Aleksander Åsnes

Line Ørnes Søndrgaard

#fff

#000

Svarer for Epstein-dekninga: VG-redaktør Gard Steiro tykkjer synd i Mette-Marit

– VG har publisert veldig mykje av meldingsutvekslinga mellom kronprinsesse Mette-Marit og Jeffrey Epstein. Har de gjort vurderingar av kva i desse meldingane og e-postane som er journalistisk interessant, eller er absolutt alle meldingane interessante?

– Mykje er journalistisk interessant, men det betyr ikkje at alt blir publisert. Me vurderer kva som har offentleg interesse. Det som gjer saka spesiell, er at kronprinsesse Mette-Marit fyrst underspelte kontakten med Epstein. Samstundes har relasjonen, etter mi meining, betydeleg offentleg interesse. Både på grunn av framferda til Epstein og dei kriminelle handlingane han har gjort, og fordi kronprinsessa kan ha blitt brukt av han for å byggje og styrkje nettverket sitt. Eg trur saka ville fått mykje merksemd uansett, men ho ville fått mindre merksemd om Mette-Marit hadde vore meir open i 2019.

– Men kan ein ikkje belyse dette utan å publisere så mange meldingar? Er ikkje utgangspunktet at interaksjonen mellom Mette-Marit og Jeffrey Epstein er privat og høyrer til i privatlivet hennar?

– Eg meiner det ikkje er ein privat interaksjon. Når du er Noregs kronprinsesse og har den typen kontakt med han, er det ikkje lenger berre eit privat anliggande. Det er eit offentleg anliggande, på same måte som for andre med makt og innverknad. Skal ein ta tilliten til institusjonane og personane på alvor, er openheit viktig. Journalistikken si rolle er å setje flaumlys på forhold som kan vere kritikkverdige. Etter mi meining skaper det større grobotn for spekulasjonar å offentleggjere brotstykke enn å vise meir av heilskapen.

– Samstundes har nok Mette-Marit opplevd dette som privat då ho sende meldingane.

– At ho har oppfatta dette som privat, er heilt openbert. Eg forstår veldig godt at både ho og alle andre som no får slike meldingar publiserte av det amerikanske justisdepartementet, opplever det som grenselaust ubehageleg. Eg forstår òg at mediedekninga er ei enorm belastning. Eg har sympati med henne i den vanskelege situasjonen ho står i.

– Påverkar dette omsynet kor mykje VG publiserer?

– Ja, det gjer det. Men vi har valt å vise fram store delar av dialogen. Andre har valt å trekkje ut enkeltmeldingar og slå dei opp. Eg meiner det er ryddigare å vise kva kontekst dette skjer i. Då får ein eit anna bilete og kan òg forstå betre korleis dialogen mellom dei faktisk har vore. Eg meiner òg at Epstein-saka i mange år har vore knytt til mytar og teoriar som til tider har framstått som konspirasjonar. Når ein no får ut dokumenta, trur eg tilliten til institusjonane på sikt er avhengig av openheit og transparens. Dersom media held tilbake mykje informasjon, trur eg det er uheldig – både for tilliten til journalistikken og for tilliten til institusjonane.

– Kva tenkjer du er det mest alvorlege ved Mette-Marit si tilknyting til Jeffrey Epstein?

Angrar på nokre Høiby-saker

Etter dramaet i Stortinget denne veka er det klart at den storstilte elektrifiseringa av gasskraftverket på Melkøya går sin gang.

I 2030 vil den krevje minst 3 terawattimar (tw/h) eller like mykje straum som 160.000 norske husstandar. Det er kring det same som det totale kraftforbruket i Finnmark i dag.

Arbeidarpartiet har heile vegen sagt at det skal skje samtidig med at det vert bygd ut mykje ny kraft i Finnmark, men no slår to leiande kraftanalytikarar fast til Klassekampen at det ikkje kjem til å skje.

– Akkurat no er det ingen konsesjonar som er godkjente, så ny kraft i Finnmark innan 2030 vil ikkje skje, seier Tor Reier Lilleholt, kraftanalytikar i Volue Insight.

Marius Holm Rennesund i Thema Consulting er samd.

– Det kjem nok ikkje til å skje innan 2030, nei.

Då Arbeidarpartiet og Senterpartiet sommaren 2023 fortalde at dei skulle elektrifisere gasskraftverket på Melkøya, var løftet at det innan 2030 skulle kome like mykje ny kraft i fylket som elektrifiseringa vil koste.

