Saltar al contenido principal
АГРО ОЙЖУУЛАЛТ
БАГИЙН ГИШҮҮД
Я.Баярцэцэг Ш.Баясгалан Л.Дэлгэрмаа
АГУУЛГА
1.Агро ойн аж ахуй
1.1 Агро ойн аж ахуй гэж юу вэ?
1.2 Агро ойн аж ахуйн ач холбогдол
1.3 Агро ойн аж ахуйн ангилал
1.4 Агро ойн аж ахуйн хандлага
1.5 Агро ойн аж ахуйн үүрэг
2. Агро ойн аж ахуйн хэрэглээ
2.1 Нөлөөлөх хүчин зүйл
2.2 Нөхөн сэргээлт
2.3 Ашиглагдах таримлын зүйл
1.1 АГРО ОЙН АЖ АХУЙ ГЭЖ ЮУ ВЭ?
Мод, бут сөөгийг газар тариалан, мал аж ахуйн системд
зориудаар бэлтгэж, байгаль орчин, эдийн засаг, нийгмийн үр
өгөөжтэй газар ашиглалтын олон талт, тогтвортой, үр бүтээлтэй
тогтолцоог бий болгодог газар зохион байгуулалтын арга юм.
Хөрсний элэгдэл Байгалийн үзэмж Зэрлэг амьтдын амьдрах
орчин
ХАА тогтвортой хөгжил
Орчны бохирдол
МАА, фермер
1.2 АГРО ОЙН АЖ АХУЙН АЧ ХОЛБОГДОЛ
Хөрсний үржил шимийг сэргээх
Цөлжилтийг сааруулах
Хөрс, ус хамгаалах менежмент
Модноос авах бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх боломж
Байгалийн нөөцийн менежментийг тогтвортой байлгах
Хур тунадаснаас үүсэх урсац болон ус, салхиар үүсэх эрсдлийг
бууруулах
1.3 АГРО ОЙН АЖ АХУЙН АНГИЛАЛ
1.Тариалангийн талбайд гудмаласан зурвас байгуулах
2. Таримал ойн аж ахуй
3. Ой, бэлчээрийн цогц систем
4. усны эргийн дагуух тусгаарлагч зурвас
5. салхины хаалт
1.4 АГРО ОЙН АЖ АХУЙН ХАНДЛАГА
Өмнө нь:
хөрс, усхамгаалах
ландшафтын үзэмж
газар тариалангийн
бүтээгдэхүүний нэр,
төрлийг олшруулах
Одоо:
ядуурлыг бууруулах
агаар болон усны
бохирдлыг багасгах
агро-ойжуулалтыг
нэвтрүүлэх
1.4 АГРО ОЙН АЖ АХУЙН ҮҮРЭГ
1.Хур тунадаснаас
үүсэх гадаргын
урсац ба хөрсний
элэгдлийг багасгах
2. Хөрсний шинж чанар
ба амьтны амьдрах
орчныг сайжруулах
3. Уур амьсгалын
өөрчлөлтийг сааруулах
4. Хүнсний аюулгүй
байдал
Хур тунадаснаас үүсэх гадаргын урсац ба хөрсний
элэгдлийг багасгах
Мод нь ус сайн шингээж, урсацыг багасгах, бохирдсон хөрс ба
хагшаасыг цэвэршүүлэх үүрэгтэйгээс гадна улиас, бургас нь түлээний
мод, шургаагаас олох орлогыг нэмэгдүүлэн хүрээлэн буй орчны
бохирдлыг буурууулдаг.
Хөрсний шинж чанар ба амьтны амьдрах орчныг
сайжруулах
Доройтож, уул уурхайн зорилгоор ашиглаад орхисон газарт тарьсан
модод нь хөрсний үржил шимийг дээшлүүлэн, хэвийн байдалд нь
оруулж, нөхөн сэргээнэ. Мод сөөг тарих нь амьтан амьдрах орчныг
сэргээж, хамгаалах ба олон янз байдлыг тэтгэнэ.
