Skip to main content
IDZ DO
         PRZYK£ADOWY ROZDZIA£

                           SPIS TRE CI   Projektowanie funkcjonalnych
                                         serwisów internetowych
           KATALOG KSI¥¯EK
                                         Autor: Jakob Nielsen
                      KATALOG ONLINE     T³umaczenie: Agata Bulandra
                                         ISBN: 83-7197-928-2
       ZAMÓW DRUKOWANY KATALOG           Tytu³ orygina³u: Designing Web Usability:
                                         The Practice of Simplicity
                                         Format: B5, stron: 426
              TWÓJ KOSZYK
                    DODAJ DO KOSZYKA     Funkcjonalno æ rz¹dzi Sieci¹.
                                         Spójrzmy na Sieæ tak, jak jeszcze nigdy tego nie robili my — oczami przeciêtnego
                                         u¿ytkownika.
         CENNIK I INFORMACJE             U¿ytkownicy poznaj¹ funkcjonalno æ witryny zanim jeszcze zaanga¿uj¹ siê
                                         w przegl¹danie jej zawarto ci lub przeznacz¹ pieni¹dze na ewentualne zakupy.
                   ZAMÓW INFORMACJE      Sieæ jest jedynym rodowiskiem, które daje u¿ytkownikowi tak wielkie uprawnienia —
                     O NOWO CIACH        osoba trzymaj¹ca w d³oni mysz decyduje o wszystkim.
                                         Jakob Nielsen, wiatowej s³awy autorytet w dziedzinie funkcjonalno ci witryn
                       ZAMÓW CENNIK      internetowych, na kartach tego prze³omowego podrêcznika projektowania dzieli siê
                                         z nami ca³¹ swoj¹ wiedz¹ i do wiadczeniem. Pocz¹wszy od projektowania tre ci i stron
                                         po projektowanie nawigacji (³atwej nawet dla u¿ytkowników niepe³nosprawnych), Jakob
                 CZYTELNIA               Nielsen podaje dok³adne przepisy, jak dotrzeæ do ka¿dego u¿ytkownika Sieci, w ka¿dej
                                         sytuacji.
          FRAGMENTY KSI¥¯EK ONLINE
                                         W czasie d³ugoletnich badañ oraz kontaktów z u¿ytkownikami Jakob Nielsen
                                         wypracowa³ zestaw wniosków, które dobrze pasuj¹ do jego odkryæ:
                                         1. internauci chc¹ jak najszybciej odnale æ poszukiwane informacje,
                                         2. je li nie wiedz¹, czego szukaj¹, nadal chc¹ szybko przegl¹daæ Sieæ i docieraæ
                                            do informacji nastêpuj¹cych po sobie w logiczny sposób.
                                         Zapoznanie siê z t¹ ksi¹¿k¹ mo¿e okazaæ siê najkorzystniejszym finansowo dzia³aniem,
                                         jakie kiedykolwiek podjêli my, by zapewniæ naszej witrynie ogl¹dalno æ przez miesi¹ce,
                                         a mo¿e nawet ca³e lata. Nie jest wa¿ne to, w jaki sposób jeste my zwi¹zani z Sieci¹ —
                                         obojêtne czy jeste my projektantami, przedsiêbiorcami, twórcami stron internetowych,
                                         analitykami, inwestorami czy po prostu, tak jak wszyscy, zainteresowanymi
Wydawnictwo Helion                       u¿ytkownikami — ksi¹¿ka ta pozwoli nam lepiej wykonywaæ nasz¹ pracê.
ul. Chopina 6                            W ksi¹¿ce „Projektowanie funkcjonalnych serwisów internetowych” Jakob Nielsen
44-100 Gliwice                           potwierdza nasze przemy lenia, jakie pojawi³y siê po przeczytaniu „Usability
tel. (32)230-98-63                       Engineering”. Jego ksi¹¿ki s¹ niezbêdne w pracy ka¿dego architekta czy projektanta
e-mail: helion@helion.pl                 stron internetowych. W ksi¹¿ce Nielsen zawar³ ogólny opis praktycznych problemów,
                                         jakie widzimy w projektach stron internetowych. Opisuje nie tylko to, co jest z³e — mówi
                                         tak¿e, co i w jaki sposób naprawiæ. Pokazuje przyk³ady i wyja nia wady i zalety witryn
                                         ogl¹danych przez miliony internautów, opisuj¹c wszystko czyst¹ proz¹.
Spis treœci
       O Autorze                                                   10
       Podziêkowania Autora                                        11
       Wstêp                                                       13
          Errata                                                   14
          Uk³ad ksi¹¿ki                                            15
       Przewodnik po ksi¹¿ce                                       15
    1 Wprowadzenie: Dlaczego funkcjonalnoϾ                        19
      Sztuka kontra in¿ynieria                                     21
         Poprzeczka jest ustawiona wysoko                          21
         O przyk³adach                                             22
      Wezwanie do dzia³ania                                        22
      Czym ta ksi¹¿ka nie jest                                     23
         Niska funkcjonalnoœæ to brak klientów                     24
      Dlaczego projektujemy nieprawid³owo                          24
    2 Projektowanie stron                                          27
      Podzia³ ekranu                                               28
      Projektowanie dla wszystkich platform                        35
          Z czego korzystaj¹ internauci                            37
          Kolorowe dane i prezentacyjne œmieci                     37
          Samochód jako przegl¹darka internetowa                   38
          Projekt niezale¿ny od rozdzielczoœci                     39
          G³êbia kolorów coraz g³êbsza                             39
          Postarajmy siê o du¿y ekran                              41
          Stosowanie niestandardowej zawar toœci                   41
          Rzadsze aktualizacje                                     43
          Kiedy aktualizowaæ?                                      43
          Pomocni „fachowcy”                                       45
          Kolekcja przegl¹darek                                    46
      Oddzielanie formy od treœci                                  46
          Zmiana platform                                          47
      Czas odpowiedzi                                              52
          Dane ¿yj¹ wiecznie                                       53
          Przewidywalne czasy odpowiedzi                           54
          Czas odpowiedzi ser wera                                 55
          Szybkie pobieranie, szybkie po³¹czenia                   56
          Najlepsze witryny s¹ szybkie                             56
          U¿ytkownicy lubi¹ szybko ³aduj¹ce siê strony             57
          Pojêcie rozmiaru strony                                  58
          Potrzebujemy w³asnego ³¹cza T1                           58
          Szybsze URL-e                                            60
          Przyœpieszenie wyœwietlenia pier wszego ekranu           60
          Wykorzystywanie zalet HTTP Keep-Alive                    61



4                                                          Spis treœci
£¹czenie                                                61
      Opisy odnoœników                                     65
      Tytu³y odnoœników                                    70
      Nie zwlekajmy z wprowadzeniem tytu³ów odnoœników     70
      Kolorowanie odnoœników                               72
      Oczekiwania wobec odnoœników                         74
      Fizjologia b³êkitu                                   74
      Odnoœniki na zewn¹trz                                76
      Nazwiska jako odnoœniki                              76
      Odnoœniki wskazuj¹ce nasz¹ stronê                    84
      Tworzenie odnoœników do subskrypcji i rejestracji    86
      Odnoœniki reklamowe                                  87
   Arkusze stylów                                          91
      Standaryzacja wygl¹du przez u¿ycie arkuszy stylów    92
      WYSIWYG                                              92
      Przyk³ady arkuszy stylów dla intranetów              93
      Zapewnienie dzia³ania arkuszy stylów                 94
   Ramki                                                   95
      <NOFRAMES>                                           95
      Ramki w Netscape 2.0                                 96
      Ramki bez obramowañ                                  97
      Kiedy warto u¿ywaæ ramek?                           101
      Ramki a naruszenie praw autorskich                  101
   Wiar ygodnoϾ                                          102
   Drukowanie                                             104
   Wnioski                                                107
3 Projektowanie treœci                                    109
  Pisanie specjalnie na potrzeby Sieci                    110
      Nieoceniony redaktor                                110
      D³ugoœæ tekstu                                      111
      Sieæ a wyra¿anie pogl¹dów                           111
      Korekta                                             113
      PrzejrzystoϾ                                       114
      Dlaczego internauci przegl¹daj¹ strony?             116
      Prosty jêzyk                                        121
      Dzielenie stron                                     122
      Ograniczenie stosowania odnoœników wewnêtrznych     125
  Tytu³y stron                                            133
  Pisanie nag³ówków                                       134
  CzytelnoϾ                                              135
  Dokumentacja elektroniczna                              139
      Zrzuty ekranowe stron WWW                           139
  Multimedia                                              141
      Samoinstaluj¹ce siê rozszerzenia                    141
      Multimedia dzia³aj¹ce po stronie klienta            142
      Oczekiwanie na rozwój oprogramowania                144
  Czas odpowiedzi                                         144


Spis treœci                                                     5
Rysunki i zdjêcia                                             144
          Zmniejszanie grafiki                                       145
       Animacje                                                      153
          Pokazanie ci¹g³oœci przejœæ                                155
          Podkreœlenie wymiaru przejœcia                             155
          Zilustrowanie zmian na przestrzeni czasu                   155
          Zwielokrotnienie obrazu                                    156
          Wzbogacenie reprezentacji graficznych                      156
          Odwrotny skutek animacji                                   156
          Wizualizacja struktur trójwymiarowych                      156
          Przykuwanie uwagi                                          157
       Wideo                                                         159
          Wideo odtwarzanie strumieniowo kontra wideo pobierane      160
       DŸwiêk                                                        164
       Umo¿liwienie niepe³nosprawnym korzystania
        z zawartoœci multimedialnej                                  165
       Grafika trójwymiarowa                                         166
          Z³e zastosowanie 3D                                        166
          Kiedy stosowaæ 3D                                          169
       Wnioski                                                       170
          Ekonomia uwagi                                             170
    4 Projektowanie witryny                                          173
      Strona g³ówna                                                  176
      Jak szeroka powinna byæ strona?                                184
          Szerokoœæ strony g³ównej                                   184
      Strony powitalne musz¹ znikn¹æ                                 186
      Strona g³ówna kontra strony wewnêtrzne                         188
          Odnoœniki w g³¹b                                           189
          Programy partnerskie                                       189
      Metafora                                                       190
          Koszyki na zakupy jako standard interfejsu                 198
          Terminologia zastêpcza                                     198
      Nawigacja                                                      198
          Gdzie jestem?                                              198
          Wspieranie nawigacji przez przegl¹darki                    199
          Gdzie by³em?                                               201
          Dok¹d mogê pójœæ?                                          201
          Struktura witryny                                          208
          Przycisk wiceprezesa                                       208
          Znaczenie struktury zorientowanej na u¿ytkownika           212
          Szerokoœæ kontra g³êbokoœæ                                 213
      To u¿ytkownik jest nawigatorem                                 224
          Pomoc w opanowaniu du¿ej iloœci informacji                 227
          Kreacjonizm projektowy kontra projektowy darwinizm         228
          Zmniejszenie ba³aganu nawigacyjnego                        231
          Nawigacja przysz³oœci                                      231
          Unikajmy trzech wymiarów w nawigacji                       232



6                                                              Spis treœci
Podwitr yny                                                232
   Funkcje wyszukiwania                                       234
       Nie przeszukujmy Sieci                                 234
       Mikronawigacja                                         235
       Wyszukiwanie zaawansowane                              237
       Przeszukiwanie ca³oœciowe                              237
       Strona wyników wyszukiwania                            240
       Opisy stron i s³owa kluczowe                           241
       Powiêkszmy pole wyszukiwania                           243
       Podpatrzmy, czego szukaj¹ u¿ytkownicy                  247
       Wygl¹d wyszukanych informacji                          248
       Integracja witr yn i wyszukiwarek                      248
   Wygl¹d odnoœników                                          256
       Z³o¿one nazwy domen                                    256
       W kodzie HTML lepiej podawaæ pe³ne adresy URL          257
       Zgadywanie adresów                                     258
       Adresy archiwalne                                      259
       Strze¿my siê 0 i O                                     259
       Reklamowanie adresów                                   260
       Obs³uga star ych adresów                               261
   Treœæ dostarczana przez u¿ytkowników                       266
   Aplety nawigacyjne                                         266
       Podwójne klikniêcie                                    268
       Powolne operacje                                       269
   Wnioski                                                    269
5 Projektowanie intranetu                                     273
  Ró¿nicowanie projektu intranetowego i internetowego         275
  Projektowanie ekstranetu                                    276
  Wp³yw produktywnoœci pracowników na wynik finansowy firmy   280
      Koszty œrednie kontra koszty krañcowe                   286
  Portale intranetowe — firmowa infrastruktura informacyjna   286
      Pozb¹dŸmy siê poczty elektronicznej                     287
      Uaktualnianie intranetu                                 289
      Najwa¿niejsze sk³adniki infrastruktury:
        katalog, wyszukiwarka, aktualnoœci                    289
  Wzorce projektowe dla intranetu                             290
      Wytyczne dotycz¹ce wzorców                              291
      Podwykonawstwo w projektowaniu intranetu                294
  Zarz¹dzanie dostêpem pracowników do Sieci                   294
      Standardy sprzêtowe                                     295
      Domyœlne ustawienia przegl¹darek                        296
      Domyœlne ustawienia wyszukiwarki                        298
  Badania u¿ytkowników intranetu                              299
      Badania terenowe                                        300
      Nie filmujmy terenu pracy                               302
  Wnioski                                                     303




