Bileoga eolais ar an Aontas Eorpach
Parlaimint na hEorpa
Comhlánaigh an réimse seo le do thoil

Iompar idirnáisiúnta de bhóthar agus cabatáiste

Déantar cur síos sa bhileog eolais seo ar an gcaoi ar léirscaoileadh seirbhísí idirnáisiúnta tarlaithe de bhóthar agus seirbhísí iompair paisinéirí de réir a chéile le dlíthe an Aontais. Áirítear sna seirbhísí sin an cabatáiste, i.e. earraí nó daoine a iompar laistigh de thír de chuid an Aontais (Ballstát) ag gnóthas iompair atá bunaithe i mBallstát eile. Tugtar breac-chuntas sa bhileog eolais ar thacaíocht Pharlaimint na hEorpa d’oscailt na margaí iompair sin agus mar a áitíonn sí go bhforfheidhmeofaí na rialacha ar bhealach níos déine agus go ndéanfaí feabhsuithe ar dhálaí sóisialta agus ar an tsábháilteacht.

Bunús dlí

Is i dTeideal VI agus go háirithe in Airteagal 91 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh a leagtar amach an creat do chomhbheartas iompair san Aontas agus cumhacht an Aontais chun rialacha a ghlacadh le haghaidh iompar idirnáisiúnta.

Cuspóirí bheartais an Aontais maidir le seirbhísí iompair de bhóthar

Is é is aidhm do bheartas an Aontais sa réimse seo margadh léirscaoilte iompair de bhóthar a chruthú trí rochtain air a oscailt faoi choinníollacha áirithe. Tá sé sin le baint amach trí gach srian ar iompróirí a bhaint atá bunaithe ar a náisiúntacht nó ar an bhfíoras go bhfuil siad bunaithe i mBallstát seachas an áit ina soláthraítear an tseirbhís, d’fhonn machaire réidh a chruthú.

A bhfuil bainte amach ag beartais iompair de bhóthar

A. Rochtain ar an margadh tarlaithe de bhóthar (agus ar ghairm an tarlóra)

I mbreithiúnas an 22 Bealtaine 1985, shainaithin Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh easnaimh i bhforálacha áirithe a bhaineann le seirbhísí iompair san Aontas. Tháinig an breithiúnas sin i ndiaidh caingean a thionscnamh ag Parlaimint na hEorpa in aghaidh Chomhairle an Aontais Eorpaigh mar gheall ar mhainneachtain gníomhú. Chinn Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh gur mhainnigh an Chomhairle forálacha a thabhairt isteach, roimh dheireadh na hidirthréimhse a leagadh síos i gConradh na Róimhe (an 31 Nollaig 1969), maidir leis an méid seo a leanas: an tsaoirse chun seirbhísí iompair idirnáisiúnta a sholáthar; agus (b) cead a bheith ag iompróirí neamhchónaitheacha seirbhísí iompair náisiúnta a sholáthar i mBallstáit eile. Tá an tAontas beagnach réidh anois leis na laigí uile a tugadh faoi deara sa dá réimse sin a leigheas.

1. Seirbhísí idirnáisiúnta iompair earraí de bhóthar ar fruiliú nó ar luaíocht

Le rialachán ó 1992 (Rialachán (CEE) Uimh. 881/92 ón gComhairle), rinneadh comhdhlúthú ar an reachtaíocht a bhí ann cheana maidir le seirbhísí iompair trasteorann idir na Ballstáit agus bunaíodh an córas chun údaruithe Comhphobail a eisiúint do tharlóirí de bhóthar. Bhí feidhm ag na rialacha maidir le hiompar earraí ó Bhallstát nó chuig Ballstát, nó trí Bhallstát amháin nó níos mó. Bhí feidhm ag an gcóras seo freisin maidir le haistir idir Ballstát agus tír nach den Aontas í más rud é go raibh comhaontú ann idir an tAontas agus an tír sin nach den Aontas í. Roimhe sin, ní raibh sé indéanta earraí a iompar idir dhá Bhallstát ach ar bhonn comhaontuithe déthaobhacha agus bhí an t-iompar sin faoi réir srianta freisin. Leis an rialachán nua, cuireadh deireadh le gach srian cainníochtúil (cuótaí) agus le gach údarú déthaobhach amhail ón 1 Eanáir 1993. Cuireadh Rialachán eile in ionad an rialacháin sin ó 1992 mar chuid de phacáiste bóthair 2009 (féach Roinn 3 thíos).

