195 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Στόχοι

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ο πυρήνας του τουριστικού κλάδου περιλαμβάνει τους παρόχους παραδοσιακών διακοπών και τουριστικών υπηρεσιών, και αποτελείται από περίπου 2,3 εκατομμύρια επιχειρήσεις, κυρίως μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ), που σύμφωνα με εκτιμήσεις απασχολούν 12,3 εκατομμύρια άτομα.

Ο τουρισμός, συνεισφέροντας στο 10 % του ΑΕΠ της ΕΕ, αποτελεί ζωτικής σημασίας οικονομικό μοχλό, επηρεάζοντας σημαντικά την ανάπτυξη, την απασχόληση και την κοινωνική βελτίωση, γεγονός που τον καθιστά πολύτιμο πλεονέκτημα για την αντιμετώπιση της οικονομικής ύφεσης και της ανεργίας.

Στόχος της πολιτικής της ΕΕ είναι να διατηρηθεί η θέση της Ευρώπης ως κορυφαίου τουριστικού προορισμού, μεγιστοποιώντας παράλληλα τη συμβολή του κλάδου στην ανάπτυξη και την απασχόληση και προωθώντας τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ, ιδίως μέσω της ανταλλαγής ορθών πρακτικών.

Επιτεύγματα

A. Γενική πολιτική

Από το 2001 και έπειτα, η Επιτροπή έχει δημοσιεύσει διάφορες ανακοινώσεις, περιγράφοντας τις κατευθυντήριες γραμμές των πολιτικών της για την ανάπτυξη του τουριστικού κλάδου:

B. Ειδικά μέτρα

1. Μέτρα προς όφελος των τουριστών (ταξιδιωτών ή/και παραθεριστών):

Άλλα μέτρα:

  • Η πρωτοβουλία EDEN , που ξεκίνησε το 2007, προωθούσε ευρωπαϊκούς «προορισμούς αριστείας» – λιγότερο γνωστούς ή αναδυόμενους τουριστικούς προορισμούς που τηρούν τις αρχές της βιωσιμότητας. Η διάδοχός της, η ευρωπαϊκή πράσινη πλατφόρμα έξυπνου τουρισμού, επιβραβεύει μικρότερους προορισμούς που έχουν προωθήσει τον βιώσιμο τουρισμό μέσω πρακτικών πράσινης μετάβασης.
  • Η Ευρωπαϊκή Πρωτεύουσα του Έξυπνου Τουρισμού αναγνωρίζει τα εξαιρετικά επιτεύγματα πόλεων όσον αφορά τη βιωσιμότητα, την προσβασιμότητα, την ψηφιοποίηση και την πολιτιστική κληρονομιά.
  • Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Ζώνη είναι ένα δίκτυο μήκους 6 800 χλμ. από τη Θάλασσα του Μπάρεντς μέχρι τη Μαύρη Θάλασσα που σχεδιάστηκε για να μετατρέψει το πρώην σιδηρούν παραπέτασμα σε διασυνοριακό δίκτυο οδοιπορικών και ποδηλατικών διαδρομών. Προκειμένου να διαφοροποιηθούν οι τουριστικές δυνατότητες στην Ευρώπη, η ΕΕ συγχρηματοδοτεί επίσης διασυνοριακά έργα βιώσιμου τουρισμού.
  • Το πρόγραμμα DiscoverEU μεταξύ πολλών άλλων προγραμμάτων για την προώθηση του τουρισμού, δίνει τη δυνατότητα σε 18χρονους Ευρωπαίους να ανακαλύψουν την ΕΕ και να γνωρίσουν την πολυπολιτισμικότητά της.

2. Μέτρα υπεύθυνου τουρισμού προς όφελος της τουριστικής βιομηχανίας και των περιφερειών

Η Επιτροπή διευκολύνει τη δημιουργία δικτύων μεταξύ των κύριων ευρωπαϊκών τουριστικών περιφερειών, με την ΕΕ να προσφέρει μια σειρά πηγών χρηματοδότησης για τη στήριξη του ρόλου του τουρισμού στην περιφερειακή ανάπτυξη και τη δημιουργία θέσεων εργασίας.