Үүрэг
Үйлчилгээ Бүтээгдэхүүн
Элэгдлийг хязгаарлах
Гуалин, тэжээл, түлшний
мод
Үржил шимийг
дээшлүүлэх
Ус шүүрэлтийг
сайжруулах
Нүүрстөрөгч шингээлт
Хүлэмжийн хийг буурууах
Амьтан амьдрах орчин
сайжруулах
Тусгай бүтээгдэхүүн
(жимс, самар, мөөг)
Уламжлалт хэрэглээ ба
байгалийн жимс
Модноос үйлдвэрлэх
бүтээгдэхүүн
Эмийн ургамал
Бусад
(цэцэг, чимэглэлийн мод)
Уур амьсгалын өөрчлөлтийг сааруулах
Нүүрстөрөгчийг шингээж, агаар мандал дахь хүлэмжжийн
хийг бууруулах юм. Сайн төлөвлөж зохион байгуулсан агро -
ойжуулалтын систем нь нөхөн сэргээгддэггүй эрчим хүчний
хэрэглээг бууруулдаг.
Хүнсний аюулгүй байдал
Үр тариа, МАА-н үйлдвэрлэлийг тэтгэх замаар, хөгжиж
байгаа орнуудад өлсгөлөн, ядуурлыг бууруулах шинэлэг
техник технологиийн цогц асуудлаас бүрдэж байдаг.
2.1 АГРО ОЙН АЖ АХУЙД НӨЛӨӨЛӨХ ХҮЧИН ЗҮЙЛ
1.Хур тунадас ба гадаргын урсацаас үүсэх элэгдэл
2.Тухайн хөрс элэгдэлд өртөх байдал
3.Газрын гадаргын хэлбэр
4.Гадаргын ургамлан бүрхэвч
Хур тунадас ба гадаргын урсацаас үүсэх элэгдэл
Хөрсийг бордооны дуслын нөлөөнөөс хамгаалж, урсацын хэмжээ ба
эрчмийг бууруулснаар хөрсний элэгдлийг багасгадаг. Модны
үндэсний систем нь усыг түргэн шингээж, хур тунадаснаас үүдэлтэй
Хөрсний шинж чанар ба амьтны амьдрах орчныг
сайжруулах
Доройтож, уул уурхайн зорилгоор ашиглаад орхисон газарт тарьсан
модод нь хөрсний үржил шимийг дээшлүүлэн, хэвийн байдалд нь
оруулж, нөхөн сэргээнэ. Мод сөөг тарих нь амьтан амьдрах орчныг
сэргээж, хамгаалах ба олон янз байдлыг тэтгэнэ.
Газрын гадаргын хэлбэр
Уулны хажуугийн бэлийн хэвгий, түүний үргэлжлэх зайн
нөлөөг багасгадаг. Уулын хажуугийн дээд хэсгийн элэгдлээр
зөөгдсөн хөрс шороо нь шивээлж тарьсан бут, сөөгний
эгнээний дээд талд хуримтлагдан аажимдаа гадаргын хэлбэр
өөрчлөгддөг.
Гадаргын бүрхэвч
Агро ойжуулалтаас хамааран хөрсний элэгдэл эвдрэл багасах
нь моддын маш шигүү тусгаг бүрхэц, газрын гадаргад үүсэх
их хэмжээний хөвх, хагднаас шалтгаалдаг. Унасан навч
мөчир, хагд зэргээс үүсэх гадаргын хучлага нь хөрсний
элэгдлийг бууруулах гол хүчин зүйл.