Då statsminister Jonas Gahr Støre i august 2023 hadde ein pressekonferanse på Melkøya i Finnmark saman med energiminister Terje Aasland og dåverande finansminister og Senterparti-leiar Trygve Slagsvold Vedum, var beskjeden klar.

«Vi lanserer eit kraftløft for Finnmark som legg grunnlag for ny fornybar kraftproduksjon, kraft til nye verksemder, små og store, og for folk i regionen», sa Støre i talen sin.

Det er ikkje ønskeleg med mykje ny vindkraft i Finnmark.

Avlyser Støres kraftløfte

Klokker, leilegheit og luksusferiar: Dette må dei Epstein-tilknytte svare for

Det amerikanske justisdepartementet har nyleg offentleggjort over tre millionar sider med dokument knytte til den avdøde milliardæren og seksualforbrytaren Jeffrey Epstein.

I etterkant har det kome ei rekke avsløringar med skuldar retta mot dei tre norske samfunnstoppane Mona Juul, Terje Rød-Larsen og Thorbjørn Jagland.

På grunn av dokument og bilete i dokumenta vurderer Økokrim no om det er grunnlag for å byrje ei etterforsking. Juul, som er den norske ambassadøren til Jordan og Irak, har fått fritak frå arbeidsplikta medan Utanriksdepartementet går igjennom hennar tilknyting til filene og til Epstein.

Her følgjer ei oversikt over kva slags kontakt dei har hatt med Epstein og kva dei no må svare på.

Ambassadør Juul, tidlegare statsminister Jagland og tidlegare toppdiplomat Rød-Larsen er tre offentlege aktørar som har fått løn på ­skattebetalarane si rekning. Dei har vore underlagt strenge reglar for kva slags gåver dei kan motta og kva slags kontakt dei kan ha med mektige folk.

Juul og Rød-Larsen er omfatta av reglane som gjeld for diplomatisk arbeid.

– Dette er det fyrste du lærer som diplomat, seier tidlegare ambassadør til USA Kåre Aas.

Og som leiar av nobelkomiteen hadde også Thorbjørn Jagland eit regelverk å hugse på då han pleia kontakt med Jeffrey Epstein.

– Dersom det som er kome fram om Jagland og Epstein stemmer, så vil dette vere i strid med vårt etiske regelverk, sa direktør for Det Norske Nobelinstitutt Kristian Berg Harpviken på ein pressekonferanse onsdag.

Jagland bør verte etterforska for korrupsjon.

Dette må dei svare for

Anne Kari Hinna

Åse Brandvold

Ap har beskytta dei Epstein-tilknytta diplomatane, meiner Hilde Henriksen Waage

Då den overgrepsdømte mangemilliardæren Jeffrey Epstein døydde i ei fengselscelle i 2019, hadde han to dagar tidlegare skrive eit testamente der det stod at ungane til det norske diplomatparet Mona Juul og Terje Rød-Larsen skulle få hundre millionar kroner av formuen hans.

Mona Juul er i dag Noregs ambassadør til Jordan og Irak.

Forskar ved Prio og professor ved Universitetet i Oslo Hilde Henriksen Waage er ekspert på fredsprosessen i Midtausten. Diplomatane Rød-Larsen og Juul var djupt involvert gjennom Oslo-prosessen på 90-talet.

Ho meiner at Rød-Larsen og Juul har fått halde fram med den tette kontakten med Epstein fordi det har vore i norske interesser.

– Det er ikkje tale om dårleg dømmekraft. Banda til Epstein har gagna norske interesser, og difor har Ap, Støre og UD beskytta dei. Nettverket til Rød-Larsen og Juul i USA har vore viktig for Noreg, og dei to har vore avgjerande i oppbygginga av merkevara Noreg som fredsnasjon, seier Waage.

Rød-Larsen gjekk av som leiar for fredssenteret IPI i 2017 etter skuldingar om rolleblanding, bruk av instituttet sine midlar og dårleg styring av pengebruk.

Klassekampen har lagt fram kritikken for Ap og statsminister Jonas Gahr Støre. Vi har også kontakta Mona Juul og Terje Rød-Larsen.

Ingen av dei har svart, men måndag ettermiddag uttala Juul til NTB mellom anna at ho har utvist dårleg dømmekraft og burde ha vore langt meir varsam. Ho tek «fullstendig og utvetydig» avstand frå Epstein og haldningane hans.

Banda til Epstein har tent norske interesser.

Meiner Ap har beskytta Juul

Guri Kulås

Amerikanske styresmakter har sloppe fleire tusen e-postar og andre dokument knytt til den no avdøde og overgrepsdømde finansmannen Jeffrey Epstein.