Spis treœci                                                         7
6 Sieæ a niepe³nosprawni                                      307
          Niepe³nosprawnoœæ zwi¹zana ze starzeniem siê            308
      Inicjatywa uprzystêpnienia Sieci                            308
          Pomocna technologia                                     309
      Wady wzroku                                                 312
          Atrybuty ALT                                            313
      Wady s³uchu                                                 318
      Upoœledzenie funkcji g³osowych                              318
      Dysfunkcje narz¹du ruchu                                    319
      Upoœledzenie zdolnoœci poznawczych                          319
          Szukanie bez ortografii                                 320
      Wniosek — pragmatyczna przystêpnoœæ                         321
    7 Obs³uga miêdzynarodowej publicznoœci                        323
      Internacjonalizacja kontra lokalizacja                      325
      Projektowanie miêdzynarodowe                                325
      Miêdzynarodowa inspekcja                                    329
          Czy nazwy domen powinny koñczyæ siê na .com?            329
      Witryny przet³umaczone i witryny wielojêzyczne              330
          Wybór jêzyka                                            334
          Wyszukiwanie wielojêzyczne                              341
          Dajmy mo¿liwoœæ tworzenia zak³adek do t³umaczeñ         341
      Ró¿nice regionalne                                          342
      Badania u¿ytkowników miêdzynarodowych                       343
          Pokonywanie bariery jêzykowej                           343
          Dajmy wiêcej czasu na wykonanie zadañ                   344
          Jak wiele krajów nale¿y w³¹czyæ do badañ                345
          Wynagradzanie u¿ytkowników                              345
      Metody badawcze                                             346
          Wizyta osobista                                         346
          Wyd³u¿my nasz pobyt o kilka dni                         346
          Zdalne przeprowadzanie badañ z udzia³em u¿ytkowników    347
          Laboratoria do miêdzynarodowych badañ funkcjonalnoœci   348
      Badania bezobs³ugowe                                        351
      Wnioski                                                     354
    8 Prognozy na przysz³oœæ: jedyn¹ sta³¹ cech¹ Sieci
      jest zmiennoϾ                                              357
      Trendy d³ugoterminowe                                       358
          Internet jest trudny                                    358
          Niemacintoshowy inter fejs u¿ytkownika                  361
          Niewidoczny komputer                                    362
      Urz¹dzenia informacyjne                                     363
          Rysowanie komputera                                     363
          WebTV                                                   364
          Projektowanie dla WebTV                                 366
      Œmieræ przegl¹darek                                         372
      Wolno rosn¹ca przepustowoœæ                                 373




8                                                           Spis treœci
Metafor y Sieci                                              375
      Telefon                                                   376
      Ró¿ne media, ró¿ne zalety                                 376
      Problemy funkcjonalnoœci telefonii                        378
      Has³o kontaktowe                                          379
      Telewizja                                                 380
   Restruktur yzacja przestrzeni medialnej — ¿egnajcie gazety   382
      Ró¿nice mediów spowodowane przez technologiê              383
   Podsumowanie                                                 386
9 Wniosek — prostota projektu                                   389
  Najwa¿niejsze kr yteria                                       390
      Od czego zale¿¹ ponowne odwiedziny?                       392
      Lepsze ni¿ w rzeczywistoœci                               393
  Najlepsze czy najgorsze czasy?                                398
      G³osowanie przez klikanie                                 400
   Zalecane lektury                                             403
   Ksi¹¿ki                                                      404
   Przeczytajcie moj¹ nastêpn¹ ksi¹¿kê                          405
   Skorowidz                                                    407




Spis treœci                                                           9
5 Projektowanie intranetu


  Projektowanie intranetu w zasadzie
  niczym nie ró¿ni siê od projektowania
  zwyk³ych witryn internetowych.
  Charakterystyka u¿ytkowników jest taka
  sama, nie zmieniaj¹ siê równie¿ podstawowe
  kwestie interakcji podczas przegl¹dania Sieci.
  Wiêkszoœæ wskazówek zawartych w tej
  ksi¹¿ce odnosi siê w takiej samej mierze
  do witryn wewnêtrznych, jak i zewnêtrznych.
Projektowanie stron intranetowych powinno byæ jednak trakto-
                            wane nieco inaczej ni¿ projektowanie stron internetowych. Witry-
                            na zewnêtrzna oraz witryna intranetowa to dwie ró¿ne przestrzenie
                            informacyjne — przeznaczone do ró¿nych celów, dla ró¿nych
                            u¿ytkowników, z ró¿nymi ograniczeniami technicznymi. Po-
                            niewa¿ obydwie przestrzenie informacyjne ró¿ni¹ siê, potrzeb-
                            ne s¹ odmienne rozwi¹zania, by stworzyæ projekty optymalne.
                            Projektuj¹c intranet, powinniœmy stosowaæ siê do podstawo-
Witryna zewnêtrzna          wych wytycznych projektowania stron internetowych, nale¿y
oraz witryna intranetowa    jednak pamiêtaæ, ¿e projekt wynikowy powinien byæ zoptyma-
to dwie ró¿ne               lizowany pod k¹tem wydajnoœci pracowników. W przypadku
                            witryn zewnêtrznych termin „ukierunkowany na u¿ytkownika”
przestrzenie informacyjne
                            oznacza „ukierunkowany na klienta”, natomiast w intranecie
— przeznaczone
                            termin ten oznacza „ukierunkowany na pracownika”.
do ró¿nych celów,
dla ró¿nych u¿ytkowników,   Aby pracownicy nie mieli trudnoœci ze zorientowaniem siê, czy
z ró¿nymi ograniczeniami    ogl¹daj¹ informacje zewnêtrzne (dostêpne dla ca³ego œwiata)
technicznymi.               czy informacje wewnêtrzne (zwykle poufne), najlepiej jest
                            przygotowaæ dla witryny zewnêtrznej i wewnêtrznej ró¿ne pro-
                            jekty interfejsów. Aby u³atwiæ rozró¿nienie tych dwóch prze-
                            strzeni informacyjnych, dobrze jest utworzyæ dla intranetu i dla
                            witryny zewnêtrznej odmienne wizualnie projekty oraz odrêb-
                            ne zestawy wzorców. Oczywiœcie obydwa style powinny za-
                            chowaæ zgodnoœæ ze stylistyk¹ graficzn¹ firmy. Projekty po-
                            winny mieæ ten sam punkt wyjœcia, ale rozwijaæ siê w dwóch
                            ró¿nych kierunkach.
                            Witryny intranetowa i zewnêtrzna mog¹ byæ zarz¹dzane przez
                            ten sam zespó³, o ile kierownik zespo³u rozumie, ¿e ka¿da
                            z przestrzeni informacyjnych musi byæ traktowana oddzielnie.
                            Mimo koniecznoœci odmiennego traktowania ka¿dej z witryn,
                            wspólne zarz¹dzanie ma równie¿ zalety. Do tworzenia obu wi-
                            tryn mo¿na wykorzystaæ takie same technologie serwerowe
                            i edytorskie. Prawdê mówi¹c, ma³a firma mo¿e odnieœæ korzy-
                            œci, zatrudniaj¹c tê sam¹ osobê równoczeœnie jako administra-
                            tora witryny intranetowej i administratora witryny zewnêtrznej.
                            Wiedza na temat projektowania i technologii sieciowych mo¿e
                            byæ ³atwiej wymieniana, jeœli zajmuj¹cy siê projektem we-
                            wnêtrznym i zewnêtrznym pracownicy znajduj¹ siê w tej samej
                            jednostce organizacyjnej. Ujednolicone zarz¹dzanie pozwoli
                            tak¿e ³atwiej przenosiæ zasoby pomiêdzy tymi projektami i ra-
                            dziæ sobie z nieuniknionymi spiêtrzeniami prac.




274                         Projektowanie funkcjonalnych ser wisów internetowych
Ró¿nicowanie projektu
intranetowego i internetowego
Najbardziej oczywist¹ ró¿nic¹ pomiêdzy intranetem a Interne-
tem jest to, ¿e u¿ytkownikami intranetu s¹ pracownicy firmy,
natomiast Internetu — jej klienci. U¿ytkownicy wewnêtrzni
bêd¹ u¿ywali intranetu do odszukiwania informacji niezbêd-
nych do wykonywania pracy, natomiast u¿ytkownicy zewnêtrz-
ni bêd¹ odwiedzali witrynê g³ównie po to, by skorzystaæ z ogra-
niczonych informacji zwi¹zanych z ich kontaktami z firm¹.
Ze wzglêdu na ró¿nice pomiêdzy celami u¿ytkowników intra-
net dowolnie wybranej firmy zawsze bêdzie zawiera³ od 10 do
100 razy wiêcej stron ni¿ witryna zewnêtrzna. W witrynie ze-
wnêtrznej firmy Sun Microsystems znajduje siê na przyk³ad
oko³o 20 000 stron, natomiast zawartoœæ intranetu to oko³o
2 miliony stron. Co wiêcej, intranet sk³ada siê zwykle z wielu wi-
tryn (nie dzieje siê tak tylko w bardzo ma³ych firmach), a ka¿da
witryna zarz¹dzana jest przez inny wydzia³, podczas gdy witryna
zewnêtrzna przedstawia klientom jedno wspólne oblicze firmy.
Projektuj¹c dla intranetu, mo¿na za³o¿yæ, ¿e œrodowisko u¿yt-
kownika jest znacznie mniej ró¿norodne ni¿ w przypadku pro-
jektów internetowych. W Internecie na pewno znajdzie siê ka¿dy
kiedykolwiek wyprodukowany model komputera, ka¿da mo¿li-
wa prêdkoœæ transmisji i ka¿da kiedykolwiek wypuszczona na
rynek wersja przegl¹darki. Poniewa¿ witryna nie mo¿e pomóc
w zainstalowaniu uaktualnienia, nie nale¿y od u¿ytkownika
wymagaæ posiadania konkretnej wersji przegl¹darki tylko po
to, by móg³ odwiedziæ nasz¹ witrynê. Natomiast wewn¹trz
przedsiêbiorstwa mo¿na ustanowiæ standardy u¿ywanych kom-
puterów i przegl¹darek internetowych. Co wiêcej, mo¿na wyma-
gaæ pos³ugiwania siê konkretn¹ wersj¹ lub jedn¹ z kilku wersji
przegl¹darki. Jeœli u¿ytkownik ma star¹ przegl¹darkê, mo¿na
od niego wymagaæ skontaktowania siê z obs³ug¹ techniczn¹
i uaktualnienia przegl¹darki do odpowiedniej wersji. Jest to do-
puszczalne, jeœli tylko dostêpny jest personel techniczny s³u¿¹-
cy u¿ytkownikowi pomoc¹ w dokonaniu aktualizacji.
W projektach intranetowych — ze wzglêdu na wy¿szy stopieñ
standaryzacji — mo¿liwe jest u¿ywanie zaawansowanych funk-
cji przegl¹darek rok lub jeszcze wczeœniej ni¿ w projektach in-
ternetowych. Mo¿na te¿ zak³adaæ, ¿e u¿ytkownicy maj¹ zain-
stalowane odpowiednie zestawy czcionek, posiadaj¹ monitory
odpowiedniej jakoœci (mo¿e wszyscy maj¹ przynajmniej 15-
calowy monitor o 16-bitowej g³êbi kolorów?), a tak¿e maj¹ do-
stêp do konkretnych wersji standardowych aplikacji biurowych.




5. Projektowanie intranetu                                   275
Za³o¿enia te umo¿liwiaj¹ tworzenie dok³adnie okreœlonych
      interakcji, nie stawiaj¹cych tak wygórowanych wymagañ pro-
      jektowania miêdzyplatformowego jak w przypadku Internetu.
      W dziale technicznym wiêkszoœci œrednich i du¿ych firm zwy-
      kle znajdzie siê osoba wiedz¹ca, jaka konfiguracja sprzêtu wy-
      stêpuje w firmie najczêœciej. Powinniœmy skonsultowaæ nasz
      projekt intranetowy w³aœnie z tak¹ osob¹, by upewniæ siê, ¿e je-
      steœmy zgodni nie tylko z oficjalnymi standardami, ale tak¿e ze
      stanem rzeczywistym w ró¿nych dzia³ach firmy. Dobrze jest te¿
      znaæ plany dzia³u technicznego w zakresie aktualizacji standar-
      dowej konfiguracji. Rzeczy niewykonalne przy obecnym stanie
      sprzêtu mog¹ okazaæ siê mo¿liwe po jego aktualizacji — ju¿ te-
      raz mo¿emy siê do nich przygotowaæ.
      W przypadku witryn zewnêtrznych zawsze ostrzegam przed
      tworzeniem projektów ukierunkowanych na wnêtrze firmy,
      ujawniaj¹cych u¿ytkownikom strukturê organizacyjn¹. Intranet
      zwykle zyskuje na takim podejœciu, poniewa¿ firma stanowi
      centrum zainteresowania, a pracownicy znaj¹ jej strukturê or-
      ganizacyjn¹.
      W intranecie w³aœciwe jest równie¿ u¿ywanie du¿ej iloœci fir-
      mowej terminologii i akronimów. W ogólnie dostêpnej witrynie
      postêpowanie takie odstrasza³oby klientów. Pracownicy lepiej
      czuj¹ siê, gdy maj¹ do czynienia z bardziej specjalistyczn¹ termi-
      nologi¹. Fachowy jêzyk pozwala im dok³adnie zrozumieæ treœci
      zawarte na stronach. By pomóc nowym pracownikom, warto
      zapewniæ odnoœniki do stron wyjaœniaj¹cych firmowy ¿argon.


      Projektowanie ekstranetu
      Ekstranet jest rozszerzeniem intranetu zaprojektowanym tak,
      by dostêp do wydzielonych witryn mogli uzyskaæ zewnêtrzni
      u¿ytkownicy, posiadaj¹cy odpowiednie prawa. Zwykle takich
      praw udziela siê kontrahentom lub konsultantom potrzebuj¹-
      cym dostêpu do danych firmowych lub planów produkcyjnych;
      klientom, by mogli sk³adaæ zamówienia lub sprawdzaæ status
      zamówieñ ju¿ z³o¿onych; a tak¿e dostawcom zamierzaj¹cym
      sk³adaæ oferty na zapytania lub sprawdzaæ stany magazynowe,
      by mogli ustaliæ w³asny plan produkcyjny.