Το 2022, η Επιτροπή πρότεινε τη δημιουργία ενός πανευρωπαϊκού συστήματος προστασίας των γεωγραφικών ενδείξεων μη γεωργικών προϊόντων, συμπεριλαμβανομένων των βιοτεχνικών προϊόντων. Συχνά βαθιά ριζωμένα στην τοπική ταυτότητα, τα προϊόντα αυτά αποτελούν επίσης σημαντικό πόλο έλξης για τους τουρίστες. Ένας από τους στόχους της πρωτοβουλίας είναι η τόνωση των περιφερειακών οικονομιών και του τουρισμού σε αυτές τις περιοχές. Αυτό οδήγησε στην έκδοση κανονισμού σχετικά με την προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων για βιοτεχνικά και βιομηχανικά προϊόντα [Κανονισμός (ΕΕ) 2023/2411].

Το 2024, εγκρίθηκε κανονισμός για τη συλλογή και την κοινοχρησία δεδομένων που αφορούν υπηρεσίες βραχυχρόνιας μίσθωσης ακινήτων [Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1028]. Με ιδιαίτερη έμφαση στις ΜΜΕ, η εν λόγω πρωτοβουλία επιδιώκει την επέκταση υπεύθυνης, διαφανούς και δίκαιης ανάπτυξης των βραχυπρόθεσμα ενοικιαζόμενων καταλυμάτων στο πλαίσιο ενός ισορροπημένου τουριστικού οικοσυστήματος, δίνοντας τη δυνατότητα στις πόλεις που επηρεάζονται από τον τουρισμό να εργαστούν προς τη βιωσιμότητα και να εξασφαλίσουν καλή ποιότητα ζωής για τους κατοίκους τους.

Επιπλέον, εναρμονισμένα στατιστικά στοιχεία σχετικά με τον τουρισμό συλλέγονται στην ΕΕ από το 1996.

Το 2011, ο κανονισμός σχετικά με τις ευρωπαϊκές στατιστικές στον τομέα του τουρισμού [Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 692/2011] θέσπισε ένα κοινό πλαίσιο για τη συστηματική ανάπτυξη, την παραγωγή και τη διάδοση ευρωπαϊκών στατιστικών στοιχείων στον τομέα του τουρισμού που συλλέγονται στα κράτη μέλη.

Το 2013 η Επιτροπή δημιούργησε Εικονικό Παρατηρητήριο Τουρισμού για τη συλλογή και αποθήκευση τουριστικών δεδομένων, με σκοπό να βελτιώσει τον συντονισμό των δεδομένων και την συνέργεια πολιτικής.

Το 2022, η Επιτροπή δρομολόγησε τον πίνακα εργαλείων της ΕΕ για τον τουρισμό, ένα από τα μέτρα που πρότεινε η Επιτροπή το 2022 στην πορεία μετάβασης για τον τουρισμό. Το εργαλείο αυτό ενισχύει την πρόσβαση σε στατιστικές για τον τουρισμό και συμβάλλει στην παρακολούθηση της προόδου στην πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση, στηρίζοντας τελικά τους περιφερειακούς και εθνικούς φορείς χάραξης πολιτικής στη διαμόρφωση πολιτικών και στρατηγικών για τον τουρισμό.

Το 2023 η Επιτροπή δημοσίευσε την πρότασή της με τίτλο «Προς έναν κοινό ευρωπαϊκό χώρο δεδομένων για τον τουρισμό: προώθηση της κοινοχρησίας δεδομένων και της καινοτομίας στο τουριστικό οικοσύστημα», με στόχο τη δημιουργία ενός κεντρικού περιβάλλοντος κοινοχρησίας τουριστικών δεδομένων και την περαιτέρω προώθηση της ψηφιοποίησης στον τουρισμό, ενισχύοντας τελικά την ανταγωνιστικότητα και τη βιωσιμότητα του τομέα. Για την ανάπτυξη του ευρωπαϊκού χώρου δεδομένων για τον τουρισμό, το έργο DEPLOYTOUR υλοποιεί την πρωτοβουλία αυτή μέσω πέντε πιλοτικών έργων σε ολόκληρη την Ευρώπη. Επιπλέον, σε μια προσπάθεια να αναπτυχθεί ένα παγκοσμίως αναγνωρισμένο και εναρμονισμένο σύνολο δεικτών βιώσιμου τουρισμού ειδικό για κάθε προορισμό, το Κέντρο Ικανοτήτων της ΕΕ για τη διαχείριση δεδομένων σε έξυπνους προορισμούς (D3HUB) δοκιμάζει τη μεθοδολογία, αξιοποιώντας την εμπειρογνωσία 40 ευρωπαϊκών οργανισμών διαχείρισης προορισμών και το Ευρωπαϊκό Σύστημα Τουριστικών Δεικτών (ETIS).