Le Rialachán an Fhianaithe Tiománaithe an 1 Márta 2002, bunaíodh fianú tiománaí do náisiúnaigh uile na dtríú tíortha a fhostaíonn iompróir a bhfuil údarú Comhphobail ina sheilbh aige. Bhí sé mar aidhm leis an mbeart sin stop a chur le náisiúnaigh ó thíortha neamh-AE a bheith á bhfostú go neamhdhleathach mar thiománaithe ar dhrochphá ar chonarthaí gearrthéarmacha, rud a dhéanann saobhadh ar iomaíocht agus atá díobhálach don tsábháilteacht ar bhóithre. Tháinig rialachán eile i gcomharbacht ar an rialachán sin mar chuid de phacáiste bóithre 2009 (féach Roinn 3 thíos).

I mí na Bealtaine 2017, mhol an Coimisiún Eorpach athbhreithniú a dhéanamh ar rialachán 2009 maidir le rochtain ar an margadh idirnáisiúnta tarlaithe de bhóthar agus ar rialachán comhlántach le haghaidh seirbhísí bus agus cóiste, tríd an tionscnamh reachtach ‘An Eoraip ag Gluaiseacht’. Bhí an tionscnamh sin dírithe ar nuachóiriú a dhéanamh ar na rialacha lena rialaítear ligean isteach san earnáil agus ar a áirithiú go bhfeidhmeodh an margadh aonair don iompar de bhóthar i gceart. In 2020, ghlac an Pharlaimint rialachán lena leasaítear rialacháin roimhe sin maidir le hiompar de bhóthar. Cuirtear creat dlíthiúil ar fáil leis an athbhreithniú sin le haghaidh rialacha is infheidhme maidir le cabatáiste agus maidir le hoibríochtaí idirnáisiúnta iompair, seachas idirthuras agus oibríochtaí déthaobhacha.

Ar deireadh, ghlacadh treoir maidir le húsáid feithiclí tarlaithe de bhóthar arna bhfruiliú gan tiománaithe i mí Eanáir 2006. I mí na Bealtaine 2017, mhol an Coimisiún athbhreithniú ar an treoir sin tríd an tionscnamh reachtach ‘An Eoraip ag Gluaiseacht’, d’fhonn creat rialála soiléir aonfhoirmeach a bhunú lena n-áiritheofar go mbeidh rochtain chomhionann ag tarlóirí ar fud an Aontais ar an margadh le haghaidh feithiclí fruilithe. Glacadh Treoir athbhreithnithe maidir le húsáid fheithiclí tarlaithe de bhóthar arna bhfruiliú gan tiománaithe i mí Aibreáin 2022.

I mí Iúil 2020, foilsíodh rialachán maidir le faisnéis leictreonach faoi iompar lastais. Is é is aidhm dó creat dlíthiúil a chruthú le haghaidh malartú leictreonach faisnéise rialála maidir le gluaiseacht earraí ar fud chríoch an Aontais idir na cuideachtaí iompair agus an t-údarás iomchuí.

An 13 Nollaig 2022, achtaíodh comhaontú idir an tAontas agus an Úcráin maidir le hiompar lastais de bhóthar. Tríd an gconradh sin, díolmhaítear tiománaithe ón gceanglas ceadúnas tiomána idirnáisiúnta a thaispeáint, glactar le cinneadh na hÚcráine bailíocht riaracháin na ndoiciméad tiománaí a fhadú agus simplítear an malartú faisnéise idir an tAontas agus an Úcráin chun calaois agus brionnú doiciméad tiománaí a chomhrac.