276   Projektowanie funkcjonalnych ser wisów internetowych
Projektowanie ekstranetu jest bli¿sze projektom internetowym
                           ni¿ intranetowym, jeœli nie bierzemy pod uwagê wymagañ bez-
                           pieczeñstwa. Styl ekstranetu powinien byæ zbli¿ony do stylu
                           witryny zewnêtrznej, poniewa¿ klienci czêsto bêd¹ siê prze³¹-
                           czali pomiêdzy stronami dostêpnymi publicznie a prywatn¹ wi-
                           tryn¹ ekstranetow¹. Projekt musi siê jednak nieco ró¿niæ od
                           projektu witryny zewnêtrznej — konieczne jest zaznaczenie
                           ró¿nego statusu dwóch przestrzeni informacyjnych, by upewniæ
                           klientów, ¿e ich dane s¹ poufne i nie s¹ udostêpniane publicznie.
                           Trzy najwa¿niejsze ró¿nice pomiêdzy ekstranetem a intranetem to:
                           n Brak kontroli nad œrodowiskiem pracy u¿ytkowników
                              ekstranetu. Ró¿norodnoœæ klientów i dostawców
                              to tak¿e ró¿norodnoœæ sprzêtu i oprogramowania
                              w ich przedsiêbiorstwach.
                           n Poniewa¿ jako medium transmisyjne wykorzystywany jest
                              Internet, mamy do czynienia z mniejsz¹ przepustowoœci¹
                              pomiêdzy serwerem a u¿ytkownikami ekstranetu.
                           n Nasz ekstranet rzadko bêdzie w centrum zainteresowania
                              jego u¿ytkowników. Ka¿dy klient czy dostawca
                              wspó³pracuje równie¿ z wieloma innymi firmami,
                              bêdzie wiêc korzysta³ z wielu innych ekstranetów.
                           Ze wzglêdu na wymienione wy¿ej ró¿nice nie mo¿emy wyko-
Projektowanie ekstranetu   rzystaæ zalet projektowania intranetu, podczas którego mogli-
jest bli¿sze projektom     œmy pisaæ kod dla konkretnej przegl¹darki, nie przejmowaæ siê
internetowym ni¿           ograniczon¹ przepustowoœci¹ ³¹czy, zak³adaæ, ¿e u¿ytkownicy
                           rozumiej¹ nasz projekt, poniewa¿ jest to w³asna, wewnêtrzna
intranetowym, jeœli
                           witryna firmowa.
nie bierzemy pod uwagê
wymagañ bezpieczeñstwa     Istniej¹ równie¿ ró¿nice pomiêdzy ekstranetem a zwyk³ymi
                           witrynami:
                           n Z ekstranetu korzystaj¹ u¿ytkownicy lub grupy
                              u¿ytkowników znaj¹cych ju¿ nasz¹ firmê, wiêc wiedz¹cych
                              o niej wiêcej ni¿ przeciêtny u¿ytkownik Internetu.
                           n Ekstranet ma byæ u¿yty w konkretnym celu albo raz
                              (na przyk³ad do sprawdzenia stanu zamówienia), albo
                              wielokrotnie (do sprawdzania stanu wielu zamówieñ).
                           n Ekstranet ma charakter biznesowy — korzystaj¹ z niego
                              osoby, z którymi zawarliœmy ju¿ kontrakty handlowe,
                              wiêc nie powinien zawieraæ elementów reklamowych.
                              Nie powinien te¿ byæ za bardzo marketingowy. Jeœli ktoœ
                              ma dostêp do naszego ekstranetu, oznacza to, ¿e dokona³
                              ju¿ wyboru i postanowi³ utrzymywaæ z nami stosunki
                              handlowe. A my powinniœmy te stosunki podtrzymaæ.




                           5. Projektowanie intranetu                                  277
www.alom.com


      (Powy¿ej)
      Przyk³ad ekstranetu firmy ALOM Technologies (firma produkuj¹ca
      i dostarczaj¹ca podzespo³y). Poniewa¿ ekstranety zawieraj¹
      zwykle informacje poufne, potencjalni klienci nie maj¹ do nich
      dostêpu, wiêc nie mog¹ oceniæ jakoœci ich us³ug.

      (Na s¹siedniej stronie)
      Ekstranet i sposób jego u¿ycia mo¿emy zaprezentowaæ,
      udostêpniaj¹c internautom „zabezpieczony” ³atwym has³em
      obszar demonstracyjny, zawieraj¹cy przyk³adowe dane (sposób
      dostêpu mo¿na opisaæ na ulotkach informacyjnych).




278   Projektowanie funkcjonalnych ser wisów internetowych
www.alom.com




5. Projektowanie intranetu          279
Projektuj¹c ekstranet, mo¿emy sobie pozwoliæ na zastosowanie
                                bardziej skomplikowanych funkcji ni¿ w Internecie, poniewa¿
                                u¿ytkownicy ekstranetu maj¹ motywacjê, by zapoznaæ siê z na-
                                szym projektem. Utrzymuj¹ przecie¿ z nami kontakty handlo-
                                we i u¿ywaj¹ ekstranetu do zawierania transakcji lub przepro-
                                wadzania innych wa¿nych operacji handlowych. Co wiêcej,
                                ka¿da aplikacja ekstranetowa u¿ywana jest przez pewne grupy
                                pracowników firm partnerskich. Na przyk³ad system zamówieñ
                                bêdzie u¿ywany przez biuro sprzeda¿y, natomiast system sprze-
                                da¿y — przez biuro zamówieñ. Poniewa¿ wystêpuje tu specja-
                                lizacja, mo¿na za³o¿yæ, ¿e u¿ytkownicy maj¹ podstawow¹ wie-
                                dzê na tematy zwi¹zane ze stronami, których u¿ywaj¹.


                                Wp³yw produktywnoœci pracowników
                                na wynik finansowy firmy
                                Wszystkie standardowe metody poprawiania funkcjonalnoœci
(Na s¹siednich stronach)
                                dotycz¹ zarówno intranetu, jak i Internetu. W przypadku intra-
Przeprojektowuj¹c w roku
                                netu s¹ nawet wa¿niejsze, poniewa¿ ka¿da poprawa funkcjonal-
1997 witrynê SunWeb,
przygotowaliœmy kilka
                                noœci ma bezpoœredni wp³yw na wynik finansowy firmy.
równoleg³ych projektów,         Niektórzy projektanci stron internetowych s¹ przekonani, ¿e
daj¹c do wyboru spor¹ iloœæ     udzielono im licencji na marnotrawienie czasu u¿ytkowników.
propozycji. Wszystkie robocze
                                Uwa¿aj¹, ¿e skoro u¿ytkownikom nie p³aci siê za odwiedzanie
projekty umieszczono
w intranecie i poddano          witryny, nale¿y postaraæ siê zatrzymaæ ich jak najd³u¿ej, by
pod g³osowanie u¿ytkowników.    obejrzeli tak wiele stron, jak to mo¿liwe. Nie podoba mi siê ta
Zwykle g³osowanie nie jest      teoria i uwa¿am, ¿e klienci w koñcu zm¹drzej¹ i zauwa¿¹ lek-
dobr¹ metod¹ oceny jakoœci      cewa¿enie, z jakim siê do nich odnosi. U¿ytkownicy bêd¹
projektu, mieliœmy jednak       odwiedzaæ witryny, gdzie bardziej szanuje siê ich czas oraz
powody twierdziæ, ¿e styl       umo¿liwia szybsze i bardziej wydajne wykonywanie zadañ. Pa-
witryny bêdzie mia³ du¿y        miêtajmy, ¿e niezale¿nie od tego, jak d³ugo u¿ytkownik pozo-
wp³yw na jej funkcjonalnoœæ.
                                staje w naszej witrynie, robi to na swój, a nie na nasz koszt.
Zdecydowaliœmy siê wiêc
zwiêkszyæ zaanga¿owanie         W przypadku publicznych witryn internetowych najwa¿niej-
u¿ytkowników oraz — prosz¹c     szymi cechami z punktu widzenia funkcjonalnoœci s¹ ³atwoœæ
ich o g³osowanie — uœwiadomiæ   u¿ycia i dobre przedstawienie tematu. U¿ytkownicy rzadko
im, ¿e s¹ czêœci¹ procesu
                                przegl¹daj¹ dan¹ witrynê na tyle d³ugo, by dobrze j¹ poznaæ
projektowego. G³osowanie
wygra³a witryna z delikatnym    i zdobyæ bieg³oœæ w jej u¿ywaniu. Chêæ ponownego odwiedze-
t³em pajêczyny i z fioletowym   nia witryny zale¿y g³ównie od tego, czy spodoba³a siê ona za
paskiem biegn¹cym wzd³u¿        pierwszym razem. U¿ywanie Sieci jest w pe³ni dobrowolne,
górnej krawêdzi ekranu.         wiêc musimy staraæ siê zadowoliæ u¿ytkowników.




280                             Projektowanie funkcjonalnych ser wisów internetowych
5. Projektowanie intranetu   281
282   Projektowanie funkcjonalnych ser wisów internetowych
5. Projektowanie intranetu   283
Subiektywna satysfakcja u¿ytkownika w przypadku intranetu
      nie jest tak wa¿na jak w przypadku Internetu, poniewa¿ pra-
      cownicy musz¹ u¿ywaæ intranetu. Nadal nale¿y pamiêtaæ o do-
      brym projektowaniu, poniewa¿ intranet jest najlepszym sposobem
      zaprezentowania wszystkim pracownikom charakteru i stano-
      wiska firmy. Wa¿ne jest, aby pracownicy zrozumieli, ¿e intra-
      netowy interfejs u¿ytkownika zosta³ starannie zaprojektowany,
      poniewa¿ chcemy zachêciæ ich, by trzymali siê naszych stan-
      dardów projektowych. Jeœli projekt nie spodoba siê u¿ytkowni-
      kom, nie bêd¹ chcieli u¿ywaæ go na stronach, za które s¹ odpo-
      wiedzialni, co w rezultacie doprowadzi do powstania intranetu
      niespójnego i chaotycznego.
      W przypadku projektów intranetowych najwa¿niejszymi cecha-
      mi z punktu widzenia funkcjonalnoœci s¹ wydajnoœæ, ³atwoœæ
      zapamiêtywania, ma³a iloœæ b³êdów. Poniewa¿ pracownicy u¿y-
      waj¹ intranetu na co dzieñ, szybko stan¹ siê jego zaawansowa-
      nymi u¿ytkownikami, a sprawnoœæ, z jak¹ nawiguj¹ po intranecie
      i wykonuj¹ zadania, bêdzie warunkowa³a wydajnoœæ ich pracy.
      W miarê wzrostu iloœci zadañ, jakie mo¿na wykonaæ, korzysta-
      j¹c z witryny intranetowej, wydajnoœæ, z jak¹ pracownicy mog¹
      u¿ywaæ intranetu, staje siê g³ównym determinantem produk-
      tywnoœci naszej firmy.
      Poniewa¿ projekt intranetu ma wp³yw na wydajnoœæ ca³ej fir-
      my, zwykle mo¿na sobie pozwoliæ na spor¹ inwestycjê w jego
      funkcjonalnoœæ. Zastanówmy siê na przyk³ad, jakie korzyœci
      przyniesie przeprojektowanie intranetu, pozwalaj¹ce skróciæ
      o minutê œredni czas potrzebny pracownikowi na przejœcie do
      nowej czêœci intranetu. Poniewa¿ pracownicy spêdzaj¹ 10 (lub
      nawet wiêcej) minut, poszukuj¹c w intranecie nowych stron,
      poprawienie tego czasu o 1 minutê jest raczej skromnym celem,
      który powinien zostaæ osi¹gniêty nie póŸniej ni¿ po kilku dniach
      testów i prób zmiany projektu.
      Za³ó¿my, ¿e firma zatrudnia 1000 pracowników, a ka¿dy z nich
      œrednio raz w tygodniu szuka czegoœ nowego w intranecie.
      Oznacza to, ¿e nasza zmiana projektowa oszczêdzi³aby 1000
      minut tygodniowo, a wiêc ponad dwa dni robocze. Po roku
      zmiana przynios³aby oszczêdnoœæ czasu odpowiadaj¹c¹ 42 pro-
      centom pe³nego etatu.
      Analizy kosztowe funkcjonalnoœci powinny oceniaæ wartoœæ
      czasu pracownika na podstawie pe³nych kosztów jego pracy,
      a nie tylko wysokoœci wynagrodzenia. Pe³ne koszty czasu pracy
      obejmuj¹ nie tylko stawkê godzinow¹ danego pracownika, ale
      tak¿e koszty dodatków, urlopów, zasobów (przestrzeñ biurowa,
      ogrzewanie, sprz¹tanie, komputery itd.), a tak¿e wiele innych
      kosztów zwi¹zanych z zatrudnieniem tej osoby.




284   Projektowanie funkcjonalnych ser wisów internetowych
Ostateczna wersja strony g³ównej SunWeb po przeprojektowaniu
w 1997 roku. Styl zosta³ oparty na tym, któr y wygra³ g³osowanie,
jednak szczegó³y projektu przesz³y przez testy funkcjonalnoœci
i projektowanie iteracyjne, by zapewniæ czytelnoœæ i ³atwoœæ
zrozumienia ikon. Zauwa¿my, ¿e ta strona g³ówna ma o wiele
wiêcej przycisków, ni¿ jest to zalecane dla strony g³ównej
witr yny zewnêtrznej. W intranecie mo¿na nieco pognêbiæ
nowych u¿ytkowników, uzyskuj¹c lepsz¹ wydajnoœæ
u¿ytkowników doœwiadczonych.