2.2 НӨХӨН СЭРГЭЭЛТ
Тухайн нутгийн онцлогоос хамааран модны зүйлийг сонгох нь
нөхөн сэргээлтэнд чухал. Энэ нь аль болох:
Газрын гадаргад болон хөрсөнд биомасс ихээр үүсдэг
Гүн тархсан хүчирхэг үндэсний системтэй
Азот шингээх чадавхи өндөр
Хорт бодис ялгаруулдаггүй
Шүүрэлт муутай, давсархаг хөрсөнд ургах чадвартай байх
Өрсөлдөөнд түрэгдэх эсвэл дарангуйлах түвшин бага байх
SOURSE:
Gogo.mn
Zindaa.mn
oibayasakh.mn
Монголын Агро парк
БАГИЙН ГИШҮҮД
Я.Баярцэцэг Ш.Баясгалан Л.Дэлгэрмаа
АГУУЛГА
1.Гудамлан тариалах
1.1 Ач холбогдол
1.2 Хийц, загвар ба менежмент
2. Таримал ойн аж ахуй
3. Ойн бэлчээрийн цогц систем
4.Агро ойн аж ахуй монгол оронд
ГУДАМЛАН
ТАРИАЛАХ
Ихэвчлэн 1-5 м өргөнтэй, мод сөөгний
зурвасны хооронд үр тариа, хүнсний
ногоог эгнүүлэн тарихыг гудамлан
тариалалт гэнэ.
Талбайн хэвгий, зурвасны өргөн,
тариалалтын систем, хөрс
боловсруулах техник хэрэгсэл,
элэгдлийн эрсдэл, уур амьсгалаас
шалтгалаан гудамны өргөн 10-25 м
байж болно.
ХАЯАЛБАРЫН
ДАГУУХ ЗУРВАС
Тариан талбайд нэг ба олон наст
таримлын ургац авдаг талбайг
зааглах, хөрсний элэгдлээс
хамгаалах зурвас үүсгэдэг.
“Хаяалбарын дагуух зурвас гэнэ.
АЧ ХОЛБОГДОЛ
Гадаргын урсацыг багасгах.
Хөрсний элэгдлийг бууруулах.
Байгалын дэвсэг үүсгэх.
Хөрсний органик бодис, бүтцийн
шинж чанарыг сайжруулах.
Шим тэжээлийн бодисын
хангамжийг сайжруулах.
ХАА-н бүтээгдэхүүнийн нэр төрөл
олшрох.
АЧ ХОЛБОГДОЛ
Тариалангийн талбайд ойн
зурвас байгуулснаар урсац
багасах нь ус шингээлтийг
дэмжих эерэг нөлөөтэй. Хатсан
навч, мөчир, бусад үлэгдлүүд
гадаргууд хуримтлагдах нь ус
шингээлтийг сайжруулна.
Гадаргын урсацыг багасгах Хөрсний элэгдлийг
бууруулах
Зурвас нь хэвгий газрын хөрсийг
элэгдлээс хамгаалахад ашиг тустай.
Элдэншүүлэггүй тариалантай
гудамласан зурвасыг хослуулснаар
элэгдлийг бууруулах үр ашиг нь
ламжлалт тариалантай
харьцуулашгүй өндөр болдог.
Тариан талбайг гудамлан зохион
байгуулснаар тухайн ойн зурвасны
дундах хөрсний өнгөн давхаргын
зузаан өөрчлөгддаг.
Байгалийн дэвсэг үүсгэх.
АЧ ХОЛБОГДОЛ
Хатсан навч мөчир, модны бусад
биологын үлдэгдлээр органик
бодисын агууламжийг баяжуулж,
хөрсний бүтцийг сайжруулдаг..
Хөрс нь макро нүх сүв ихтэй,
дагтарших нь бага байдаг.
Хөрсний органик бодис,
бүтцийн шинж чанарыг
сайжруулах.
Шим тэжээлийн бодисын
хангамжийн сайжруулах.
Зурвас нь хэвгий газрын хөрсийг
элэгдлээс хамгаалахад ашиг тустай.
