jordskred

Dette er relativt faste jordmassar som glir ut langs eit glideplan. Er glideplanet krumma, blir utglidinga kalla ei kurva jordmasseutgliding eller eit rotasjonsskred. Slike skred har kort rekkevidde og blir ofte utløyste i samband med graving som fjernar massane som held skråninga på plass, for eksempel ved vegarbeid, utgraving av ei tomt, eller av ei elv som grev seg inn i skråninga. Ei krumma jordmasseutgliding kan ofte vera starten på eit større skred.

Glir massane på eit plant sjikt, blir skredet kalla ei plan jordmasseutgliding. Eit slikt plant sjikt kan vera ei grense mellom to ulike jordartar eller mellom lausmassane og fjelloverflata. Dette glideplanet er ofte nær parallelt med overflata. Eit anna ord for eit slikt skred er translasjonsskred.

I eit jordmasseskred er jordmassane blanda med vatn og flyt raskt nedover som ei tjukk velling. Skredet utvidar seg i breidda nedover, og i kartbiletet får det gjerne form som ein trekant eller ei pære, der stilken i pæra peikar oppover mot losnepunktet. På sidene kan det bli avsett ryggar med steinar og blokker, og i fronten ei blokkrik tunge.

Jordmasseskred blir ofte utløyste i regnvêr og/eller snøsmelting. Dette skjer fordi poreromma i jordarten blir fylte opp med vatn, og poretrykket reduserer friksjonen mellom korna og svekker stabiliteten til jordmassane. Poretrykket aukar når vatn blir tilført jordmassane raskare enn det blir drenert ut.

Ofte startar eit jordmasseskred som ei jordmasseutgliding, der dei intakte jordmassane kollapsar og strøymer vidare nedover som eit jordmasseskred. Ei anna utløysande årsak kan vera eit steinsprang frå fjellsida over, som legg seg oppå jordmassane og fører til ei plutseleg auke i tyngda på jordmasseskråninga. I tillegg kan steinspranget føra til at jordmassane blir kompakterte og får mindre porevolum. Dette fører til ei mellombels auke i poretrykket som svekkjer stabiliteten til jordmassane.

• skred
• løsmasseskred
• flaumskred

• NVE: Varsom.no
• Norges geologiske undersøkelse (NGU): Skred

• Bondevik, Stein og Rüther, Denise (2025): Forslag til nye termar og definisjonar av omrepa jord- og flaumskred. Norwegian Journal of Geology.
• NGI (2014): Skred – skredfare og sikringstiltak: Praktiske erfaringer og teoretiske prinsipper. Universitetsforlaget.