5. Projektowanie intranetu                                  285
Zwykle pe³ny koszt zatrudnienia pracownika to co najmniej
                                  dwukrotnoœæ jego pensji. W³aœnie dlatego konsultanci licz¹
                                  sobie o wiele wiêcej ni¿ przeciêtni pracownicy. Odp³atnoœæ za
                                  czas pracy konsultanta musi pokryæ wiele dodatkowych kosz-
                                  tów, których nie da siê tak ³atwo obliczyæ, jak w przypadku
                                  pracowników pe³noetatowych. Poznanie œrednich stawek
                                  konsultantów z dziedziny, w której specjalizuje siê nasza firma,
                                  pozwala w przybli¿eniu poznaæ pe³ny kosz zatrudnienia pra-
                                  cownika.

Koszty œrednie kontra
                                  Dla uproszenia za³ó¿my, ¿e pe³ny koszt zatrudnienia w naszej
koszty krañcowe                   przyk³adowej firmie wynosi 80 000 dolarów rocznie (co odpo-
                                  wiada wyp³atom poni¿ej 40 000 dolarów). 42 procent z 80 000
Czas stracony na u¿ywanie         dolarów daje sumê 33 600 dolarów — s¹ to roczne oszczêdnoœci
Ÿle zaprojektowanego
                                  osi¹gniête dziêki poprawieniu tylko o jedn¹ minutê czasu przej-
interfejsu u¿ytkownika z regu³y
powinien byæ rozpatrywany
                                  œcia do nowej strony. S¹dzê, ¿e koszt przeprowadzenia nie-
jako czas krañcowy. Tak           zbêdnych prac poprawiaj¹cych funkcjonalnoœæ, pozwalaj¹cych
wiêc teoretycznie poprawn¹        osi¹gn¹æ oszczêdnoœci rzêdu 33 600 dolarów, wyniós³by tylko
podstaw¹ do rozliczania tego      kilka tysiêcy dolarów (na pewno mniej ni¿ 10 000 dolarów), co
czasu nie jest przeciêtny koszt   oznacza naprawdê szybki zwrot inwestycji.
czasu pracownika, ale koszt
krañcowy. Wymaga to
zastosowania tak zwanego          Portale intranetowe — firmowa
modelu wynagrodzeñ
po¿¹danych (hedonic wage
                                  infrastruktura informacyjna
model). W ten sposób
                                  Nasz intranet powinien byæ postrzegany jako firmowa infra-
mo¿na spróbowaæ przybli¿yæ
zysk, jaki osi¹gnê³aby firma,     struktura informacyjna. To nie tylko sposób transmisji bitów
wyd³u¿aj¹c czas pracy             z serwerów do komputerów pracowników. Intranet nie s³u¿y
pracownika o jedn¹ godzinê.       równie¿ tylko do umo¿liwienia przejrzenia menu baru na parterze.
Z praktyki wiadomo, ¿e koszty     Umo¿liwia pracownikom wykonywanie wielu zwyk³ych zadañ
krañcowe s¹ rzadko znane          i mo¿e byæ podstawowym sposobem komunikacji z cz³onkami
i na dodatek trudne do            innych grup roboczych oraz metod¹ zbierania danych potrzeb-
oszacowania, wiêc zwykle          nych do wykonania naszej pracy.
u¿ywa siê war toœci
przeciêtnych. Najprostszym        Wiele du¿ych firm ma bardzo skomplikowane sposoby komu-
sposobem obliczenia               nikacji — pracownicy s¹ odizolowani w swoich dzia³ach i nie
przeciêtnego kosztu               wiedz¹, co dzieje siê w innych czêœciach firmy. Wiele prac
pracownika jest zsumowanie        wykonywanych jest dwukrotnie, poniewa¿ jedna osoba nie wie,
wszystkich wydatków firmy         ¿e ktoœ inny wczeœniej wykona³ ju¿ takie zadanie. Inne prace
i podzielenie ich przez liczbê    wykonywane s¹ niepotrzebnie, albowiem do ich realizacji przy-
wszystkich produktywnie
                                  jêto niew³aœciwe za³o¿enia (poniewa¿ w³aœciwych za³o¿eñ nie
przepracowanych godzin.
Kwesti¹ umown¹ jest to,
                                  przekazano osobie wykonuj¹cej pracê). Wydajnoœæ przedsiê-
czy jako produktywne nale¿y       biorstwa znacz¹co roœnie wraz z wprowadzeniem ³atwiejszej
traktowaæ równie¿ godziny         komunikacji, a intranet mo¿e byæ infrastruktur¹ tej komunikacji
narad pracowników, jednak         wtedy i tylko wtedy, gdy jest zaprojektowany tak, by u³atwiaæ
na pewno nie nale¿y liczyæ        pracownikom odnajdywanie potrzebnej informacji we w³aœci-
szkoleñ, przerw œniadaniowych     wym czasie.
i innych czynnoœci, które s¹
konieczne, ale nie przynosz¹
dochodu.



286                               Projektowanie funkcjonalnych ser wisów internetowych
Intranet mo¿e wspomóc komunikacjê prze³o¿ony-podw³adny
                                   poprzez u³atwienie dostêpu do decyzji kierowniczych czy do
                                   dokumentów opisuj¹cych wizje i omówienia strategii firmy.
                                   Gdy pracownik ni¿szego szczebla opracowuje plan produkcji
                                   lub ulotkê reklamow¹ odwo³uj¹c¹ siê strategii wy¿szego szcze-
                                   bla, mo¿e w swojej pracy umieœciæ odnoœnik do intranetowej
                                   wersji odpowiedniego dokumentu, umo¿liwiaj¹c innym cz³on-
                                   kom grupy projektowej zapoznanie siê z t¹ strategi¹, o ile jest
                                   to potrzebne. Odnoœniki takie mog¹ utrwaliæ strategiê firmy
                                   w œwiadomoœci pracowników o wiele silniej, ni¿ uczyni³aby to
                                   zwyk³a notatka s³u¿bowa. Intranet pozwala ka¿demu przeczy-
                                   taæ oryginalny tekst, omawiaj¹cy wizjê firmy, napisany przez
                                   dyrektora zarz¹dzaj¹cego. Jest to o wiele skuteczniejsze ni¿
                                   przedstawienie przez dyrektora zarz¹dzaj¹cego tej wizji na ze-
                                   braniu zarz¹du i przekazanie przez cz³onków zarz¹du tego, co
                                   zrozumieli, personelowi im podlegaj¹cemu, który zaœ przeka-
                                   zuje to swojemu personelowi itd.
                                   G³ówna zaleta intranetu jako infrastruktury przedsiêbiorstwa to
                                   umo¿liwienie komunikacji pomiêdzy jednostkami organizacyj-
                                   nymi. Poniewa¿ intranet pozwala zdobyæ informacje z innych
                                   dzia³ów bez proszenia o ich udzielenie, pracownicy ³atwiej




Pozb¹dŸmy siê poczty elektronicznej
Poczta elektroniczna staje siê „zaka³¹”           powinno byæ unikniêcie niepotrzebnego
produktywnoœci. W niektórych firmach              wysy³ania poczty. Obejmuje to listy
przekopanie siê przez skrzynkê pocztow¹           dystrybucyjne i wszelk¹ pocztê rozsy³an¹
i odpowiedzenie na pocztê z jednego dnia          do wszystkich pracowników. Znacznie lepszym
to ca³y dzieñ pracy. Ludzie musz¹ walczyæ,        rozwi¹zaniem jest opublikowanie informacji
by zosta³o im trochê czasu na zrobienie           w odpowiednim katalogu w intranecie
czegoœ po¿ytecznego (poza wyczyszczeniem          i umieszczenie odnoœnika na stronie g³ównej
skrzynki pocztowej).                              na okres, w któr ym informacja jest aktualna.
Poczta elektroniczna sta³a siê popularna,         Informacje przechowywane w intranecie
poniewa¿ umo¿liwia komunikacjê bez wzglêdu        zostan¹ poindeksowane (wiêc ³atwo bêdzie je
na bariery czasu i przestrzeni. Wys³anie poczty   znaleŸæ), a wszyscy pracownicy bêd¹ wiedzieli,
do kogoœ na drugim koñcu œwiata jest tak          jak je odszukaæ, kiedy bêd¹ im potrzebne.
samo proste, jak wys³anie poczty do kolegi        Natomiast rozsy³anie wszystkiego poczt¹
w biurze obok. Pocztê elektroniczn¹ mo¿na         obci¹¿a ka¿dego pracownika koniecznoœci¹
wysy³aæ zawsze, 24 godziny na dobê, a adresat     organizowania, indeksowania i przechowywania
przeczyta j¹, kiedy tylko bêdzie mia³ ochotê.     informacji. To tylko strata czasu na powtarzan¹
Ju¿ nigdy wiêcej przekazywania próœb              przez wszystkich pracê. Poniewa¿
o kontakt telefoniczny!                           oprogramowanie poczty elektronicznej
Poczta elektroniczna w ma³ej iloœci jest dobra,   nie radzi sobie z uporz¹dkowywaniem
du¿a iloœæ poczty elektronicznej potrafi zwaliæ   i wyszukiwaniem informacji, pracownicy czêsto
z nóg. Jednym z g³ównych celów intranetów         nie potrafi¹ opanowaæ otrzymanych danych.




                                   5. Projektowanie intranetu                                287
przyjmuj¹ do wiadomoœci, ¿e informacje z innych wydzia³ów
                          mog¹ byæ przydatne tak¿e i dla nich. Jeœli jedynym sposobem
                          zdobycia informacji jest zwrócenie siê o ni¹ na piœmie (dodatko-
                          wo tworz¹c podanie w trzech kopiach) czy poproszenie z dwu-
                          miesiêcznym wyprzedzeniem o spotkanie z zapracowanym me-
                          ned¿erem, który nie jest zainteresowany udzieleniem pomocy
                          komukolwiek, mo¿emy za³o¿yæ, ¿e nikt nie bêdzie siê o nie stara³.
                          Odnoœniki to œwietny sposób odszukiwania informacji w fir-
Ka¿dy projekt powinien    mie. Dobrze by by³o, gdyby ka¿dy pracownik mia³ osobist¹
mieæ w³asn¹ stronê        stronê domow¹, zawieraj¹c¹ odnoœniki do dzia³u, w którym pra-
g³ówn¹, zawieraj¹c¹       cuje, oraz do wszystkich projektów, w jakie jest zaanga¿owany.
odnoœniki do osobistych   Znaczna czêœæ wiedzy przedsiêbiorstwa istnieje w postaci po-
stron wszystkich          wi¹zañ personalnych — ktoœ wie, ¿e w danej sprawie mo¿na
pracowników               zwróciæ siê do pewnej konkretnej osoby. Odwiedzaj¹c intrane-
                          tow¹ stronê domow¹ tej osoby, u¿ytkownik mo¿e wyœledziæ
zaanga¿owanych
                          potrzebn¹ informacjê, klikaj¹c odnoœniki do odpowiednich dzia-
w ten projekt.
                          ³ów lub projektów. Poza odnoœnikami osobista strona intranetowa
                          powinna zawieraæ wiele informacji znajduj¹cych siê na publicz-
                          nej stronie osobistej, miêdzy innymi zdjêcie (zadziwiaj¹ce, jak
                          czêsto znamy kogoœ z widzenia, nie znaj¹c jego imienia i na-
                          zwiska) oraz opis doœwiadczeñ i dokonañ zawodowych. Infor-
                          macje te pozwol¹ pracownikom lepiej przygotowaæ siê do na-
                          rad i umo¿liwi¹ lepsz¹ wymianê informacji za pomoc¹ poczty
                          elektronicznej i grup dyskusyjnych.
                          Podobnie ka¿dy projekt powinien mieæ w³asn¹ stronê g³ówn¹,
                          zawieraj¹c¹ odnoœniki do stron wszystkich pracowników zaan-
                          ga¿owanych w ten projekt. Strony projektów powinny zawieraæ
                          tak¿e odnoœniki do wszelkich planów i raportów, które nie s¹
                          œciœle tajne. Informacje objête tajemnic¹ równie¿ powinny zna-
                          leŸæ siê w intranecie, nale¿y tylko opatrzyæ je klauzul¹, ¿e do-
                          stêp do nich mo¿liwy jest jedynie po uprzednim uzyskaniu
                          zezwolenia. Ostrze¿enie o ograniczonym dostêpie zapobiega
                          ewentualnym rozczarowaniom, gdy ktoœ próbuje dostaæ siê do
                          informacji, do których nie ma praw. Kontrola dostêpu mo¿e po-
                          legaæ na zabezpieczeniu informacji has³em lub wykorzystywaæ
                          inne metody sprawdzania to¿samoœci dostêpne w firmowej sieci.
                          Ka¿da jednostka organizacyjna tak¿e powinna mieæ w³asn¹ stro-
                          nê g³ówn¹ z odnoœnikami do stron osób w niej zatrudnionych
                          (w³¹czaj¹c kierownika) oraz do odpowiednich jednostek orga-
                          nizacyjnych, znajduj¹cych siê bezpoœrednio wy¿ej oraz ni¿ej
                          w strukturze firmy. G³ówne strony grup oraz dzia³ów przedsiê-
                          biorstwa powinny równie¿ zawieraæ odnoœniki do stron zarz¹-




288                       Projektowanie funkcjonalnych ser wisów internetowych
dzanych przez te jednostki projektowe. Wszystkie te odnoœniki
pe³ni¹ dwie role: u³atwiaj¹ pracownikom innych dzia³ów od-
szukanie potrzebnych im informacji bez potrzeby rozszyfrowy-
wania struktury organizacyjnej oraz polepszaj¹ komunikacjê
pomiêdzy pracownikami danego dzia³u.