Der kjem det fram at tidlegare statsminister, utanriksminister og stortings­president Thorbjørn Jagland har hatt kontakt med Epstein.

I ei melding frå Jagland til Epstein skriv den tidlegare Ap-leiaren at han planlegg å feire 60-årsdagen til kona si i Karibia, og i parentes legg han til at han «kan ikkje
halde fram berre med unge kvinner, som du veit».

På det tidspunktet var Epstein dømt til 13 månadar i fengsel for å ha forsøkt å kjøpe seksuelle tenester av mindreårige, og han var registrert som seksualforbrytar i statane New York og Florida.

Nokre månadar etter e-postutvekslinga med Jagland vart Epstein fengsla og tiltalt for menneskehandel med mindreårige.

Stortingsrepresentant og tidlegare sentralstyremedlem i Ap Per Vidar Kjølmoen seier at han er skuffa over det som har kome fram om Jagland.

– Det er flautt å lese det som no står. Eg kjenner Thorbjørn som ein flink fyr og ein ideologisk sosialdemokrat. Men det er ikkje folk som Jeffrey Epstein me skal pleie kontakt med i Arbeidarpartiet.

– Øydelegg dette ettermælet til Jagland?

Eg kan ikkje forstå anna enn at handlingane er klåre eksklusjonsgrunnar.

Bals meiner Ap bør kaste ut Jagland

Inga må selje generasjonsbustaden for å betala skatt, seier økonomiprofessor Are Oust

– Du skriv i eit innlegg i Dagens Næringsliv at det er dumt at det er dei med store formuar som får dominere debatten som no går om formuesskatt og verdien på bustadar. Kvifor det?

– Skatt av bustad i Noreg er ekstremt urettferdig, og også den delen som er knytt til formuesskatt er ekstremt urettferdig. Dei som no er aktive i debatten, er dei som er heldige, og som har veldig gunstige skatteordningar. Dei som skattereglane er verst for, det er leigetakarar. Dei høyrer me ikkje noko om. Kvifor er det ingen som har omsorg for dei?

– Kvifor er skattesystemet urettferdig?

– Me har skattereglar som gjer det svært gunstig å eige bustad, og særleg ein dyr bustad. Dette er medvite, og det er knytt til eigarlinja i politikken. Og det er fint at folk eig eigen bustad, men no har me køyrt det til det ekstreme. Då er det nokon som tapar på det, og det er dei som allereie har minst.

– Dei justeringane som regjeringa no har gjort i utrekningane av kva bustader er verdt, gjer at nokre folk i Oslo med dyre hus lyt betale meir i formuesskatt. Nokre av dei har budd i huset heile livet og ynskjer å halde fram med det. Likevel er det ikkje sikkert at dei har so mykje pengar. Kan du forstå at dei vert fortvila?

– Du kan samanlikne dei med nokon som har vunne ti millionar kroner i lotto, men som nektar å bruke av lottopremien for å betale litt formuesskatt. Om du bur åleine i eit nedbetalt hus til ti millionar, får du no 6000 kroner i formuesskatt. Om huset er verdt tjue millionar og er heilt nedbetalt, so er det 76.000 i året. Det er ein ganske låg kostnad. Desse folka med hus til tjue millionar tenar i eit vanleg år ein million kroner i året i prisstiging. Då er det berre å gå i banken og ta eit lån for å betale dei 76.000 kronene om du treng det. Dette er ein kostnad dei skal klare.

– Så du meiner at det ikkje er nokon som må selje bustaden som har vore i familien i generasjonar for å betale formuesskatt?

– Ja, det finst ingen slike døme. Med måten dette er organisert på, vil du ikkje klare å finne eit slikt døme. Eg har rett og slett ikkje kreativitet til å konstruere eit eksempel som gjer at nokon blir tvinga til å selje på grunn av dette. Uansett korleis eg vrir og vender på hjernen, klarer eg ikkje å kome på eit slikt døme. Og eg har prøvd. Så det er ikkje det me pratar om. Me pratar kanskje om nokre som tykkjer det er litt ubehageleg å gå i banken for å ta opp eit lite lån. Det er greitt at dei synest det er ubehageleg, men skal me innrette skattesystemet ut frå det? Spørsmålet er også om det eigentleg er desse gamle folka i dei store husa me pratar om, eller om det eigentleg berre er eit vikarierande motiv å beskytte dei, og at det eigentleg handlar om at folk ikkje likar å betale skatt.