Элдэншүүлэггүй тариалантай
гудамласан зурвасыг хослуулснаар
элэгдлийг бууруулах үр ашиг нь
ламжлалт тариалантай
харьцуулашгүй өндөр болдог.
Модны эгнээн дундуур үр тариа тарих
нь, бүтээгдэхүүний нэр төрлийг
олшруулан, эдийн засгийн үр ашгийг
дээшлүүлэх, нөгөө талаар хөрс, усыг
хамгаалах ашигтай.
ХАА-бүтээгдэхүүний нэр
төрөл олшрох.
ХИЙЦ, ЗАГВАР БА
МЕНЕЖМЕНТ
Таримлын төрлүүд, ургах хэлбэр,
ургацын хугацааг тооцно.
Зурвасын зориулалтаас шалтгаалан
эгнээ хоорондын зай нь 10-25 м-ийн
хооронд хэлбэлзэнэ.
Салхиар үүсэх элэгдлийг бууруулахын
тулд зурвасыг салхины зонхилох
чиглэлд хөндлөн байхаар тарих
шаардлагатай.
Нарны гэрлийг дээд хэмжээгээр
ашиглахын тулд моддын эгнээ зүүнээс
баруун чиглэлд байрлуулах хэрэгтэй.
ХИЙЦ ЗАГВАР БА МЕНЕЖМЕНТ
жишээ 1. Хэрвээ эгнээ хоорондын зай 12.5 м, эгнээн дэх
моддын хоорондын зай 2 м бол 1 га газарт моддын хэдэн
эгнээ байж болох вэ. Хэрвээ уг газрыг квадрат хэлбэртэй
гэж үзвэл:
Эгнээний тоо= 100/12.5= 8 эгнээ
Моддын тоо= 100/2*8= 400 мод
Жишээ 2. Хэрвээ моддын хоорондын зай нь 4м-ийг
харьцах нь 4м ба 9м харьцах нь 9м боол 1га талбайд хэдэн
мод тарьж болох вэ?
Моддын тоо= 10,000м2/16м2= 625м2
Моддын тоо= 10,000м2/ 81м2= 123
ТАРИМАЛ ОЙН АЖ АХУЙ
Мод болон бусад төрлийн таримлыг тусгай зориулалтын
бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэхий тулд ургуулдаг эрчимжүүлсэн
менежмент бүхий ойн аж ахуй юм.
Мод, модон бүтээгдэхүүйнн, жимс, хүнс, гоёл чимэглэл, гар
урлал, эмийн зүйлийг тусгай зориулалтаар гаргаж авдаг.
Дээд түвшинд зөлөөн ба хатуу мод, сөөгийг ургуулдаг бол
доогуур түвшинд эмийн ургаммал, ойм мөөг зэрэг ургамлууыг
тариалдаг.
Доод ургамалыг титмийнхээ бүрхэвчээр хамгаалж өгдөг.
Өөр өөр түвшинд ургуулсан тусгай таримлууд нь эдийн
засгийн үр өгөөжийг дээшлүүлдэг.
ОЙН БЭЛЧЭЭРИЙН ЦОГЦ СИСТЕМ
Ойн бэлчээрийн цогц систем Ойн бэлчээрийн цогц
систем нь мод сөөг ургуулахаас гадна малын тэжээл
үйлдвэрлэл эсвэл МАА-тай хослуулсан агро-
ойжуулалтын систем юм.
Үүнийг ойт бэлчээр (сильво-бэлчээр) гэнэ.
Мод, тэжээл МАА-н үйлдвэрлэл гэсэн 3 дэд систем бие
биенээ нөхдөг.
Эгнээ хоорондын зайд сал бэлчихээр тооцож,
моддыг нэг юм уу олон эгнээгээр зурваслан
тарьдаг.