Uaktualnianie intranetu
Ka¿da strona znajduj¹ca siê w intranecie wymaga uaktualnia-
nia, bez wzglêdu na to, czy jest to osobista strona pracownika,
strona projektu, dzia³u czy strona zawieraj¹ca oficjalne dane
przedsiêbiorstwa. Jeœli informacje w intranecie nie bêd¹ od-
zwierciedla³y faktycznego postêpu prac nad projektami, u¿yt-
kownicy szybko przestan¹ z nich korzystaæ, a intranet przesta-
nie pe³niæ rolê firmowej infrastruktury informacyjnej. Wrócimy
do starej i nieefektywnej metody komunikacji ustnej. Uaktual-
nianie intranetu powinno byæ sta³ym zadaniem ka¿dego pra-
cownika przedsiêbiorstwa. Jest to zadanie gwarantuj¹ce, ¿e inni
bêd¹ mogli korzystaæ z wyników naszej pracy.
Intranety zwykle bardzo szybko rozrastaj¹ siê — w miarê jak
poszczególne dzia³y umieszczaj¹ tam informacje, plany swoich
projektów i raporty z ich wykonania. Sprawia to, ¿e dobra wy-
szukiwarka jest absolutnie niezbêdna. U¿ytkownicy za pomoc¹
wyszukiwarek intranetowych potrafi¹ odnaleŸæ potrzebne
informacje, nawet jeœli nie wiedz¹, kto w firmie za nie odpo-
wiada. Tak jak w przypadku otwartego Internetu odnoœniki hi-
pertekstowe s¹ œwietne, ale nie wystarczaj¹. Katalogi i aktual-
noœci równie¿ s¹ potrzebne.

Najwa¿niejsze sk³adniki infrastruktury:
katalog, wyszukiwarka, aktualnoœci
Strona g³ówna ka¿dego portalu intranetowego powinna zawie-
raæ nastêpuj¹ce sk³adniki:
n Sk³adnik najwa¿niejszy — hierarchia katalogów ustalaj¹ca
   strukturê intranetu. Ta czêœæ intranetu bywa czasem
   nazywana „ma³ym yahoo”. Projektuj¹c j¹, mo¿na wzorowaæ
   siê na us³ugach katalogowych Yahoo czy LookSmart,
   poniewa¿ wymagania co do funkcjonalnoœci s¹ tam du¿o
   wy¿sze ni¿ w przypadku jakiegokolwiek projektu
   intranetowego. Hierarchiê tematyczn¹ trzeba jednak
   przygotowaæ samodzielnie, poniewa¿ musi ona odpowiadaæ
   zawartoœci i charakterowi naszego intranetu.




5. Projektowanie intranetu                                289
n Pole wyszukiwania wyszukiwarki indeksuj¹cej wszystkie
        strony intranetu. W odró¿nieniu od zwyk³ych wyszukiwarek
        internetowych wyszukiwarka intranetowa powinna zawieraæ
        wiedzê o wzglêdnej wa¿noœci ró¿nych obszarów intranetu.
        Strony oficjalne mog¹ byæ na przyk³ad zaznaczone
        specjaln¹ ikon¹.
      n Aktualnoœci o firmie i inne wiadomoœci mog¹ce zainteresowaæ
        pracowników. G³ówna strona intranetu mo¿e zast¹piæ
        biuletyny dla pracowników i ograniczyæ zalew powiadomieñ
        i not rozsy³anych poczt¹ elektroniczn¹, zmniejszaj¹cych
        produktywnoœæ w wielu firmach. Po³¹czenie list aktualnoœci
        z archiwum i dobr¹ wyszukiwark¹ zapewnia pracownikom
        mo¿liwoœæ ³atwego pozyskania potrzebnych informacji
        i zwalnia ich z koniecznoœci przechowywania i zarz¹dzania
        lokalnymi kopiami dokumentów (s¹ to bardzo pracoch³onne
        zadania, wzi¹wszy pod uwagê mo¿liwoœci zarz¹dzania
        informacj¹ wbudowane w dzisiejsze programy poczty
        elektronicznej).


      Wzorce projektowe dla intranetu
      Spójnoœæ, wa¿na we wszystkich interfejsach u¿ytkownika, ma
      szczególne znaczenie dla funkcjonalnoœci intranetu, poniewa¿
      u¿ytkownicy ka¿dego dnia bêd¹ odwiedzaæ bardzo wiele stron.
      Jeœli rozmieszczenie informacji i odnoœników na wszystkich
      stronach jest podobne, u¿ytkownicy bêd¹ mogli u¿ywaæ intra-
      netu znacznie wydajniej. Szczególnie wa¿na jest standaryzacja
      struktury informacyjnej i prezentacji danych — pozwoli to
      przyspieszyæ dzia³ania u¿ytkowników i nie pozwoli im zgubiæ
      siê w g¹szczu informacji.
      Niestety, strony intranetowe nie porz¹dkuj¹ siê same. Pokazanie
      ludziom œwietnego projektu nie wystarcza, by zaczêli go stoso-
      waæ na stronach, za które odpowiadaj¹. Sieæ wprowadza nie-
      bezpieczny zwyczaj starania siê, by ka¿da strona ró¿ni³a siê od
      pozosta³ych tak bardzo, jak to tylko mo¿liwe. Obni¿a to znacz-
      nie funkcjonalnoœæ. Aby intranet móg³ s³u¿yæ jako firmowa in-
      frastruktura informacyjna, firma musi ustaliæ jeden wzorzec
      projektowy i gorliwie go promowaæ. Równie¿ wszelkie kursy
      pos³ugiwania siê Sieci¹ powinny zawieraæ informacje o prawi-
      d³owym stosowaniu wzorca.
      Na pocz¹tku tego rozdzia³u wspomnia³em, ¿e standardowy pro-
      jekt stron intranetowych powinien ró¿niæ siê od projektu stron
      zewnêtrznych. Doœwiadczenie uczy, ¿e niektórym u¿ytkowni-




290   Projektowanie funkcjonalnych ser wisów internetowych
kom trudno jest zrozumieæ tê ró¿nicê, nale¿y wiêc wyjaœniaæ j¹
we wszystkich prezentacjach i materia³ach drukowanych. Nie
wolno kopiowaæ elementów projektu witryny zewnêtrznej i u¿y-
waæ ich w witrynie wewnêtrznej.
Wzorzec projektowy intranetu powinien co najmniej okreœlaæ
strukturê nawigacyjn¹ przestrzeni informacyjnej. Ka¿da strona
powinna zawieraæ specjalne logo intranetowe, ¿eby zaznaczyæ
status stron wewnêtrznych oraz podkreœliæ ich odrêbnoœæ oraz
odró¿niæ je od informacji dostêpnych w Internecie. Logo po-
winno byæ odnoœnikiem do strony g³ównej witryny intraneto-
wej. Ka¿da strona intranetowa powinna równie¿ zawieraæ przy-
cisk wyszukiwania, poniewa¿ wyszukiwanie w intranecie jest
równie wa¿ne, jak w ca³ej Sieci.
Dodatkowe elementy projektu zale¿¹ od specyficznych warun-
ków przedsiêbiorstwa — wiêksze firmy bêd¹ potrzebowa³y
wydajniejszych narzêdzi nawigacyjnych ni¿ firmy mniejsze.
Wzorzec projektowy powinien okreœlaæ zalecan¹ strukturê i uk³ad
treœci dla stron ró¿nych typów. Do stron tych zaliczaj¹ siê oso-
biste strony pracowników, strony dzia³ów, projektów, raportów,
notatek. Wszystkie powinny mieæ formê szablonów. Wiele firm
bêdzie prawdopodobnie u¿ywa³o tak¿e innych typów stron. Za-
lecenia i szablony dla tych stron równie¿ powinny byæ zawarte
w standardzie.
Opis standardu oczywiœcie powinno siê opublikowaæ w intrane-
cie. Najlepiej, by prowadzi³ do niego odnoœnik umieszczony na
stronie g³ównej intranetu. Standard powinien definiowaæ i wy-
jaœniaæ sposób zastosowania wymaganych, zalecanych i opcjo-
nalnych elementów, uzupe³niaj¹c wyjaœnienia du¿¹ iloœci¹ przy-
k³adów. Doœwiadczenie uczy, ¿e u¿ytkownicy, stosuj¹c standardy
projektowe, opieraj¹ siê bardziej na przyk³adach ni¿ na for-
malnych opisach, przyk³ady powinny wiêc wyjaœniaæ wszelkie
w¹tpliwoœci. Jeœli przyk³ady bêd¹ niezrozumia³e, szybko znaj-
dziemy tysi¹ce stron utworzonych wed³ug przyk³adu ze wzor-
ca, powielaj¹cych nie tylko elementy, które mia³ zilustrowaæ,
ale równie¿ inne, niepo¿¹dane cechy.

Wytyczne dotycz¹ce wzorców
Aby wzorzec interfejsu by³ udany, spe³nione musz¹ byæ nastê-
puj¹ce warunki:
n Standard musi byæ dobrze zilustrowany przyk³adami,
   poniewa¿ projektanci czêœciej opieraj¹ siê na przyk³adach
   ni¿ na opisach.




5. Projektowanie intranetu                                 291
n Wszystkie przyk³ady musz¹ bezwzglêdnie stosowaæ siê
                                     do wytycznych. Warto przygotowaæ kilka ró¿nych
                                     przyk³adów ilustruj¹cych zastosowanie standardu
Wa¿ne jest utworzenie                w ró¿nych sytuacjach — autorzy stron bêd¹ mogli wtedy
centralnego zbioru popularnych       wybraæ kilka najlepiej pasuj¹cych podpowiedzi.
elementów wystroju strony.         n Wszêdzie, gdzie to mo¿liwe, nale¿y stosowaæ obszerne
Jeœli zostan¹ one zaprojektowane     i wyczerpuj¹ce zestawienia (autorzy wol¹ przejrzeæ listê
przez doœwiadczonych
                                     zamiast czytaæ tekst). Spis mo¿e na przyk³ad zawieraæ
projektantów, nie tylko bêd¹
dobrze wygl¹da³y, ale tak¿e          wszystkie wymagane elementy strony lub listê zalecanej
nie bêd¹ sprzeczne z ogólnym         terminologii.
projektem intranetu, co            n W firmie powinna byæ stale dostêpna osoba dobrze znaj¹ca
zaprocentuje profesjonalnym          wzorzec, która sprawdza³aby nowo powstaj¹ce strony pod
oraz spójnym wygl¹dem
                                     k¹tem zgodnoœci ze standardem oraz nieformalnie udziela³a
i charakterem wszystkich stron.
                                     porad u¿ytkownikom maj¹cym w¹tpliwoœci co do poprawnej
Ilustracja przedstawia grafikê
„New” (nowoœæ) przygotowan¹          interpretacji standardu. Jeœli nie ma do kogo zwróciæ siê
dla witryny SunWeb. Zauwa¿my,        z pytaniami, ka¿dy projektant sam sobie na nie odpowie
jak dobrze pasuje ona do             — i ka¿dy zinterpretuje wzorzec inaczej.
innych elementów projektu          n Wzorzec powinien byæ wspierany stosown¹ akcj¹
SunWeb przedstawionych
                                     promocyjn¹. Powinniœmy aktywnie wyszukiwaæ grupy
w tym rozdziale.
                                     projektowe i spotykaæ siê z nimi, by interpretowaæ sposoby
                                     stosowania standardu oraz (taktownie) komentowaæ
                                     utworzone strony i wyjaœniaæ, jak poprawiæ b³êdy.
                                   n Wzorzec powinien byæ „¿ywym organizmem”, pod sta³ym
                                     nadzorem odpowiedzialnej osoby dostosowuj¹cej go
                                     do nowych warunków, w miarê jak te siê pojawiaj¹.
                                   n Wzorzec powinien albo stosowaæ siê do innych, ju¿
                                     istniej¹cych za³o¿eñ standardów projektowych, albo jasno
                                     opisywaæ cechy ró¿ni¹ce go od innych standardów.
                                   n Standard powinien byæ obs³ugiwany przez narzêdzia
                                     projektowe i szablony tak, by ³atwiej by³o trzymaæ siê
                                     standardu ni¿ utworzyæ projekt z nim sprzeczny.
                                   n Jeœli opis standardu ma postaæ drukowan¹, powinna ona
                                     zawieraæ dobry indeks. Jeœli opis opublikowany jest
                                     w intranecie, powinna istnieæ mo¿liwoœæ wyszukiwania.
                                     Regu³y projektowe powinny zawieraæ odnoœniki do innych,
                                     podobnych regu³.
                                   W przypadku standardów intranetowych szczególnie wa¿na
                                   jest edukacja (brzmi to jak nudny mora³), poniewa¿ w ka¿dym
                                   dziale firmy istnieje tendencja do ignorowania poleceñ kierow-
                                   nictwa. Zwykle wymówka brzmi: „Nasz dzia³ ró¿ni siê od in-
                                   nych, a goœcie z dyrekcji nie wiedz¹, co siê u nas dzieje”. To
                                   prawda, ale przecie¿ ka¿dy cz³owiek ró¿ni siê od innych. Jeœli
                                   ka¿demu pozwolimy omijaæ standardy, bo jest inny, w naszym
                                   systemie zapanuje chaos. Zwykle ogólna funkcjonalnoœæ zy-
                                   skuje dziêki spójnoœci. W kilku wyj¹tkowych sytuacjach mo¿na