Dei som no klagar på auka formuesskatt, er framleis ­veldig heldige.

Lei av syting frå villaane

Senterpartiet vil ha frileik i skulen 

Senterpartiet meiner at norsk skule har vorte for teoritung og kjem no med fleire forslag for å gjere skulekvardagen for dei minste elevane meir fysisk og mindre teoretisk:

Eit av teorifaga skal vekk frå fyrste klasse.

Fyrsteklassingane skal ha frileik éin time kvar dag.

Elevane i heile grunnskulen skal ha fysisk aktivitet éin time kvar dag.

Forslaga kjem etter at regjeringa og kunnskapsminister Kari Nessa Nordtun har foreslått ei kursendring i norsk skule i retning av meir leik.

Stortingsrepresentant for Senterpartiet Erling Sande seier at dei meiner at det som har kome frå regjeringa så langt, ikkje er konkret nok.

– Det har kome positive signal frå regjeringa, og det er bra. Det har likevel ikkje kome konkrete endringar som pålegg meir frileik og meir fysisk aktivitet i skulen. Difor kjem me no med desse forslaga og håpar at dei blir teke godt imot, seier Sande.

– Eg opplever ikkje noko sterke røyster mot dette. Det er meir at det skjer i for liten grad.

Me har tapt noko på den teoritunge skulestarten.

Foreslår meir leik i skulen

Utanrikskomiteen på Stortinget var førre veke på reise i USA. Då vitja dei mellom anna det omstridde teknologiselskapet Palantir i California.

SV-leiar Kirsti Bergstø var med på turen, og forsvarte møtet med Palantir til Klassekampen. Heime i Noreg att vil Bergstø ta grep for å avslutte samarbeidet som delar av norske styresmakter har med Palantir.

– Dette handlar om at amerikanske teknologigigantar har fått stadig større makt over demokratiet. Palantir er eit av dei verste døma. Selskapet samarbeider tett med Israel og har vore med på å mogleggjere eit folkemord. Palantir leverer òg verktøy som blir brukte i angrep på det amerikanske folket, mellom anna gjennom Ice, via massiv overvaking, seier ho.

Før utanrikskomiteen vitja Palantir, sa MDG-leiar Arild Hermstad til Klassekampen at dei burde avlyse møtet.

Utanrikspolitikarane var også innom mellom anna KI-giganten Open AI og databrikkeprodusenten Nvidia under USA-reisa.

I fjor vart det varsla at Toll­etaten utvida samarbeidet med selskapet Palantir, medan Politiet avslutta det.

Tolletaten nyttar mellom anna programvare frå Palantir for å overvake varer som går inn og ut av Noreg.

Denne veka demonstrerte ei gruppe med Palestina-aktivistar utanfor Tolletaten sine kontor på Helsfyr i Oslo, fordi dei meiner at Palantir bidreg til krigsbrotsverk gjennom overvakingstenestene dei tilbyr Israel.

Amerikanske teknologigigantar har fått stadig større makt over ­demokratiet.

– Palantir er eit av dei verste

Ei omlegging av korleis ein fastset verdien på bustad, har plutseleg ført til at staten får ein halv milliard kroner meir inn i formuesskatt enn ein hadde rekna med.

No seier finanspolitisk talsperson i Senterpartiet Bjørn Arild Gram at Senterpartiet ikkje kan leve med det.

– Det viktige for Senterpartiet er at utgiftene knytt til det å ha bustad ikkje går opp for folk. Finansminister Stoltenberg må finne ei løysing for å sikre det, seier han.

Då dei fem raudgrøne partia forhandla om statsbudsjett, var dei samde om å leggje om modellen for å fastsetje verdien på bustad, for å få meir presise verdiar når ein skal krevje inn formuesskatt.

Dei rekna med at det ville auke inntektene til staten med 400 millionar kroner, og difor auka dei botnfrådraget i formuesskatten for å ta inn tilsvarande mindre.

No syner nye anslag at staten tek inn kring ein milliard kroner på endringa. Då kompenserer ikkje lenger auken i botnfrådraget for veksten i bustadverdi.

– Sp støttar at modellen vert meir treffsikker og rettferdig, men ikkje at den samla bustadsskatten aukar. Den auka skattebyrda på bustadeigarar som me no ser, er ikkje i tråd med budsjettavtalen, seier Gram.

Det er særleg folk som eig dyre hus i Oslo, som no ligg an til å betale meir i skatt enn det tidlegare anslag la opp til.