ОЙН БЭЛЧЭЭРИЙН ЦОГЦ СИСТЕМ БА
ХӨРСНИЙ ЭЛЭГДЭЛ
Ой ба бэлчээр хослох нь хөрсийг ус салхины нөлөөгөөр
үүсэх элэгдлээс сэргийлдэг.
Мод, сөөг үет ургамлын үндэсний шигүү сүлжээ нь
ус шигээлтийг сайжруулах, хур тунадаснаа үүсэх
урсацын хэмжээг бууруулан, төрөл бүрийн эх
үүсвэртэй бохирдуулагч бодис усны урсгалаар
зөөгпөх үйл явцыг сааруулдаг.
АГРО ОЙН АЖ АХУЙ
МОНГОЛ ОРОНД
Тэрбум мод үндэсний хөдөлгөөн
Зорилт 6. “Хүнсний хангамж, аюулгүй байдал”
үндэсний хөдөлгөөний зорилттой уялдуулан
төрөлжсөн агро-ойн аж ахуйг техник эдийн
засгийн үндэслэлд тулгуурлан байгуулах, жимс
жимсгэнийн аж ахуйг хөгжүүлэх, тариалангийн
талбайд хамгаалалтын ойн зурвас байгуулах
замаар хөрсний элэгдлээс хамгаалж, хүнсний
хангамжийг сайжруулах, импортыг бууруулж,
экспортыг нэмэгдүүлэх;
АГРО ОЙН АЖ АХУЙ
МОНГОЛ ОРОНД
Монгол орон Цөлжилттэй тэмцэх конивецийн гишүүн орон.
Агро ойн аж ахуйг хөгжүүлэх нь цөлжилттэй тэмцэх үр дүнтэй
шийдэл болно.
Социолизмын үед агро ойн аж ахуйн зарим төрлийг
хэрэгжүүлж эхэлсэн. Ойн зурвас бүхий жимсний аж ахуй.
Усжилтын систем хэмжээг нэвтрүүлсэн ойн зурвас бүхий
тариалангийн талбай.
Хүнсний хангамжийг сайжруулах.
2022 оноос агро ойн аж ахуйг хөгжүүлэх төслүүд хэрэгжиж
эхэлсэн.
Хугацаа их шаардана.
Булаг шанд жижиг гол горийг түшиглэсэн агро.
АГРО ОЙН АЖ АХУЙ
МОНГОЛ ОРОНД
Монгол, Солонгосын нөхөрлөлийн
бэлгэ тэмдэг “Ногоон хэрэм” төсөл
ХОВД: Үйлдвэрлэл технологийн парк,
агро парк төсөл
Өмнөговь аймгийн Булган сум
“Ой-Баясах” ХХК, Сэлэнгэ аймгийн
Шаамар сум
https://eic.mn/dldbase/upload/2012/tadesertbook/3/20121220_9245_3.pdf
АГУУЛГА
Агро-ойжуулалтад компьютер суурилсан систем
ашиглах нь
Мэдээллийн сан үүсгэх ач холбогдол
Агро-ойжуулалтыг нэвтрүүлэхэд тулгарч буй
бэрхшээл
Загварчлалын програмууд
Газарзүйн байршил
Моддын төрөл зүйл
Хөрсний хэв шинж
Газрын гадаргын онцлог
Агро-ойжуулалтад компьютер суурилсан систем
ашиглах нь
Компьютерийн системийг ашигласнаар их хэмжээний лабораторын ба хээрийн судалгааны
мэдээллийг цуглуулах,цэгцлэх,хадгалахад ашигладаг.
GIS ба зайнаас тандан судлах (Газарзүйн
мэдээллийн систем)
Газрын зураглал, хөрс, налуу, уур амьсгал,
ургамлын бүрхэвчийг шинжлэхэд ашигладаг.Агро
ойн аж ахуй эрхлэхэд тохиромжтой байршлыг
тодорхойлоход тусалдаг.