292                                Projektowanie funkcjonalnych ser wisów internetowych
W trakcie przeprojektowywania w 1997 roku witryny SunWeb
porzuciliœmy wszelk¹ nadziejê na utrzymanie kontroli nad
wygl¹dem zawartoœci strony g³ównej. Zwykle intranetowy
standard projektowy powinien okreœlaæ znacznie wiêcej
elementów, my jednak ograniczyliœmy siê wy³¹cznie do paska
nag³ówka. Standardowy nag³ówek strony w witr ynie SunWeb
sk³ada siê z trzech pasków nawigacyjnych. Najwy¿szy zawiera
logo SunWeb oznaczaj¹ce, ¿e strona nie jest stron¹ internetow¹,
a nale¿y do witr yny intranetowej. Logo dubluje równie¿ odnoœnik
powrotny do strony g³ównej SunWeb. Najwy¿szy pasek zawiera
tak¿e nazwê podwitryny oraz ikonê informuj¹c¹, która czêœæ
witr yny przegl¹dana jest w³aœnie przez pracownika. Nazwa
oraz ikona stanowi¹ odnoœnik do strony g³ównej podwitryny.
Œrodkowy pasek nawigacyjny zawiera zmienny zestaw przycisków.
Obowi¹zkowe s¹ tylko przyciski „SunWeb Home” (strona g³ówna
SunWeb) oraz „Search” (wyszukiwanie) prowadz¹ce odpowiednio
do strony g³ównej oraz wyszukiwarki. Umieszczono dodatkowy
przycisk prowadz¹cy do strony g³ównej, poniewa¿ wielu
u¿ytkowników nie rozumia³o, ¿e odnoœnikiem do tej strony jest
logo witr yny. Przycisk „Search” prowadzi do g³ównej strony
wyszukiwania SunWeb, chyba ¿e podwitryna ma w³asne
wyszukiwanie, wtedy przycisk ten prowadzi do lokalnej strony
wyszukiwania, na której powinien byæ umieszczony odnoœnik
do g³ównej strony wyszukiwania. W zale¿noœci od charakteru
podwitryny pasek ten mo¿e zawieraæ tak¿e przyciski „Sitemap”
(mapa witr yny — brak tego przycisku w przyk³adzie) oraz
„What’s New” (co nowego).
Jak widaæ na ilustracji, œrodkowy pasek mo¿e równie¿ zawieraæ
ikony s³u¿¹ce do przechodzenia na s¹siednie strony. U¿ywane
s¹ one do przemieszczania siê poprzez treœæ o strukturze
liniowej. Trzeci pasek nawigacyjny wskazuje kontekst bie¿¹cej
strony. Nazwa ka¿dego z poziomów jest odnoœnikiem
hipertekstowym do strony g³ównej tego poziomu.




5. Projektowanie intranetu                                 293
pozwoliæ sobie na zaburzenie spójnoœci, jednak odchylenia
                           musz¹ ograniczaæ siê do bardzo dobrze uzasadnionych przy-
                           padków (wiêkszoœæ dobrych uzasadnieñ nie jest doœæ dobra).
                           Nale¿y pamiêtaæ, ¿e zagadnienia funkcjonalnoœci dotycz¹ rów-
                           nie¿ wzorców. Jest to wa¿ne w ka¿dym przypadku — dla stan-
                           dardu opublikowanego w postaci interaktywnej witryny z od-
                           noœnikami hipertekstowymi i dla standardu wydrukowanego
                           jako tradycyjny dokument. Proponowany wzorzec powinien
                           byæ u¿yty testowo przez kilku projektantów, by upewniæ siê, ¿e
                           potrafi¹ go u¿ywaæ.

                           Podwykonawstwo w projektowaniu intranetu
                           Jeœli zdecydujemy siê zleciæ podwykonawstwo czêœci intranetu
Jeœli zdecydujemy siê      zewnêtrznym firmom projektowym, wa¿ne jest umo¿liwienie
zleciæ podwykonawstwo      tym kontrahentom pe³nego dostêpu do intranetowego standardu
czêœci intranetu           projektowego oraz do szablonów. Najlepszym sposobem jest
zewnêtrznym firmom         utworzenie witryny ekstranetowej, do której autoryzowane firmy
                           mog¹ siê zalogowaæ, przeczytaæ opis standardu i pobraæ szablony.
projektowym, wa¿ne
                           Mo¿na równie¿ przygotowaæ drukowan¹ wersjê opisu standar-
jest umo¿liwienie tym
                           du i przekazaæ j¹ kontrahentom, jednak zalety takiego rozwi¹-
kontrahentom pe³nego
                           zania s¹ mniejsze. Wersja drukowana mo¿e siê zdezaktualizo-
dostêpu do intranetowego
                           waæ, prawdopodobnie nie bêdzie mia³a kolorowych ilustracji
standardu projektowego     i trudniej bêdzie wyszukaæ w niej potrzebne informacje (chyba
oraz do szablonów.         ¿e zainwestujemy dodatkowe œrodki, by profesjonalista przygo-
                           towa³ indeks).
                           Bez wzglêdu na to, jak poradzimy sobie z tym problemem, kon-
                           trahenci musz¹ mieæ mo¿liwoœæ pobrania szablonów i przes³ania
                           gotowych stron. Wymiana plików w wersji cyfrowej mo¿e od-
                           byæ siê za pomoc¹ poczty elektronicznej, ale ekstranet jest spo-
                           sobem znacznie wygodniejszym. W czasie prac nad jednym
                           z moich projektów zatrudni³em zewnêtrznego grafika, który
                           w ekstranecie udostêpni³ klientom swój dysk twardy. Dziêki
                           temu stale mog³em podgl¹daæ najnowsze, robocze wersje
                           wszystkich ikon bez opóŸnienia, które by³oby nie do unikniêcia
                           w przypadku przesy³ania za³¹czników poczty elektronicznej
                           tam i z powrotem.


                           Zarz¹dzanie dostêpem
                           pracowników do Sieci
                           Dzia³y firm zajmuj¹ce siê systemami informacyjnymi bardzo
                           czêsto odpowiedzialne s¹ za umo¿liwienie pracownikom firmy
                           dostêpu do Internetu. Obs³uga u¿ytkowników jest o wiele
                           ³atwiejsza, gdy mo¿liwa jest standaryzacja wersji przegl¹darki.
                           W przypadku p³atnego oprogramowania ³atwiej jest wynego-
                           cjowaæ korzystne warunki licencyjne, a personel pomocy tech-



294                        Projektowanie funkcjonalnych ser wisów internetowych
nicznej nie potrzebuje tak du¿ej iloœci szkoleñ. Standaryzacja
wersji przegl¹darki u³atwia tak¿e wszystkim autorom projekto-
wanie stron intranetowych. Autorzy bêd¹ dok³adnie wiedzieæ,
jakiej wersji HTML-a u¿yæ, oraz bêd¹ pewni, ¿e tworzone
przez nich strony bêd¹ wygl¹daæ na komputerach odbiorców
tak samo lub bardzo podobnie, jak na ich w³asnych ekranach.
Niestety, nie zawsze mo¿na sobie pozwoliæ na wprowadzenie
jednego standardu przegl¹darki. Najczêœciej wybrana wersja
przegl¹darki nie bêdzie dostêpna dla wszystkich typów kompu-
terów u¿ywanych w du¿ej firmie, tak wiêc czêœæ pracowników
bêdzie musia³a u¿ywaæ innej przegl¹darki lub innej jej wersji.
Ograniczenia eksportowe mog¹ uniemo¿liwiæ u¿ywanie pew-
nych metod szyfrowania lub innych technologii w zagranicz-
nych oddzia³ach firmy.
Nawet jeœli da siê omin¹æ wszystkie przeszkody technologicz-
ne i prawne, nadal pozostaj¹ rzesze u¿ytkowników posiadaj¹-
cych inne przegl¹darki ni¿ preferowana. Ka¿dy zespó³ przy-
gotowuj¹cy strony dla zewnêtrznej witryny ma mo¿liwoœæ
pobrania eksperymentalnych wersji beta nowych przegl¹darek
znacznie wczeœniej, nim zdecydujemy siê na u¿ywanie ich we-
wn¹trz strefy chronionej przez firewall. W koñcu ka¿da osoba
projektuj¹ca lub planuj¹ca strony internetowe powinna móc
przetestowaæ najnowsze technologie, wiêc musi mieæ mo¿li-
woœæ instalacji najnowszego oprogramowania i u¿ywania go do
przegl¹dania prawdziwych stron w Internecie.
W ka¿dej firmie s¹ u¿ytkownicy korzystaj¹cy z przestarza³ych
maszyn lub innych niekonwencjonalnych urz¹dzeñ, którzy
chc¹ uzyskaæ po³¹czenie z firmow¹ sieci¹ z domu lub z urz¹-
dzenia kieszonkowego podczas podró¿y. Wielu z tych u¿yt-
kowników nie bêdzie mia³o innej mo¿liwoœci, jak wybranie
niestandardowej przegl¹darki lub wersji przegl¹darki starszej
o kilka generacji. Tak wiêc nasze plany standaryzacji musz¹
byæ elastyczne i umo¿liwiaæ u¿ytkownikom korzystanie z alter-
natywnych przegl¹darek.

Standardy sprzêtowe
Obok standaryzacji oprogramowania pewne zalety wnosi rów-
nie¿ standaryzacja sprzêtu. Przede wszystkim, jeœli mo¿emy
zagwarantowaæ minimaln¹ przepustowoœæ sieci komputerowej
w ka¿dej, nawet najbardziej oddalonej filii firmy, umo¿liwiamy
autorom stron intranetowych tworzenie bardziej szczegó³o-
wych i zaawansowanych aplikacji i interakcji. Jeœli pozbêdzie-
my siê najmniejszych monitorów i ustalimy standard najmniej-
szego ekranu, jakiego wolno u¿ywaæ w firmie, autorzy stron
intranetowych, zamiast uwzglêdniaæ u¿ytkowników posiadaj¹-
cych ma³e ekrany, bêd¹ mogli projektowaæ lepsze i bardziej
funkcjonalne strony. Koszt du¿ych monitorów prawdopodobnie


5. Projektowanie intranetu                               295
szybko zwróci siê w postaci wiêkszej produktywnoœci osób,
      które u¿ywa³y dot¹d monitorów niespe³niaj¹cych standardów.
      Prawdopodobnie produktywnoœæ firmy zwiêkszy siê jeszcze bar-
      dziej, poniewa¿ z lepszych projektów stron intranetowych sko-
      rzystaj¹ wszyscy pracownicy.
      W czerwcu 1999 roku magazyn PC/Computing opublikowa³
      wyniki badañ funkcjonalnoœci ró¿nych monitorów komputero-
      wych. Z testów wynika³o, ¿e wymiana monitorów 17-calowych
      na 19-calowe daje œrednio 17-procentowy wzrost produktyw-
      noœci. Mo¿liwoœæ ogarniêcia jednym spojrzeniem wiêkszej iloœci
      informacji przyspiesza wiêkszoœæ prac wykonywanych przez
      pracowników na komputerze. Jedn¹ ze z³ych stron wymiany
      ma³ych monitorów na wiêksze jest to, ¿e wiêkszoœæ u¿ytkowni-
      ków przyzwyczai³a siê do maksymalizowania okna przegl¹darki,
      tak by zajmowa³o ono ca³y ekran. Takie dzia³anie jest nieefek-
      tywne. Znacznie lepiej jest otworzyæ dwa okna i umieœciæ je
      obok siebie. Pojedyncze, du¿e okno spowoduje, ¿e tekst bêdzie
      wyœwietlany w liniach, które s¹ zbyt d³ugie, by móc wygodnie
      je czytaæ. Tak wiêc dzia³ informatyki, przekazuj¹c pracowni-
      kom du¿e monitory, powinien podsun¹æ tak¿e wskazówkê, by
      u¿ywaæ kilku okien. Natomiast producenci przegl¹darek po-
      winni zmieniæ dzia³anie przycisku maksymalizacji — przycisk
      maksymalizacji powinien zmieniæ rozmiary okna na optymal-
      ne, zamiast dopasowywaæ je do rozmiarów monitora.