Sp seier nei til meir skatt

Oslo, Bergen og Trondheim har, i motsetning til alle andre kommunar i landet, byråd som styrer byen. I det ligg det også moglegheit til å stilla dei ansvarlege byrådsleiarane til ansvar.

I dag skal bystyret i Bergen ta stilling til om dei har tillit til ­byrådsleiar Christine Meyer (H). Bakgrunnen er ei alvorleg varslingssak i kommunen, der Meyer blir skulda for å ikkje ha tatt i vare varslarar i kommunen.

Mistillitssaka i Bergen er ei av fleire mistillitssaker dei siste åra, men dei mange mistillitssakene i bergenspolitikken skremmer ikkje det politiske miljøet i Stavanger. Ordførar Tormod Losnedal (H) har nyleg bestilt ei sak av kommunedirektøren om å byta frå såkalla formannskapsmodell til byparlamentarisme i Stavanger.

Ifølge Stavanger Aftenblad er det også politikarar i Sandnes som ønsker å gå over til byparlamentarisme.

I Arbeidarpartiet i Stavanger ligg det an til ein intern omkamp. Partiet har tidlegare avvist eit skifte til byregjering, men fleire er no positive.

– Eg tapte debatten internt sist. Eg er for, og eg opplever at det er ein del som tenker at me må støtta det no, seier Dag Mossige, gruppeleiar for Arbeidarpartiet i Stavanger.

Han viser til at Stavanger det siste året har hatt ein ordførar som gjekk av, og at byen i dag blir styrt på eit Ap-budsjett med ein Høgre-ordførar.

– Du blir ikkje skremt av situasjonen i Bergen?

Byparlamentarisme fremjar maktmisbruk og roten politikk.

Fleire kan få byregjering

På den halvårlege pressekonferansen til statsminister Jonas Gahr Støre like før jul sa han at fotball er viktigare enn film. Han sa det på spørsmål om kvifor han vil tillate nattskjenking under fotball-VM, men ikkje under oscarutdelinga. Filmregissøren Joachim Trier svarte med ei melding til Støre, der han skriv at denne kommentaren «sender et dårlig signal til filmbransjen som står i en krise».

 statsministerbustaden då Støre sa dette, og saka har plaga meg sidan. Ikkje fordi Støre sa det han sa, men på grunn av måten Aftenposten omtalte det. For absolutt alle som var til stades i rommet, var det heilt openbert at Støre kom med kommentaren som ein spøk, fordi han meinte at spørsmålet frå politisk redaktør i Aftenposten Kjetil B. Alstadheim om skjenking under oscarutdelinga, var rart og irrelevant. Og salen braut då også ut i latter av svaret. Ein kan gjerne meine at Støre ikkje burde ha sagt det, og at det sender eit feil signal uansett om det var meint som ein spøk eller ikkje. Problemet er at Aftenposten refererte seansen heilt nøkternt, utan å gje lesaren noko informasjon om korleis dei skulle forstå kommentaren frå Støre. Resultatet var ei nyheitsmelding som var så teken ut av kontekst at det i praksis var ei feilsitering.

 at film er viktigare enn fotball, og eg synest slettes ikkje at fotball er uviktig. Eg har faktisk fleire gonger vore vaken om natta for å sjå på oscarutdelinga, men eg har aldri gjort det på pub.

Film

Partileiar i KrF Dag-Inge Ulstein tykkjer at det er bra at Arbeidarpartiet den siste tida har markert seg med ein streng innvandringspolitikk, men han meiner at partiet ikkje er truverdige fordi dei ikkje forstår kor stor trusselen mot den norske kristne kulturen er.

I helga hadde KrF konferanse på Gardermoen, og til Klassekampen fortalde partileiaren han at han gjerne skulle ha sett endå meir tøff innvandringspolitikk frå regjeringa.

– Det er bra at Ap endeleg strammar inn på fleire punkt når det gjeld innvandring, men dei ser berre ein liten del av biletet. Dei pratar om sosialhjelp, men dei torer ikkje å løfte den kulturelle delen av innvandringsdebatten.

Ja, det er den absolutt. Og det må me snakke sant om utan at me gjer det på ein populistisk måte. Innvandringa kjem til å påverke kulturen og verdiane våre dersom me ikkje løftar opp det som er våre verdiar.

– Å løfte opp den kristne kulturarven, og å løfte opp dei verdiane som har bygd landet vårt. Og å vere tøff i møte med parallellsamfunn som oppstår. Eg hadde ein imam på kontoret mitt som sa at me nordmenn er veldig naive i møte med muslimske parallellsamfunn, seier ­Ulstein.

