Udirtgal hicheel lecture 1

Udirtgal hicheel lecture 1

• 1.
  Улаанбаатар Их Сургууль Бизнесменежментийн тэнхим Зардлын бүртгэл Лекц 1 Зардлын бүртгэлийн тухай ойлголт •Õè ýýëèéí èíäåêñ: BA 302 Хичээлийн êðåäèò: 3 êð Ñóäëàõ анги: ÑÌ – 3, НББ-3, ҮМ-3
• 2.
  Ñýäâèéí àãóóëãà  Çардлынбүртгэлийн зорилго, үүрэг, мэдээллийн систем ба ач холбогдол  Íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí óÿëäàà õîëáîî  Çàðäëûí á¿ðòãýëèéí ñóäëàõ ç¿éë  Çàðäàë ºðòãèéí òóõàé åðºíõèé îéëãîëòóóä
• 3.
  Çардлын бүртгэлийн зорилго,үүрэг, мэдээллийн систем ба ач холбогдол • Зардлын бүртгэл гэдэг нь зардлыã дансанд бүртгэх төдий зүйл биш, харин үйлдвэрлэлийн үйл явцыг хянах, зардлыг бүртгэх, хувàарèлахтай холбогдсон мэдээллээр удирдлагыг хангах, бизнесийн төсөв, төлөвлөгөө боловсруулах, шинжилгээ хийх гэх мэт олон бүрдэл хэсгийг хамарсан бүхэл бүтэн систем юм.
• 4.
  • Зардлын бүртгэлийнүндсэн зорилго нь компаний удирдлагыг санхүүгийн мэдээллээр хангах явдал бөгөөд шийдвэр гаргахад нь суурь мэдээлэл болдог. Иймээс зардлын бүртгэл нь удирдлагын бүртгэл болон санхүүгийн бүртгэлтэй нягт холбоотой. • Èéìä çàðäëûí á¿ðòãýëýýð áýëòãýãäñýí ìýäýýëëèéã ñàíõ¿¿ áà óäèðäëàãûí á¿ðòãýëèéí àëü àëèíä õýðýãëýãäýæ áàéãàà óòãààð íü óã õî¸ð á¿ðòãýëèéã õîëáîã ã¿¿ð ãýæ íýðëýäýã.
• 5.
  Санхүүгийн бүртгэл Зардлын бүртгэл Удирдлагын бүртгэл Хуримтлууланбүртгэх Өртөг тодорхойлох Хяналт тавих Баланс •Түүхий эд материал •Дуусаагүй үйлдвэрлэл •Бэлэн бүтээгдэхүүн Орлогын тайлан •Өртөг •Үйл ажиллагааны зардал • • • • Шийдвэр гаргах Төлөвлөх Шинжилгээ хийх Хэлбэлзэл тооцох Зураг 1.1. Нягтлан бодох бүртгэлийн уялдаа холбоо
• 6.
  Çàðäëûí á¿ðòãýëèéí çîðèëãî 1.Á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýë /¿éë èëãýý/ - íèé çàðäëûã ¿íýí, çºâ õóðèìòëóóëàí á¿ðòãýõ (á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºðòºãò îðîõ áîëîí îðîõã¿é çàðäëûã çºâ ÿëãàõ) 2. Á¿òýýãäýõ¿¿íèé ººðèéí ºðòãèéã ¿íýí, çºâ òîîöîõ (çàðäëàà çºâ á¿ðòãýæ, ºðò㺺 çºâ òîîöîõ)
• 7.