Το 2025 ο κ. Απόστολος Τζιτζικώστας, Ευρωπαίος επίτροπος Βιώσιμων Μεταφορών και Τουρισμού, ανακοίνωσε την πρώτη τουριστική στρατηγική της ΕΕ, θέτοντας τη βιωσιμότητα στο επίκεντρό της. Η Ευρώπη μπορεί να είναι ήδη ένας από τους σημαντικότερους ταξιδιωτικούς προορισμούς στον κόσμο, αλλά το εν λόγω σχέδιο επιδιώκει να εξασφαλίσει αυτήν τη θέση συνδυάζοντας την οικονομική ανάπτυξη, την περιβαλλοντική διαχείριση και την ευημερία των τοπικών κοινοτήτων. Η πλήρης στρατηγική αναμένεται να δημοσιευθεί το 2026.

3. Άλλα εστιασμένα μέτρα

Τον Μάρτιο του 2019, η Επιτροπή διοργάνωσε διάσκεψη για να αναδείξει ζητήματα που σχετίζονται με τον τουρισμό.

Το 2024 η Επιτροπή δημοσίευσε πρόταση σχετικά με μια ενωσιακή ψηφιακή εφαρμογή ταξιδίων για την ψηφιοποίηση των ταξιδιωτικών εγγράφων, η οποία αναμένεται να εξορθολογίσει τα ταξίδια και να επηρεάσει θετικά τον τουριστικό κλάδο.

Οι ετήσιες εκδηλώσεις για την ευρωπαϊκή ημέρα τουρισμού, που διοργανώνονται από την Επιτροπή, αποτελούν εμβληματικές ευκαιρίες προβολής, διαδραματίζοντας καίριο ρόλο στην ενίσχυση της τουριστικής ανταγωνιστικότητας και της συνολικής εικόνας της ΕΕ.

4. Μέτρα για την αντιμετώπιση της νόσου COVID-19

Για την αντιμετώπιση της έξαρσης της νόσου COVID-19 στις αρχές του 2020, η οποία προκάλεσε μείωση κατά 44 % των αφίξεων τουριστών στην Ευρώπη, η ΕΕ εφάρμοσε ολοκληρωμένα μέτρα για τη στήριξη του τουριστικού τομέα. Η Επιτροπή εισήγαγε εργαλεία ταχείας αντίδρασης, συμπεριλαμβανομένης μιας πρότασης κανονισμού σχετικά με την αναστολή των κανόνων για τον διαθέσιμο χρόνο χρήσης των αερολιμένων, των κατευθυντήριων γραμμών για τα δικαιώματα των επιβατών και των πρωτοκόλλων συνοριακών ελέγχων, ακολουθούμενη από την ανακοίνωσή της του Μαΐου 2020 σχετικά με τον τουρισμό και την ανάκαμψη των μεταφορών. Το Κοινοβούλιο ενέκρινε πολλά ψηφίσματα με τα οποία ζητούσε συντονισμένη στήριξη, ενώ η ΕΕ θέσπισε το ψηφιακό πιστοποιητικό COVID τον Μάρτιο του 2021 για τη διευκόλυνση των ασφαλών ταξιδιών μεταξύ των κρατών μελών. Οι προσπάθειες αυτές κορυφώθηκαν με την πορεία μετάβασης για τον τουρισμό του Φεβρουαρίου 2022 και το ευρωπαϊκό θεματολόγιο για τον τουρισμό με ορίζοντα το 2030 του Δεκεμβρίου 2022, με έμφαση στην ψηφιακή και την πράσινη μετάβαση παράλληλα με την ενίσχυση της ανθεκτικότητας του τομέα.

Ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου

Το Κοινοβούλιο ενέκρινε ενεργά ψηφίσματα σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές και τις πρωτοβουλίες της Επιτροπής για τον τουρισμό πολύ πριν από την έναρξη ισχύος της Συνθήκης της Λισαβόνας το 2009.

Το 2011, το Κοινοβούλιο ενέκρινε ψήφισμα σχετικά με ένα νέο πλαίσιο πολιτικής για τον τουρισμό στην Ευρώπη.