Dei siste vekene har Arbeidarpartiregjeringa kome med fleire skjerpande tiltak i innvandringspolitikken.

Eg trur at noko av grunnen til at Sp vender seg mot oss, er at ytre venstre har fått så stort gjennomslag på politikken til Ap.

Utfordrar Ap på kultur

Den legendariske fjellklatraren og filosofen Arne Næss var så glad i blodpudding på boks at han bestilte 185 hermetikkboksar med blodpudding frå Trondhjems då dei skulle slutte å produsere den på slutten av 40-talet. Boksane lagra han på hytta si Tvergastein, ved foten av Hallingskarvet. Eg har vore der, og det er ei enkel og vakker hytte på 40 kvadratmeter som ligg 1505 over havet og langt til fjells. Utan straum og vatn. Likevel skal Næss ha vore på hytta i til saman meir enn ti år i løpet av livet, og han skreiv ti bøker der. Familien hans har framleis nokre av boksane med blodpudding.

verkeleg revolusjonerande produkt då det kom på byrjinga av attenhundretalet. Ikkje berre vart det eldgamle problemet med konservering av mat løyst, det gjorde masseproduksjon av industriell mat i store og standardiserte mengder mykje enklare. Sjølv er eg glad i hermetikklassikaren Spaghetti a la capri.

 likevel ikkje berre bra i byrjinga. I 1873 døydde 17 menn ein grufull død då dei var isolert i det aude huset som vert kalla Svenskehuset på Svalbard. Dei var stranda fangstfolk, og måtte overvintre i huset medan dei venta på at våren skule kome. Dei var i utgangspunktet utruleg heldige, for huset var fullt av hermetikk som kunne halde dei i live lenge nok. Diverre hadde bly frå hermetikkboksane trengt ut i maten, og dei 17 mennene døydde ein sakte og smertefull død.

Hermetikk

Dei verdspolitiske kontinentalplatene flytter på seg kvar dag. No vil Trond Giske (Ap) at Noreg skal ta opp att arbeidet med ein frihandelsavtale med Kina.

– Eg er tilhengjar av ein handelsavtale med Kina. Eg er for at me har føreseielege rammer rundt handel. Det lyt vere nokre avgrensingar for å til dømes sikre sosiale rettar, men å ha regelstyrt handel har eit land som Noreg veldig stor fordel av, seier stortingsrepresentanten.

Giske var ein aktiv pådrivar for ein slik frihandelsavtale då han var næringsminister i den raudgrøne regjeringa mellom 2009 og 2013.

– Frihandelsavtale er eigentleg eit misvisande ord. Det er ein handelsavtale, som godt kan ha barrierar for å sikre sjølvforsyning eller sårbare næringar.

Canada har gått frå å vere i ei djup konflikt med Kina, til å kutte toll og opne for meir handel med landet på kort tid.

Det skjer fordi statsminister Mark Carney meiner at landet har lurt seg sjølv ved å vere så avhengig av USA, og at kanadiarane er nøydde til å finne nye alliansar.

Noreg jobba i fleire år med å forhandle fram ein frihandelsavtale med Kina, men UD la vekk arbeidet i 2024. Mellom anna fordi Kina hadde uttrykt støtte til Russland i krigen i Ukraina.

Ein frihandelsavtale er i internasjonal rett ein avtale som sikrar at toll og kvoter i handelen mellom land vert fjerna.

Det er ikkje lurt å inngå ein frihandelsavtale med Kina no.

Giske vil opne mot Kina

Jonas Henmo

Da denne saken gikk i trykken i går, hadde USA-president Donald Trump nettopp landet i Davos i Sveits.

Det stormer i Europa etter at Trump den siste tida gjentatte ganger har sagt at USA «trenger» Grønland, og planlegger å ta kontroll over øya fra kongeriket Danmark. Samtidig har han truet landene som han oppfatter at står i veien, inkludert Norge, med straffetoll.

Iver B. Neumann, direktør ved Fridtjof Nansens Institutt, tror Trump kommer til å gjøre alvor av truslene.

– Grunnen til det er at det er han selv som har drevet denne kampanjen. Det har ikke vært noen provokasjoner han har måttet respondere på – han har kjørt et eget løp og valgt å eskalere. Det er den veien dette går. Dessverre, sier Neumann.

Et viktig argument mot, er at Trump ikke vil bruke våpenmakt mot allierte, påpeker han.