      Domyœlne ustawienia przegl¹darek
      Dobrze by by³o, gdyby to u¿ytkownicy zmieniali domyœlne
      ustawienia przegl¹darek na te, które najbardziej im odpowia-
      daj¹, w zale¿noœci od ich doœwiadczenia w u¿ytkowaniu kom-
      puterów i przyzwyczajeñ z korzystania z Internetu. Wskazane
      jest, by u¿ytkownicy mogli zmieniaæ ustawienia, poniewa¿ ró¿-
      ni ludzie maj¹ ró¿ne upodobania, jednak zachêcam, by — insta-
      luj¹c oprogramowanie — samemu skonfigurowaæ jak najlepsze
      parametry pocz¹tkowe. Niestety, doœwiadczenie pokazuje, ¿e
      wiêkszoœæ u¿ytkowników nie zawraca sobie g³owy zmian¹
      ustawieñ domyœlnych. Nie powiem, ile otrzyma³em poczty
      elektronicznej z narzekaniami, ¿e strony s¹ „szare” (zanim za-
      cz¹³em podawaæ kolor t³a na stronach mojej witryny), pomimo
      ¿e wina le¿a³a po stronie u¿ytkowników, którym nie chcia³o siê
      zmieniæ domyœlnego (wtedy) szarego koloru t³a.
      Z doœwiadczenia wiadomo, ¿e takiego zachowania nale¿y spo-
      dziewaæ siê po wiêkszoœci u¿ytkowników. Dla przeciêtnego
      u¿ytkownika Sieæ nie jest „sposobem na ¿ycie”. Chc¹ klikn¹æ
      parê odnoœników i poczytaæ parê stron — osobiœcie nie chc¹
      mieæ do czynienia z technologi¹ internetow¹. Okna dialogowe
      konfiguracji ustawieñ domyœlnych w przegl¹darkach s¹ raczej




296   Projektowanie funkcjonalnych ser wisów internetowych
odstraszaj¹ce, a wiêkszoœæ terminów zwi¹zanych z Sieci¹, ser-
werami proxy, cookies i pamiêci¹ podrêczn¹ jest dla przeciêt-
nego u¿ytkownika ca³kowicie obca (a mened¿erowie dzia³u in-
formatycznego woleliby, ¿eby u¿ytkownicy nie zmieniali tych
ustawieñ). W rezultacie wielu u¿ytkowników nigdy nie zmienia
ustawieñ domyœlnych, wiêc nie poradz¹ sobie bez pomocy
dzia³u informatycznego. le siê dzieje, gdy producenci przegl¹-
darek ustawiaj¹ wartoœci domyœlne w ten sposób, ¿e zachêcaj¹
u¿ytkowników do nieoptymalnych zachowañ i sugeruj¹ korzy-
stanie z ich us³ug.
Skonfigurowane powinny byæ nastêpuj¹ce ustawienia domyœlne:
n Jako domyœln¹ stronê g³ówn¹ w przegl¹darce nale¿y ustawiæ
   stronê g³ówn¹ witryny intranetowej. John Graham-Cumming
   z firmy Optimal Networks na konferencji WWW’6
   (w kwietniu 1997 roku) przedstawi³ wyniki interesuj¹cych
   badañ. W badanych firmach ponad 13 procent ruchu
   internetowego spowodowane by³o przez ludzi pobieraj¹cych
   stronê g³ówn¹ Netscape za ka¿dym razem, gdy uruchamiali
   przegl¹darkê. Wiêkszoœæ u¿ytkowników po prostu nie
   zmieni³a ustawieñ domyœlnych. W nowszych przegl¹darkach
   mo¿na samemu ustawiæ stronê startow¹, nie zmienia to
   jednak natury problemu. Przeciêtny u¿ytkownik nie musi
   odwiedzaæ stron producenta przegl¹darki, bo to dzia³
   informatyczny jest odpowiedzialny za aktualizacje
   oprogramowania. U¿ytkownikom wiêksze korzyœci
   przyniesie regularne odwiedzanie strony g³ównej
   firmowego intranetu, która zawiera aktualnoœci
   oraz komunikaty dla pracowników.
n Nale¿y usun¹æ wszelkie odnoœniki, zak³adki, przyciski,
   kana³y i inne odniesienia do stron utrzymywanych przez
   producenta przegl¹darki lub jego partnerów handlowych.
   Mo¿na dodaæ odnoœniki do kilku specjalnie wybranych
   witryn maj¹cych coœ wspólnego z nasz¹ firm¹, ale nie ma
   potrzeby marnowania czasu pracowników przez zachêcanie
   ich do sprawdzenia, co kryje siê za odnoœnikami, które
   znalaz³y siê w przegl¹darce tylko dlatego, ¿e w³aœciciel
   witryny zap³aci³ jej producentowi.
n Przegl¹darka powinna byæ skonfigurowana do wspó³pracy
   z programem pocztowym wspieranym przez dzia³
   informatyczny. W niektórych firmach u¿ywanie programu
   pocztowego dostarczonego wraz z przegl¹dark¹ mo¿e
   wydawaæ siê rozs¹dne, jednak jeœli wybraliœmy inne
   rozwi¹zanie, u¿ytkownicy mog¹ siê denerwowaæ, gdy
   po klikniêciu odnoœnika do poczty elektronicznej otworzy
   siê nieznany program.




5. Projektowanie intranetu                                 297
n Domyœlny przycisk przeszukiwania ca³ej Sieci powinien
        byæ skonfigurowany do u¿ywania jednej konkretnej
        wyszukiwarki. Jeœli us³uga wyszukiwania dostêpna
        w intranecie pochodzi z jakiegoœ ogólnodostêpnego serwera
        wyszukiwarki, przycisk wyszukiwania powinien byæ
        ustawiony na publiczny serwer w³aœnie tej wyszukiwarki.
        Zapewni to spójnoœæ wyszukiwania w intranecie oraz
        w Internecie. Jeœli do szukania zewnêtrznego i wewnêtrznego
        u¿ywane jest oprogramowanie pochodz¹ce od tego samego
        producenta, u¿ytkownicy ³atwiej przyswoj¹ sk³adniê zapytañ
        u¿ywan¹ przez to oprogramowanie i naucz¹ siê, jak
        efektywnie z niego korzystaæ.
        Jeœli nasz intranet nie posiada us³ugi wyszukiwania
        lub us³uga wyszukiwania nie pochodzi z ogólnodostêpnych
        wyszukiwarek, powinniœmy po prostu wybraæ któr¹œ
        z wyszukiwarek internetowych jako domyœln¹. Zalecane
        jest wybranie jednej wyszukiwarki i konsekwentne
        trzymanie siê tego wyboru. Jeœli wyszukiwanie domyœlne
        bêdzie u¿ywa³o kilku ró¿nych wyszukiwarek, u¿ytkownicy
        nigdy nie naucz¹ siê ich obs³ugi. Zwykli u¿ytkownicy
        zwykle nie rozumiej¹, ¿e sk³adnia zapytañ i us³ugi
        dodatkowe ró¿ni¹ siê w wyszukiwarkach, bêd¹ wiêc
        przypadkowo ³¹czyæ ró¿ne sposoby wyszukiwania,
        co oczywiœcie przyniesie op³akane skutki.

      Domyœlne ustawienia wyszukiwarki
      Nie zamierzam polecaæ ¿adnej konkretnej wyszukiwarki inter-
      netowej, poniewa¿ wyszukiwarki stale siê zmieniaj¹. Niewa¿-
      ne, która z ich w danej chwili jest najlepsza — za kilka miesiê-
      cy na pewno przewy¿szy j¹ jakaœ inna. Mimo to istnieje ³atwy
      sposób wybrania odpowiedniej wyszukiwarki. Nale¿y wybraæ
      oko³o piêciu typowych problemów z bran¿y firmy, a nastêpnie
      dla ka¿dego z nich sformu³owaæ krótkie zapytanie (dwa lub
      trzy s³owa). Zapytania te nale¿y wprowadziæ do wyszukiwarek
      i przeanalizowaæ pierwsze 10 wyników z ka¿dej z nich. Ka¿dej
      stronie nale¿y przyporz¹dkowaæ ocenê w skali 0 – 3 (0 dla stron
      niezgodnych, 1 dla ma³o u¿ytecznych, 2 dla œrednio u¿ytecz-
      nych, 3 dla bardzo u¿ytecznych). Suma dziesiêciu ocen ze
      wszystkich piêciu zapytañ okreœli jakoœæ wyszukiwarki.




298   Projektowanie funkcjonalnych ser wisów internetowych
Poza sam¹ jakoœci¹ wyszukiwania nale¿y uwzglêdniæ równie¿
                           inne cechy wyszukiwarki:
                           n Iloœæ sekund, jaka up³ywa od momentu wpisania adresu
                              do zakoñczenia ³adowania strony g³ównej wyszukiwarki.
                           n Wyró¿nienie pola wyszukiwania na stronie wyszukiwarki.
                              Niektóre z wyszukiwarek zape³niaj¹ swoje strony
                              niepotrzebnymi informacjami i reklamami, próbuj¹c
                              odwróciæ uwagê u¿ytkownika od jego g³ównego zadania
                              i pokazaæ mu kilka reklam. Prowadzi to do zmniejszenia
                              produktywnoœci pracowników.
                           n Iloœæ sekund, jaka up³ywa od naciœniêcia przycisku „szukaj”
                              do ukoñczenia pobierania pierwszej strony wyników.
                           n Jakoœæ opisu wyników (czy opis wyników pozwala
                              przewidzieæ trafnoœæ znalezionej strony bez potrzeby
                              klikania odnoœnika).
                           Uwzglêdnienie tych czynników pozwoli ostatecznie wybraæ
                           najlepsz¹ wyszukiwarkê. Wspó³czynnik wagowy jakoœci wy-
                           szukiwania powinien wynosiæ 50 procent, wspó³czynniki wa-
                           gowe iloœci sekund do za³adowania pierwszej strony, wyró¿-
                           nienia pola wyszukiwania oraz iloœci sekund do otrzymania
                           pierwszej strony wyników powinny wynosiæ po 10 procent, na-
                           tomiast wspó³czynnik wagowy jakoœci opisu wyników powi-
                           nien wynosiæ 20 procent.


                           Badania u¿ytkowników intranetu
                           Testy projektów intranetowych, w których uczestnicz¹ u¿yt-
                           kownicy, powinny przebiegaæ dok³adnie tak samo, jak testy
                           projektów witryn zewnêtrznych. Najwa¿niejsze zasady testów
                           pozostaj¹ takie same — nale¿y zebraæ reprezentatywn¹ grupê
                           u¿ytkowników i kazaæ im wykonaæ typowe zadania.
                           Najwa¿niejsz¹ ró¿nic¹ jest to, ¿e teraz „reprezentatywna grupa
Testy projektów            u¿ytkowników” to pracownicy firmy, a nie jej klienci. Tak wiêc
intranetowych, w których   metody pozyskiwania u¿ytkowników testowych powinny zmie-
uczestnicz¹ u¿ytkownicy,   niæ siê z zewnêtrznych, opartych na reklamie i agencjach rekru-
powinny przebiegaæ         tacyjnych, na wewnêtrzne. Najbardziej owocne metody pozy-
                           skiwania u¿ytkowników do badañ intranetu to miêdzy innymi
dok³adnie tak samo,
                           poproszenie pracowników ró¿nych dzia³ów o wytypowanie ze
jak testy projektów
                           swojego grona kandydatów oraz publikowanie og³oszeñ w sa-
witryn zewnêtrznych.
                           mym intranecie lub na sto³ówce. Niektóre prostsze badania
                           mo¿na przeprowadzaæ, zatrzymuj¹c po prostu ró¿ne osoby na
                           korytarzach i prosz¹c je o uwagi na temat konkretnej strony czy
                           ikony. Metoda ta nie jest zalecana w przypadku wiêkszych
                           badañ, poniewa¿ trudno w niej uzyskaæ odpowiednie zró¿nico-
                           wanie uczestników.




                           5. Projektowanie intranetu                                299
Jako miejsce pozyskania pocz¹tkuj¹cych u¿ytkowników, nie-
      znaj¹cych struktury organizacyjnej firmy i specjalistycznego
      s³ownictwa, mo¿e s³u¿yæ dzia³ personalny. Chocia¿ badania
      projektu intranetowego powinny byæ w g³ównej mierze prze-
      prowadzane przy pomocy doœwiadczonych u¿ytkowników, do
      badañ powinniœmy w³¹czyæ te¿ nowych pracowników, by mieæ
      mo¿liwoœæ przetestowania kilku podstawowych zagadnieñ,
      takich jak konstrukcja interfejsu nawigacyjnego i strony g³ów-
      nej. Intranet jest jednym z najwa¿niejszych sposobów pozna-
      wania nowego miejsca pracy przez nowych pracowników, wiêc
      nie powinniœmy wprowadzaæ dezorientacji, stosuj¹c dziwne lub
      nieznane pojêcia.
      Niestety, nie ma mo¿liwoœci przeprowadzenia testów porów-
      nawczych, poniewa¿ u¿ytkownicy nie maj¹ dostêpu do intranetów
      innych firm. W zamian mo¿na zapytaæ nowych pracowników
      o ich doœwiadczenia w u¿ywaniu intranetu u ich poprzednich
      pracodawców. Nawet pracownicy przestrzegaj¹cy klauzul po-
      ufnoœci mog¹ opowiedzieæ, co im siê podoba³o (a co nie) w pro-
      jekcie i o mo¿liwoœciach witryny intranetowej poprzedniego
      pracodawcy. Nie nale¿y jednak naciskaæ, jeœli rozmówcy maj¹
      wra¿enie, ¿e ujawniaj¹ tajemnice s³u¿bowe poprzedniego pra-
      codawcy.
      Jeœli firma posiada oddzia³y zagraniczne, problemem staje siê
      funkcjonalnoœæ ponadnarodowa. Jednak nie jest ona tak wa¿na,
      jak w przypadku witryn zewnêtrznych, poniewa¿ wiêkszoœæ
      pracowników potrafi porozumiewaæ siê w jêzyku dominuj¹cym
      w firmie. Tak¿e wielu pracowników filii zagranicznych praw-
      dopodobnie odwiedzi³o g³ówn¹ siedzibê firmy i zapozna³o siê
      ze specyfik¹ kraju, z którego wywodzi siê firma. Dwa najwa¿-
      niejsze sposoby poradzenia sobie z funkcjonalnoœci¹ miê-
      dzynarodow¹ w intranetach to przygotowywanie dodatkowych
      stron g³ównych dla ka¿dego kraju oraz uczestnictwo pracowników
      filii zagranicznych w badaniach nad funkcjonalnoœci¹ g³ówne-
      go projektu intranetu. Wiêcej informacji o funkcjonalnoœci po-
      nadnarodowej znaleŸæ mo¿na w rozdziale 7. „Obs³uga miêdzy-
      narodowej publicznoœci”.