2. Cabatáiste

I mí Dheireadh Fómhair 1993, glacadh le rialachán chun cabatáiste a chumhdach ((CEE) Uimh. 3118/93 ón gComhairle). Sa chleachtas, thagair sé sin d’iompróirí neamhchónaitheacha a bheith ag piocadh suas agus ag seachadadh ualach eile sa tír óstach sula bhfillfidís ar an teorainn, seachas iad a bheith ag filleadh folamh i ndiaidh turas idirnáisiúnta. D’fhág an Rialachán sin gurbh fhéidir le hiompróirí a raibh údarú de chuid an Chomhphobail acu, arna eisiúint ag Ballstát, seirbhísí iompair earraí de bhóthar a sholáthar laistigh de Bhallstáit eile ar an gcoinníoll gur ar bhonn sealadach a bhí na seirbhísí sin á soláthar. Mar chuid de phacáiste bóthair 2009 (féach Roinn 3), cuireadh Rialachán maidir le rochtain ar an margadh inmheánach tarlaithe de bhóthar ina ionad sin, lena ndearnadh coincheap an chabatáiste ghinearálta a thréigean agus lena nglactar leis an bhfoirmle níos srianta de chabatáiste as a chéile (lena gceadaítear suas le trí oibríocht chabatáiste laistigh de na seacht lá i ndiaidh aistir idirnáisiúnta chuig an tír aíochta cabatáiste). Mar a tugadh faoi deara i Roinn 1 thuas, soláthraítear anois le Rialachán 2020 lena leasaítear rialacháin roimhe seo maidir le hiompar de bhóthar (Rialachán (AE) 2020/1055) an creat dlíthiúil le haghaidh rialacha is infheidhme maidir le cabatáiste.

3. Pacáiste bóithre an 21 Deireadh Fómhair 2009

De réir a chéile, chruthaigh an tAontas na dálaí a bhí ag teastáil chun go bhféadfaí margadh léirscaoilte inmheánach iompair de bhóthar a thabhairt isteach. Chun cothroime iomaíochta a chruthú, áfach, bhí gá le tuilleadh comhchuibhithe a dhéanamh ar dhálaí sóisialta, teicniúla agus fioscacha. Is éard atá sa phacáiste bóithre, a glacadh i mí Dheireadh Fómhair 2009 de thoradh comhréitigh idir an Pharlaimint agus an Chomhairle, ná trí rialachán de chuid an Aontais, mar a léirítear thíos, atá infheidhme go hiomlán ón Nollaig 2011 i leith. Is iad na rialacha céanna atá ann do sheirbhísí idirnáisiúnta iompair earraí de bhóthar agus atá ann do sheirbhísí cabatáiste.

B. Léirscaoileadh de réir a chéile ar iompar idirnáisiúnta paisinéirí bus agus cóiste

Bhí an dul chun cinn maidir leis an margadh a oscailt suas do sheirbhísí iompair paisinéirí níos moille ná mar a bhí d’iompar earraí de bhóthar. I mí an Mhárta 1992, chuidigh Rialachán (CEE) Uimh. 684/92 le margadh na seirbhísí idirnáisiúnta paisinéirí de bhus agus de chóiste a oscailt trí chead a thabhairt d’aon ghnóthas iompair de chuid an Aontais seirbhísí paisinéirí a oibriú le haghaidh níos mó ná naonúr (lena n-áirítear an tiománaí) idir na Ballstáit. I mí na Nollag 1997, rinne Rialachán (CE) Uimh. 11/98 ón gComhairle forlíonadh agus leasú ar an Rialachán sin, trí cheadúnas Comhphobail a thabhairt isteach a bheadh le heisiúint ag na húdaráis lena mbaineann sa Bhallstát ina bhfuil na cuideachtaí bus agus cóiste atá ag oibriú ar fruiliú nó ar luaíocht bunaithe.

Le Rialachán (CE) Uimh. 12/98 ón gComhairle an 11 Nollaig 1997, údaraíodh oibríochtaí cabatáiste le haghaidh gach seirbhíse ócáidí, agus le haghaidh seirbhísí rialta speisialta (le haghaidh aicmí sonraithe paisinéirí), ar choinníoll go raibh na seirbhísí sin cumhdaithe le conradh arna thabhairt i gcrích idir an t-eagraí agus an t-iompróir (e.g. oibrithe nó mic léinn a iompar). D’údaraigh sé cabatáiste freisin do sheirbhísí rialta, ar choinníoll go ndearnadh an oibríocht chabatáiste mar chuid de sheirbhís idirnáisiúnta rialta (agus nach raibh sí á déanamh ag deireadh na líne). Faoi mar a bhí le cabatáiste iompair earraí, is ar bhonn sealadach amháin a bhí seirbhísí cabatáiste paisinéirí le soláthar.