– Men det synes jeg er et svakt argument, all den tid han bruker våpenmakt mot egne borgere.

– Synes du at vi bør prøve å stoppe han?

– Motmakta her er EU, og vi må koordinere oss med dem. Å utplassere styrker er en god idé – noe amerikanerne må forholde seg til, som gjør det vanskeligere for dem. Samtidig må vi gjøre dette på en måte som ikke ender med at det løsnes skudd. Å havne i en het konflikt med USA nå, samtidig som vi har et aggressivt Russland på dørstokken, er en ekstremt dårlig idé.

Vi kommer til å bli veldig eksponert i en ­fem-, seksårs ­periode.

Tror at Trump tar Grønland

Akkurat då forholdet mellom USA og Europa nådde eit nytt botnpunkt, landa store delar av den norske politiske eliten i San Francisco.

Denne veka skal utanrikskomiteen vitje fleire av maktsentera i Silicon Valley:

Open AI, selskapet som står bak Chat GPT.

Nvidia, som produserer databrikker og er verdas mest verdifulle selskap.

Palantir, overvakingsselskapet til Trump-støttespelar Peter Thiel.

Planet Labs, som overvaker jordas overflate.

Erna Solberg, Ine Eriksen Søreide, Peter Frølich, Tonje Brenna, Kirsti Bergstø, Abid Raja og resten av utanrikskomiteen på Stortinget er med, og målet er «få innsikt i drivkreftene som pregar satsingane i teknologibransjen i USA».

Komiteen skal òg på besøk i hovudstaden Washington, D.C.

Om du reiser til USA for å berre prate med folk du er samde med, kan du heller bli heime.

Vitjar tekoligarkane

USA trugar Noreg med straffetoll etter at me sende to stabsoffiserar til Grønland, og EU trugar med å svare med ein sokalla «handelsbazooka» for å råke USA.

Norsk Industri slo denne veka fast at Noreg bør vurdere å gå inn i EUs tollunion for å ikkje bli dobbelt ramma av handelskrigen.

Senterparti-leiar Trygve Slagsvold Vedum seier blankt nei til det og meiner at norske politikarar bør puste med magen.

– No gjeld det å halde hovudet kaldt og ikkje ­plutseleg skifte standpunkt. Den norske fastlands­eksporten til USA er ganske liten, så her er det viktigare å tenkje på det som er viktig for den norske fastlandsindustrien. Den viktigaste norske fastlandsindustrien er næringsmiddelindustri som fiskeri, og den vil bli råka om me går inn i tollunionen, seier Vedum.

– Det ville ha vore galskap for næringsmiddelindustrien å gå inn i tollunionen. Og den industrien sysselset 50.000 menneske i Noreg. Den industrien er heilt avhengig av at me styrer vår eigen handelspolitikk.

Jussprofessor ved Universitetet i Bergen Halvard Haukeland Fredriksen seier at det er fullt mogleg for Noreg å gå inn i EUs tollunion utan å bli medlem av EU.

Då vil me få den same handelspolitikken som EU, og me vil bli diktert av dei handelsavtalen som EU har inngått med andre land.

Er ikkje stressa av Trumps tolltrugslar

USA er overvurdert, og Europa kan klare seg utan dei, meiner orlaugskaptein Tor Ivar Strømmen

Du skriv i ein tekst hjå Filter at tryggleiken til Europa ikkje er så avhengig av USA som mange trur. Kva meiner du med det?

–Amerikanarane har sidan 1990 i stor grad vore involvert i krigar i Afghanistan og Irak, og det er det dei har brukt pengar på. Pengane har gått til militære investeringar som ikkje er særleg relevante i ein krig mot Kina eller Russland. Det har ført til at heile strukturen deira er prega av gamalt materiell, og strukturen har mange svakheiter og hol. Dei har ikkje drive med operasjonar mot store land på lang tid, og det gjer at dei har ein låg kompetanse på det. I tillegg har dei sidan Barack Obama snudd mot Asia og Stillehavet. Per no er kring 60 prosent av den amerikanske marinen i Stillehavet. På toppen av dette har dei eit enormt vedlikehaldsetterslep. USA har rett og slett ikkje store ressursar dei kan setje inn i ein krig i Europa. Så det biletet me har av at dei har uendeleg med militære ressursar, er heilt feil.

– USA vil ikkje vere totalt overlegne i ein militær konflikt til dømes i Noreg?