  Çàðäëûí á¿ðòãýëèéí ñóäëàõç¿éë • Çàðäëûí á¿ðòãýëèéí îáúåêò áîëîí çàðäëûí ç¿éëýýð õóðèìòëóóëàí á¿ðòãýæ ººðèéí ºðòºã òîîöîõ àðãà, ç¿éã ñóäàëíà. ¯¿íä:  Çàðäëûã õóðèìòëóóëàí á¿ðòãýõ á¿ðòãýëèéí àðãà ç¿é  ¯éëäâýðëýñýí á¿òýýãäýõ¿¿í, ¿ç¿¿ëñýí àæèë ¿éë èëãýýíèé ººðèéí ºðòãèéã òîîöîõ àðãà, ò¿¿íèé õóâèëáàðóóä  ¯éëäâýðëýëèéí íýìýãäýë çàðäëûã õóðèìòëóóëàí õóâààðèëàõ  ¯éë èëãýýíèé õýñãèéí çàðäëûã òîîöîæ, õóâààðèëàõ  ªðòºã çàðäëûí õýòðýëò, õýìíýëòèéã òîäîðõîéëîí øèíæèëæ, øàëòãààíûã íü èëð¿¿ëýõ, õîëáîãäîõ øèéäâýð ãàðãàõ  Ñòàíäàðò çàðäëààð ºðòºã òîîöîæ áàéãàà íºõöºëä çàðäëûí õýëáýëçëèéã òîäîðõîéëæ, á¿ðòãýõ ãýõ ìýò
• 8.
  Зардал өртгийн тухайерөнхий ойлголтууд Зардал гэдэг нь аливаа нэг үйл ажиллагаа явуулахтай холбогдон гарч байгаа хөрөнгө, хөдөлмөрийн зарцуулалт, түүнийг мөнгөөр илэрхийлэгдсэн хэмжээ юм. Өөрөөр хэлбэл зардал гэдэг нь орлого олохын тулд зарцуулаж байгаа хөрөнгө хөдөлмөр бусад холбогдох нөөцийн өртөг юм. Бизнесийн байгууллагын хувьд зардал гэдэг нь “найдвартай ашиг олохûн тулд одоо золиослож байгаа хөрөнгийн бууралт” гэж тодорхойлсон байдаг.
• 9.
  Зардал өртгийн тухайерөнхий ойлголтууд Зардлыг үйл ажиллагааны тодорхой объекттой холбогдон тодорхой хугацаагаар зааглан хуримтлуулсныг өртөг гэнэ. Өөрөөр хэлбэл өртгийг бараа үйлчилгээг олж авах, үйлдвэрлэх болон засварлахын тулд гарч байгаа зардлуудыг тодорхой цаг хугàцаагаар хуримтлуулсныг хэлнэ Тодорхой нэр төрлийн бүтээгдэхүүн үйлчилгээний өртгийг тодорхойлохын тулд болоëцоотой объектоор нь зардлыг хуримтлуулан бүртгэдэг. Ийнхүү зардлыг хуримтлуулан бүртгэж байгаа объектûг өртгийн объект гэж нэрлэнэ. (íýã áîëîí õýä õýäýí á¿òýýãäýõ¿¿í, ¿éëäâýðëýëèéí íýãæ, õýñýã, öåõ, òàñàã, ñàëáàð, ãýðýý, òºñºë, àæëûí çàõèàëãà ãýõ ìýò)
• 10.
  • Çàðäëûí îáúåêòãýäýã íü ºðòãèéã á¿ðä¿¿ëæ áàéãàà ýëåìåíò¿¿ä áºãººä ÿìàð òºðëèéí çàðäàë áîëîõ âý ãýäãèéã òîäîðõîéëæ áàéãàà ç¿éë òóñ á¿ðèéã õýëäýã. • Äàí ãàíö õºäºëìºðèéí, õàëààëòûí ãýõ ìýò çàðäëóóä íü äàíãààðàà ºðòãèéã òîäîðõîéëæ àäàõã¿é. ¯éëäâýðëýëèéí ¿éë àæèëëàãààíû ÿâöàä ãàð áàéãàà çàðäëóóäûã õóðèìòëóóëæ áàéãàà ¿éëäâýðëýëèéí íýãæ, òîäîðõîé õýñýã, á¿òýýãäýõ¿¿í, çàõèàëãà, ãýðýý ãýõ ìýò íü ºðòãèéí îáúåêò áîëäîã.