Tríd an bpacáiste bóithre a glacadh in 2009 (féach Roinn 3 thuas), rinneadh an dá rialachán roimhe sin a chumasc in aon rialachán amháin maidir le rochtain ar an margadh idirnáisiúnta do sheirbhísí cóiste agus bus. Ba é is aidhm dó sin na rialacha maidir le hiompar idirnáisiúnta paisinéirí de bhóthar (seirbhísí de bhus agus de chóiste) laistigh de chríoch an Aontais a shoiléiriú agus a shimpliú, mar aon leis na coinníollacha faoina bhféadfaidh iompróirí nach bhfuil cónaí orthu ann seirbhísí iompair náisiúnta a oibriú laistigh de Bhallstát. Dearbhaítear leis an Rialachán prionsabal an tsoláthair shaortha seirbhísí agus leagtar amach leis na coinníollacha maidir le ceadúnais Chomhphobail a eisiúint agus a tharraingt siar, a dtréimhsí bailíochta, na rialacha mionsonraithe maidir lena n-úsáid agus leagan amach an cheadúnais féin agus leagan amach na gcóipeanna deimhnithe de. Anseo freisin, ceadaítear seirbhísí cabatáiste paisinéirí a sholáthar, faoi mar atá amhlaidh i gcás tarlú earraí, ar choinníoll nach é an cabatáiste príomhaidhm na seirbhíse iompair (i.e. nach mór dó tarlú i ndiaidh seirbhís rialta idirnáisiúnta).

Le Rialachán 2009 maidir le rochtain ar an margadh idirnáisiúnta do sheirbhísí cóiste agus bus, leasaíodh freisin Rialachán 2006 maidir le hAm Tiomána, lena ndearnadh reachtaíocht shóisialta áirithe a bhaineann le hiompar de bhóthar a chomhchuibhiú. I mí Aibreáin 2015, rinneadh é a chomhlánú le rialachán lena leagtar síos rialacha maidir le doiciméid le haghaidh seirbhísí idirnáisiúnta cóiste agus bus.

Mar chuid de chlár oibre reachtach 2017 ‘An Eoraip ag Gluaiseacht’, d’fhéach an Coimisiún leis an Rialachán maidir le hAm Tiomána a leasú, d’fhonn díriú ar uasthréimhsí tiomána laethúla agus seachtainiúla, ar íos-sosanna agus ar thréimhsí scíthe laethúla agus seachtainiúla, agus leis an Rialachán maidir le Tacagraif a leasú (le haghaidh tuilleadh faisnéise, féach an bhileog eolais dar teideal ‘Iompar de bhóthar: comhchuibhiú na reachtaíochta’ 3.4.3). I mí Iúil 2020, glacadh an rialachán lena leasaítear na Rialacháin maidir le hAm Tiomána agus maidir le Tacagraif. D’fhonn saobhadh ar an iomaíocht a chosc agus an tsábháilteacht ar bhóithre agus dálaí oibre do thiománaithe san Aontas a fheabhsú, dírítear leis an rialachán athbhreithnithe ar amanna tiomána, sosanna agus tréimhsí scíthe in earnáil an iompair de bhóthar a chomhchuibhiú agus ar fhorfheidhmiú níos fearr ar na forálacha sin trí thacagraif chliste a úsáid.

I mí na Bealtaine 2023, d’fhoilsigh an Coimisiún togra lena modhnaítear beagán na rialacha a leagtar síos sa Rialachán maidir le hAm Tiomána don fho-earnáil ‘seirbhísí ócáideacha do phaisinéirí’, a bhaineann de ghnáth le turasóireacht chóiste. Tháinig an togra i bhfeidhm in 2024 mar Rialachán (AE) 2024/1258.