      Badania terenowe
      Funkcjonalnoœæ mo¿na z regu³y badaæ na dwa sposoby — w la-
      boratorium i w terenie. Oba s¹ wa¿ne i po¿yteczne, niezale¿nie
      od typu projektu — intranetu czy zewnêtrznej witryny.
      W przypadku badañ nad funkcjonalnoœci¹ intranetu badania te-
      renowe s¹ wa¿niejsze, poniewa¿ wiele problemów wi¹¿e siê
      z wykonywaniem specyficznych zadañ i z pracownikami. By
      przygotowaæ projekt intranetu rzeczywiœcie wspomagaj¹cy u¿yt-
      kowników, konieczne jest zrozumienie charakteru ich pracy



300   Projektowanie funkcjonalnych ser wisów internetowych
Przeprojektowuj¹c w 1997 roku witrynê SunWeb,      „Projektowanie treœci”, ludzie myœl¹ o Sieci
wys³aliœmy zestaw szkiców ikon do wybranych        skojarzeniami, wiêc trudno jest narysowaæ znaki
pracowników na ca³ym œwiecie. U¿ytkownicy nie      tak, by by³y po prostu znakami. W koñcowym
zostali poinformowani, co dane ikony oznaczaj¹,    projekcie do przedstawienia „siedziby g³ównej”
poproszono ich natomiast o odgadniêcie roli        u¿yliœmy budynku.
ka¿dej ikony i odes³anie odpowiedzi poczt¹.        Koñcowa wersja witryny wymaga³a
Górny rz¹d ilustruje niektóre z rozes³anych        zaprojektowania nowej ikony symbolizuj¹cej
szkiców ikon, dolny natomiast zawiera ikony        nawigacjê, poniewa¿ szkic przestawiony na
ostatecznie u¿yte w nowej witr ynie.               ilustracji nie spe³nia³ swojego zadania. Podpis
Ikona po lewej stronie mia³a oznaczaæ              pod ikon¹ na stronie g³ównej brzmia³ „useful
„Nowoœci w witrynie SunWeb”, jednak                links” (po¿yteczne odnoœniki, rysunek odwo³ywa³
wiêkszoœæ u¿ytkowników s¹dzi³a, ¿e jest to         siê do drugiego znaczenia angielskiego s³owa
ikona uruchamiaj¹ca coœ (poza jednym, który        link — ogniwo), jednak bez podpisu nikt nie
stwierdzi³: „Wygl¹da, ¿e tak powiem,               potrafi³ odgadn¹æ znaczenia ikony. Ogniwo
sugestywnie”). Jak widaæ, ikona rakiety            (po³¹czenie) nie tylko nie wygl¹da³o jak ogniwo,
nie spe³ni³a swojego zadania, wiêc w koñcowym      ale u¿ytkownicy z innych krajów nie zawsze
projekcie u¿yliœmy paczki opakowanej               kojarzyli stronê „po¿yteczne odnoœniki”
jak prezent (co pozwoli³o na u¿ycie mi³ego         z rysunkiem ³añcucha. U¿ywanie ikon opar tych
skojarzenia, ¿e nowe us³ugi to udoskonalenia).     na grze s³ów nie zawsze jest bezpieczne.
Œrodkowa ikona mia³a symbolizowaæ us³ugi           Na szczêœcie nasze dotychczasowe badania
dostêpne na terenie g³ównej siedziby firmy,        wykaza³y, ¿e mamy pod rêk¹ doskona³¹ ikonê
jednak wiêkszoœæ u¿ytkowników rozpoznawa³a j¹      symbolizuj¹c¹ nawigacjê. W koñcowej wersji
jako ikonê s³u¿¹c¹ do nawigacji. U¿ytkownicy       projektu zastosowaliœmy wiêc nieznacznie
narzekali tak¿e na wielkoœæ i czytelnoœæ napisów   zmodyfikowan¹ odrzucon¹ ikonê „siedziby
na drogowskazach. Jak opisa³em w rozdziale         g³ównej”. Rzadko ma siê takie szczêœcie.




                                   5. Projektowanie intranetu                                 301
i takie przygotowanie systemu, by obj¹æ ca³oœæ zadañ przez nich
                                    wykonywanych. Pojedyncze, ³atwe do zrozumienia elementy
                                    nie wystarcz¹, skoro kolejnoœæ wykonywania zadañ jest dziw-
                                    na, wymaga wielu dodatkowych kroków, uniemo¿liwia lub
                                    utrudnia wykonanie pewnych czynnoœci.
                                    Zwykle du¿o ³atwiej jest przeprowadziæ badania terenowe we
                                    w³asnej firmie ni¿ w obcej, gdzie przeszkadzamy innym w pra-
                                    cy i musimy rozwi¹zywaæ problemy poufnoœci — chcemy
                                    przecie¿ obserwowaæ ludzi pracuj¹cych z wewnêtrznymi dany-
                                    mi firmy. We w³asnej firmie mamy lepsze kontakty i ³atwiej jest
                                    przekonaæ kierowników, ¿e jeœli przez kilka dni poobserwuje-
                                    my ich personel, wzroœnie produktywnoœæ firmy.
                                    Terenowe badania intranetu przeprowadzane s¹ tak, jak ka¿de
                                    inne badania terenowe. Obserwujemy pracowników wykonuj¹-
                                    cych swoj¹ pracê. Osoba przeprowadzaj¹ca obserwacjê przez
                                    wiêkszoœæ czasu nie powinna siê odzywaæ. Chodzi o jak naj-
                                    mniejsze narzucanie siê — u¿ytkownicy maj¹ wykonywaæ
                                    swoj¹ pracê i u¿ywaæ intranetu tak, jak czyni¹ to na co dzieñ.
                                    Zawsze zachodzi koniecznoœæ przeszkodzenia u¿ytkownikowi
                                    i zapytania o wyjaœnienie jakiejœ czynnoœci niezrozumia³ej dla
                                    obserwatora, jednak takie pytania nale¿y ograniczyæ do niezbêd-
                                    nego minimum. Najlepiej jest zapamiêtaæ dziwne zachowanie
                                    i spróbowaæ je zrozumieæ, jeœli powtórzy siê ono ponownie. Jeœli
                                    nie — zawsze mo¿na zapytaæ u¿ytkownika pod koniec wizyty.


Nie filmujmy terenu pracy
Niektórzy specjaliœci z dziedziny funkcjonalnoœci   n Jeœli przeprowadzamy badania terenowe
lubi¹ filmowaæ u¿ytkowników podczas badañ              poza w³asn¹ firm¹ (na przyk³ad dla projektu
terenowych, jednak z wielu powodów ostrzegam           ekstranetu), trudno o uzyskanie pozwolenia
przed takimi praktykami:                               na filmowanie na obcym terenie bez spe³nienia
n Dodatkowy sprzêt, czas i prace potrzebne             wymogów kilku poziomów bezpieczeñstwa.
   do wykonania badania powoduj¹, ¿e jest              Poniewa¿ jest wystarczaj¹co trudne
   ono jeszcze bardziej kosztowne, co oznacza,         nak³onienie ludzi do tolerowania wszêdzie
   ¿e w rezultacie przeprowadzimy mniej badañ.         wêsz¹cych specjalistów ds. funkcjonalnoœci,
                                                       nie widzê powodów, by jeszcze bardziej
n Kamera mo¿e onieœmielaæ pracownika
                                                       utrudniaæ sobie ¿ycie utarczkami
   oraz klientów przychodz¹cych do jego
                                                       z personelem ochrony.
   biura po pomoc.
                                                    Jedyn¹ zalet¹ filmowania badañ jest mo¿liwoœæ
n Na rozstawianie i dostrojenie sprzêtu
                                                    pokazania zapisu tym cz³onkom grupy projektowej,
   niew¹tpliwe poœwiecimy wiele czasu i wysi³ku,
                                                    którzy nie mogli osobiœcie uczestniczyæ
   a w rezultacie otrzymamy zapis o bardzo
                                                    w badaniach. Mo¿na to tak¿e osi¹gn¹æ
   s³abej jakoœci obrazu i dŸwiêku. Rozstawienie
                                                    za pomoc¹ zwyk³ych zdjêæ, których wykonanie
   dodatkowego oœwietlenia i specjalnych
                                                    jest du¿o ³atwiejsze i tañsze. Zwyk³y aparat
   mikrofonów zajmie jeszcze wiêcej czasu
                                                    fotograficzny nie onieœmiela tak bardzo jak
   i tylko jeszcze bardziej onieœmieli
                                                    kamera, szczególnie jeœli u¿ywamy aparatu
   u¿ytkownika, a dodatkowo utrudni zmianê
                                                    cyfrowego i mo¿emy pokazaæ zdjêcia, zanim
   miejsca badañ, jeœli u¿ytkownik zdecyduje
                                                    opuœcimy teren badañ.
   siê przejœæ do innego pomieszczenia.



302                                 Projektowanie funkcjonalnych ser wisów internetowych
U¿ytkownicy czêsto chc¹ konsultowaæ swoje w¹tpliwoœci
dotycz¹ce korzystania z intranetu czy nawet prosiæ o pomoc
w wykonaniu niektórych czynnoœci. Rozpoczynaj¹c wizytê, na-
le¿y z góry odrzuciæ wszelkie proœby o pomoc, wyjaœniaj¹c, ¿e
chcemy poznaæ metody pracy u¿ytkowników, gdy nie maj¹
¿adnego specjalisty do pomocy. Pod koniec spotkania mo¿na
zmieniæ nieco rolê i pomóc u¿ytkownikowi, by wynagrodziæ
jego udzia³ w badaniu i dowiedzieæ siê wiêcej o zadaniach, któ-
re u¿ytkownik chcia³by wykonaæ, ale nie wie, jak to zrobiæ.
Jedn¹ z zalet obserwacji u¿ytkowników w miejscu ich pracy
jest to, i¿ czêsto odkrywamy, ¿e u¿ywaj¹ oni intranetu w spo-
sób, którego nigdy sami byœmy nie w³¹czyli do zaplanowanych
badañ laboratoryjnych. Takie nieprzewidziane odkrycia s¹ czê-
sto podstaw¹ najciekawszych zmian projektowych, dotycz¹-
cych tak¿e innych u¿ytkowników intranetu.


Wnioski
W latach 1995 i 1996 sieciowi mêdrcy twierdzili, ¿e intranety
s¹ o wiele wa¿niejsze ni¿ witryny zewnêtrzne. Na konferen-
cjach w nieskoñczonoœæ powtarzano: „Wiêkszoœæ pieniêdzy bê-
dzie zarabiana za pomoc¹ intranetu”. Mo¿na siê zastanawiaæ,
czy kiedykolwiek by³o to prawd¹, jednak ostatnimi czasy coraz
mocniej zaznacza siê przeciwna tendencja.
Ogromne przewartoœciowanie rynku internetowego doprowa-
dzi³o do nadmiernego zainteresowania witrynami zewnêtrzny-
mi i do niedofinansowania wewnêtrznych projektów intraneto-
wych. Ogólnie dostêpny Internet jest aktualnie najwa¿niejsz¹
przyczyn¹ zmian w biznesie, nie nale¿y jednak zaniedbywaæ
sieci lokalnych. Niska funkcjonalnoœæ Ÿle zaprojektowanego
intranetu w prostej linii przek³ada siê na obni¿enie wyniku
finansowego firmy — problemy z funkcjonalnoœci¹ oznaczaj¹
natychmiastowy spadek wydajnoœci pracowników.
Koszty Ÿle zaprojektowanej nawigacji intranetowej s¹ wysokie
— w przypadku firmy zatrudniaj¹cej 10 000 pracowników wy-
nios¹ one co najmniej 10 milionów dolarów rocznie. Do roku
2001 w skali œwiata koszty te wynios¹ oko³o 100 miliardów
dolarów, chyba ¿e zbudowane zostan¹ lepsze systemy nawigacyj-
ne i wprowadzone œciœlejsze wewnêtrzne standardy projektowe.
Nawet w wielkich firmach personel obs³uguj¹cy witryny intra-
netowe nie ma du¿ej obsady. Znam tylko jedn¹ firmê wk³ada-
j¹c¹ aktywny wysi³ek we wprowadzenie standardu projektowego
na wszystkich stronach intranetowej witryny. Prawie wszyscy
twierdz¹, ¿e nie potrafi¹ zmusiæ kierownictwa poszczególnych
dzia³ów firmy do przestrzegania ustalonych wytycznych pro-
jektowych. W rezultacie wiêkszoœæ intranetów to chaotyczne



5. Projektowanie intranetu                                303
zbiory dokumentów, po których nie da siê nawigowaæ. Muszê
      przyznaæ, ¿e wiêkszoœæ witryn zewnêtrznych ma problemy
      z funkcjonalnoœci¹, jednak zwykle maj¹ one jakiœ uk³ad nawi-
      gacyjny i trzymaj¹ siê standardu projektowego. W witrynach
      du¿ych firm rzadko mo¿na znaleŸæ osierocon¹ stronê, niew³¹-
      czon¹ do uk³adu nawigacyjnego witryny. Niestety, strony takie
      s¹ regu³¹ w intranetowych witrynach tych firm.
      Wzi¹wszy pod uwagê koszt utraty produktywnoœci personelu,
      nale¿y podj¹æ nastêpuj¹ce dzia³ania:
      n Zaanga¿owanie solidnego personelu w celu poprawienia
        jakoœci zawartoœci, wygl¹du i funkcjonalnoœci intranetu
        — proporcjonalnie do potencjalnego, wieloprocentowego
        wzrostu produktywnoœci „bia³ych ko³nierzyków”.
      n Ustalenie standardów nawigacyjnych w intranecie oraz
        minimalnych zestawów konwencji projektowych dla ca³ej
        zawartoœci intranetu.
      n Aktywne g³oszenie potrzeby przestrzegania standardów
        nawigacyjnych i projektowych przez personel wszystkich
        dzia³ów przedsiêbiorstwa.




304   Projektowanie funkcjonalnych ser wisów internetowych