• 11.
  Зардал өртгийн ялгаань дараах үндсэн 2 шалтгаанаар тайлбарлагдана. Үүнд: 1. Èхэнх төрлийн зардал өртгийн тодорхой объекттой холбоотой байдаг боловч дангаараа өртгийг бүрдүүлдэггүй. 2. Çарим төрлийн зардал өртгийн тодорхой объекттой биш, бүх объекттой хамааралтайгаар гардаг. Тухайлбал үйл ажилëàгааны зардал нь үйл ажилëàгааны бүх объекттой холбоотойгоор гардаг учраас түүнийг өртөгт оруулдаггүй.
• 12.
  ªðòãèéí îáúåêòîîð çàðäëûã õóðèìòëóóëæá¿ðòãýõ • ßìàð áàéãóóëëàãà á¿òýýãäýõ¿¿íèéã ¿éëäâýðëýõ, ¿éë èëãýý ¿ç¿¿ëýõäýý òîäîðõîé íýã òåõíîëîãè, ãîðèì áàðèìòëàõ áàéäëààñ õàìààð ºðòãèéí îáúåêòûã ñîíãîíî. ªðòãèéí îáúåêòîîð çàðäëûã òîäîðõîéëæ á¿ðòãýõäýý: – ¯éëäâýðëýëèéí ¿å øàòíû ºðòºã òîîöîõ – Çàõèàëãàò àæëûí ºðòºã òîîöîõ ãýñýí 2 ñèñòåìèéã õýðýãëýäýã. • Çàðèì òºðëèéí çàðäàë íü ºðòãèéí îáúåêòîä øóóä õàìààðàãäàõ áîëîìæòîé áàéäàã áîë çàðèì íü õýä õýäýí ºðòãèéí îáúåêòòîé õîëáîîòîé ãàðäàã. Èéì çàðäëóóäûã çàðäàë õóâààðèëàõ ñóóðèéã àøèãëàí îíîâ òîé áàéäëààð òóñ òóñûí ºðòãèéí îáúåêòîä õóâààðèëæ á¿ðòãýíý.
• 13.
  ªðòãèéí îáúåêòîîð çàðäëûã õóðèìòëóóëæá¿ðòãýõ • ¯éëäâýðëýë ýðõýëñýí áàéãóóëëàãûí á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýõ ïðîöåññûí ÿâöàä ãàð áóé çàðäëûã ºðòãèéí îáúåêòîîð õóðèìòëóóëàí á¿ðòãýõ ¿éë ÿâöûí ¿ð ä¿íä ¿éëäâýðëýñýí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºðòºã òîäîðõîéëîãäîíî. • ¯éëäâýðëýñýí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºðòºã íü áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºðòãèéã òîäîðõîéëíî. Õàðèí ýíý íü áîðëîãäñîí ¿åä áîðëóóëñàí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºðòãèéã òîäîðõîéëíî.
• 14.
  Àøèãëàñàí ìàòåðèàë 1. À.Åðêåø, Î.Í¿ðæèãìàà “Íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýë” ÓÁ õîò 2008 îí 2. Ö. Áàÿíìºíõ “Çàðäàë, óäèðäëàãûí íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýë” (íýãä¿ãýýð äýâòýð) ÓÁ õîò 2005 îí 3. Ã. Àëòàíçàÿà, Ã. ̺íõçóë “Çàðäëûí á¿ðòãýë” ÓÁ õîò 2001 îí 4. Í. Àãâààí “Íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýë” ÓÁ õîò 2004 îí 5. Àñðè Õàììåð “Çàðäëûí íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýë” ÓÁ õîò 2000 îí 6. Barfield Raiborn Kinney “Cost accounting” 1998 year