Ról Pharlaimint na hEorpa

I réimse an iompair de bhóthar, tá iarrtha ag an bParlaimint, i rúin agus tuarascálacha iomadúla uaithi, go ndéanfaí an margadh iompair earraí de bhóthar agus an margadh iompair paisinéirí a oscailt suas de réir a chéile agus tá tacaíocht léirithe aici dó sin. Ag an am céanna, tá sé ráite arís is arís eile aici gur gá go mbeadh an léirscaoileadh fite fuaite leis an gcomhchuibhiú, agus nach mór gnéithe sóisialta agus sábháilteacht a ráthú. Thacaigh an Pharlaimint le tuilleadh léirscaoilte a dhéanamh i seirbhísí cabatáiste iompair earraí, go háirithe, chun go ngearrfaí siar ar an líon uaireanta a bhíonn leoraithe ag filleadh folamh (féach mír 18 de rún uaithi maidir le todhchaí inbhuanaithe don iompar (6 Iúil 2010)).

Thairis sin, ina rún maidir leis an treoirphlean do limistéar aonair Eorpach iompair (an 15 Nollaig 2011), d’iarr an Pharlaimint ar an gCoimisiún tuarascáil a tharraingt suas roimh dheireadh 2013 maidir le staid mhargadh iompair de bhóthar an Aontais. Ghlac an Coimisiún an chéad chéim ina leith sin nuair a d’fhoilsigh sé, i Meitheamh 2012, tuarascáil ón nGrúpa Ardleibhéil ar Fhorbairt Mhargadh Tarlaithe de Bhóthar an Aontais, inar moladh go ndéanfaí margadh tarlaithe de bhóthar an Aontais a oscailt suas de réir a chéile. Mhol an Grúpa, go háirithe, dhá chineál cabatáiste a thabhairt isteach: (1) ceann a bheadh teoranta do thréimhse ghearr ama agus a bheadh nasctha le turas idirnáisiúnta; (2) ceann nach mbeadh nasctha le turas idirnáisiúnta reatha agus a mbeadh gá le nós imeachta clárúcháin ina leith chun a áirithiú go ndéanfadh an tiománaí dlí saothair na tíre óstaí a chomhlíonadh. Rinne an Coimisiún an tuarascáil uaidh ar Staid Mhargadh Iompair de Bhóthair an Aontais a fhoilsiú ina dhiaidh sin an 14 Aibreán 2014.

Ina rún maidir le cur chun feidhme Pháipéar Bán 2011 maidir le hIompar (an 9 Meán Fómhair 2015), d’iarr an Pharlaimint go bhforfheidhmeofaí na comhrialacha maidir le rochtain ar an margadh idirnáisiúnta tarlaithe de bhóthar ar bhealach níos fearr agus, más gá, go ndéanfaí iad a shoiléiriú nó a athbhreithniú. D’iarr sí freisin ar an gCoimisiún bearta a dhéanamh in aghaidh cleachtais mhídhleathacha ba shiocair le hiomaíocht mhíchothrom agus dumpáil shóisialta. Ar an dóigh sin, bhí an Pharlaimint i bhfách le cód sóisialta a ghlacadh, trína dtabharfaí aghaidh freisin ar fhadhb na féinfhostaíochta ceilte, chun nádúr sonrach oibrithe iompair de bhóthar idirnáisiúnta a chur san áireamh ar bhealach níos fearr agus chun iomaíocht chothrom a áirithiú.

An 18 Bealtaine 2017, glacadh rún maidir leis an iompar de bhóthar san Aontas agus cumhdaítear ann saincheisteanna amhail an t-iomaíochas agus an nuálaíocht in earnáil na mbóithre a fheabhsú, an tsoghluaisteacht trasteorann ar bhóithre a éascú, dálaí sóisialta agus rialacha sábháilteachta a fheabhsú agus iompar de bhóthar is lú astaíochtaí a chur chun cinn.

Leasaigh an Pharlaimint Rialachán 2020 maidir le faisnéis leictreonach iompair lasta chun an chosaint ar shonraí tráchtála agus pearsanta a leagtar síos leis an reachtaíocht a neartú.

Is í an Roinn Beartais um Iompar, um Fhostaíocht agus um Ghnóthaí Sóisialta i bParlaimint na hEorpa a d’ullmhaigh an bhileog eolais seo. Le tuilleadh faisnéise a fháil, féach an suíomh gréasáin don Choiste um Iompar agus um Thurasóireacht.

 

Davide Pernice