Жишээ нь: Хөрсний төрөл, хур тунадас, өндрийн
давхаргыг давхарлаж, газар тариалангийн ойн аж
ахуй хамгийн үр бүтээлтэй байх газрыг олох
боломжтой.
Мэдээллийн сан үүсгэх ач холбогдол
GIS технологи нь агро ойжуулалтын
компьютерийн системд чухал үүрэг
гүйцэтгэдэг. Энэ нь газрын зураг,
мэдээллийг тусгай программ
хангамжийг ашиглан бүс нутгийн
нөөц, ойн мэдээлэл, газар тариалалт,
усан хангамж болон бусад байгаль
орчны үзүүлэлтүүдийг нэгтгэн,
өгөгдөлд үндэслэсэн шийдвэр
гаргахад тусалдаг.
Налуу Хөрсний ус зайлуулалт
A B C A B C
1 2 3 1 2 3
Алхам 1: өгөгдлийн хувьсагчдыг төрлөөр нь зураглах
Налуу
А: 0-3%
B: 4-9%
C: 10-15%
Хөрсний ус зайлуулах байдал
А: 0-3%
B: 4-9%
C: 10-15%
Налуу Хөрсний ус зайлуулах байдал
Алхам 3: хувьсагч бүрийн газрын зургийн зэрэглэл
Алхам 2: Хувьсагчдыг эрэмбэлэх
1- Тохиромжтой 2- Дунд зэргийн 3- Бага
Алхам 3: Хоёр үзүүлэлтийг нэмж, нийт газрын тохиромжтой
байдлыг үнэлнэ.
Steiner 1991
Газрын тохиромжтой байдлыг үнэлэх үйл явц
Агро-ойжуулалтыг нэвтрүүлэхэд тулгарч буй бэрхшээл
Тухайн газарт тохиромжтой моддын төрөл зүйлийг сонгон нутагшуулах
Мод ургамлын үр, тарьц, суулгацын хангамж
Агро ойжуулалтын талаар сурталчлах, зах зээлд хүргэх
Агро-ойжуулалтыг нэвтрүүлэхэд голчлон техник, эдийн засаг, байгаль орчин,
нийгмийн түвшний бэрхшээлүүд тулгардаг.
Байгаль орчны бэрхшээлүүд
Цаг уурын хатуу
нөхцөл
Монголын хүйтэн өвөл, хуурай уур амьсгал, салхи ихтэй бүсүүдэд мод,
бут ургуулахад хүндрэлтэй.
Ус, гэрэл, шим
тэжээлийн
хангалтгүй байдал
Мод, сөөг зэрэг ургамлууд ус,чийг,шим тэжээлийн бодисын төлөө зэрэгцээ
ургамлуудтайгаа өрсөлдсөнөөр ургац буурч болно.Хөрсний гүнд нэвчсэн
модны үндэс нь шим тэжээлт бодичийн эргэлтийг нэмэгдүүлж,өнгөн үеийн ус
чийгийн хангамжийг сайжруулдаг.
Үр тарианы ургац
Хөрс, ус хамгаалах, амьтан амьдрах орчныг тэтгэх ашиг тустай ба модон
бүтээгдэхүүн, тариалангийн ургац болон бэлчээрийн газрцыг тодорхой
хэмжээгээр зохицуулдаг.
Загварчлалын програмууд (Simulation Models)
WaNuLCAS
Тариалан-ой-хөрсний урт хугацааны харилцааг загварчилдаг.
FARM-SIM
Фермийн төвшинд эдийн засгийн үр өгөөж тооцно.
Эдгээр нь мод, ургамал, хөрс, цаг уурын харилцан үйлчлэлийг тооцоолж загварчилдаг.
Мод, тариа хоёрын нэг нэгэндээ үзүүлэх нөлөө (ус, нарны гэрэл, шим тэжээл г.м)
Ургацын хэмжээний төсөөлөл гаргах
Анхаарал хандуулсанд баярлалаа!