Το 2015, το Κοινοβούλιο ενέκρινε τη θέση του σε οδηγία σχετικά με τα οργανωμένα ταξίδια [Οδηγία (ΕΕ) 2015/2302], η οποία αποσκοπεί στη βελτίωση της προστασίας των ταξιδιωτών που πραγματοποιούν οργανωμένα ταξίδια. Η οδηγία αυτή βρίσκεται επί του παρόντος στο στάδιο της αναθεώρησης με σκοπό την ενίσχυση της προστασίας αυτής. Το ίδιο έτος, το Κοινοβούλιο ενέκρινε το ψήφισμά του σχετικά με τις νέες προκλήσεις και ιδέες για την προώθηση του τουρισμού στην Ευρώπη, το οποίο εξετάζει την ψηφιοποίηση των διαύλων διανομής, τη μεταβαλλόμενη συμπεριφορά των καταναλωτών, την ανάγκη προσέλκυσης και διατήρησης ειδικευμένου προσωπικού, τις δημογραφικές αλλαγές και την εποχικότητα.

Το 2019, το Κοινοβούλιο ενέκρινε ψήφισμα σχετικά με τις αρνητικές επιπτώσεις της χρεοκοπίας της εταιρείας Thomas Cook στον τουρισμό της ΕΕ. Το 2021, το Κοινοβούλιο ενέκρινε ψήφισμα σχετικά με τη θέσπιση στρατηγικής της ΕΕ για βιώσιμο τουρισμό, με το οποίο ζητούσε την ανασυγκρότηση του τουριστικού τομέα της ΕΕ στον απόηχο της πανδημίας COVID-19 και την ενίσχυση της μετάβασής του σε βιώσιμο, υπεύθυνο και έξυπνο τουρισμό. Το 2022, το Κοινοβούλιο ενέκρινε το ψήφισμά του σχετικά με τις επιπτώσεις του ρωσικού παράνομου επιθετικού πολέμου κατά της Ουκρανίας στους τομείς μεταφορών και τουρισμού της ΕΕ. Το 2023, το Κοινοβούλιο ενέκρινε κι άλλα σχετικά ψηφίσματα, συμπεριλαμβανομένου αυτού για την εφαρμογή της επικαιροποιημένης νέας βιομηχανικής στρατηγικής για την Ευρώπη και για την αξιολόγηση της νέας ανακοίνωσης της Επιτροπής για τις εξόχως απόκεντρες περιοχές.

Στις 18 Μαρτίου 2026, η Επιτροπή Μεταφορών και Τουρισμού του Κοινοβουλίου ενέκρινε έκθεση, η οποία εκπονήθηκε με δική της πρωτοβουλία, με τίτλο «Ενίσχυση της συνδεσιμότητας, διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς και προώθηση της τοπικής αριστείας στον ευρωπαϊκό τουρισμό: διαχείριση προορισμού και ανάπτυξη του περιφερειακού τουρισμού». Η έκθεση συντάχθηκε μέσα σε ένα κλίμα αυξανόμενων εντάσεων όσον αφορά τον υπερτουρισμό και εν αναμονή μιας στρατηγικής της ΕΕ για τον βιώσιμο τουρισμό που θα δημοσιευθεί από την Επιτροπή. Οδήγησε σε ψήφισμα, το οποίο ζητεί ένα πιο ισορροπημένο μοντέλο διαχείρισης του τουρισμού, το οποίο θα βασίζεται στη βελτίωση της συνδεσιμότητας των μεταφορών, στη στήριξη της πολιτιστικής κληρονομιάς, στην τοπική αριστεία και, τελικά, στη βιώσιμη περιφερειακή ευημερία.

Η κοινοβουλευτική Επιτροπή Μεταφορών και Τουρισμού, καθώς και η ειδική ομάδα για τον τουρισμό που λειτουργεί στο πλαίσιο της εν λόγω επιτροπής διεξάγουν τακτικές συζητήσεις με εκπροσώπους διεθνών τουριστικών φορέων και άλλα σημαντικά ενδιαφερόμενα μέρη του τουριστικού κλάδου. Η ειδική ομάδα για τον τουρισμό έχει ζητήσει επίσης μια πιο συνεκτική τουριστική πολιτική, και έχει επανειλημμένως θέσει το ζήτημα μιας χωριστής γραμμής του προϋπολογισμού της ΕΕ για τον τουρισμό .

Αυτό το ενημερωτικό δελτίο εκπονήθηκε από το Θεματικό Τμήμα Μεταφορών, Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Για περισσότερες πληροφορίες, επισκεφθείτε την ιστοσελίδα της Επιτροπής Μεταφορών και Τουρισμού.

 

Davide Pernice