– Den samla amerikanske angreps­ubåtflåten er 49 ubåtar, men av dei er det kring tolv som er operative i Atlanterhavet, Middelhavet og områda rundt. Og av dei igjen er det kanskje fire–fem som kan respondere raskt heilt sjølvstendig. Det er ikkje ein stor styrke. Eit anna døme er at skipa som er førehandslasta for rask innsetting av marineinfanteriet, ikkje ligg i USA eller Europa, men ved øya Guam i Stillehavet og øya Diego Garcia i Det indiske hav. Dei vil bruke opp mot 50 døgn på å kome seg til Noreg. Så det er ikkje slik at USA kan kome seg raskt til Norden med substansielle styrkar. Det eine området der USA har substansielt kapasitet, som Europa ikkje har, er innan strategisk luftmakt, altså store, tunge, langtrekkande bombefly. Dei har dessutan vesentleg større etterretningsressursar og betre romkapasitet enn Europa – og fleire atomvåpen.

– Og dei kan snike seg inn i Venezuela og stikke av med presidenten utan å miste folk, og dei kan drepe Osama bin Laden ved hjelp av fly som ikkje dukkar opp på radaren til deira nære allierte Pakistan. Slike ting er dei vel ganske gode på?

– Eg trur fleire vestlege land kunne ha utført dei operasjonane. I alle fall Storbritannia og Frankrike har slike kapasitetar i si portefølje, både når det gjeld spesialstyrkar og alt dei treng i tillegg for å kunne få dei inn og ut.

Du meiner at USA ikkje lenger er ein alliert av oss, og at me lyt frikople oss. Korleis skal me gjere det?

– Då lyt me ruste kraftig opp og samordne oss. Og då meiner eg primært den gamle, vestlege kjernen av Europa. Den opphavlege kol- og stålunionen og litt til. Tyskland, Frankrike, Storbritannia, Benelux, Italia, Norden og Polen. Denne kjernen kan bli eit fyrtårn for folkerett og statsrett i ei verd der USA ikkje er det. Og sjølv om eg er uroa for dei store høgreradikale partia i Frankrike og Tyskland, er eg til dømes ikkje bekymra for Marine Le Pen i dette spørsmålet. Ho kjem garantert til å vere ein garantist for fransk leiarskap. Ho har med seg ein strategisk arv og kultur som tilseier det. Det same ser me med Giorgia Meloni i Italia. Ho er ein av dei tydelegaste motstandarane av Trump sin Ukraina-politikk. Også i høve Danmark er ho tydeleg. Tyskarane er i ferd med å vakne opp att og innser at dei lyt vere ein strategisk aktør og ikkje berre ein bidragsytar. Så det finst eit stort spelerom innanfor Europa.

– Var det ei tabbe av Noreg å opne opp for at USA skal ha tilgang til omforeinte område i Noreg, der det amerikanske militæret skal halde på?

Grønland er militær­strategisk viktig.

Vil gjere Europa sterkt att

Høyre-profilene Henrik Asheim og Anna Molberg har startet en omkamp om sykelønnsordningen. Forrige uke argumenterte de i DN for at man må vurdere å kutte i ordningen som i dag gir rett på 100 prosent lønn det første året du er syk.

Asheim og Molberg ønsker å få med Høyres landsmøte på at partiet skal søke et forlik i Stortinget om saken. Påtroppende Høyre-leder Ine Eriksen Søreide har tatt til orde for en «sykelønnskommisjon».

Forslaget har møtt en kald skulder fra partiene på rødgrønn side i politikken. De er alle enige om at de ikke vil kutte i sykelønna. Nå ber lederen i Senterpartiets ungdomsparti, Nils Forren, moderpartiet om å tenke seg om.

– Senterungdommen ønsker å se på sykelønnsordningen. Sykefraværet er for høyt, og vi må jobbe for å få det ned, sier han.

Forren understreker at han ikke ønsker å «rasere sykelønnsordningen», men vurdere om den bør gi 80 prosent lønn i stedet for 100 prosent etter at man har vært sykemeldt i en lengre periode.

– De siste to årene har utgiftene knyttet til sykelønn og arbeidsavklaringspenger økt med 11 milliarder kroner. Det er kjempeviktig å se på hvordan vi kan få flere til å være i arbeid, sier Forren og fortsetter:

– Siden ordningen er så dyr, må vi tørre å gå inn og se på om vi kan gjøre det billigere. Men det virker som vi har så mye oljepenger at vi ikke har noen motivasjon til å gjøre noe. En hvilken som helst annen nasjon med disse tallene ville ha gjort noe.

Sykefraværet i Norge er i dag på 6,48 prosent. Norge har hatt høyere sykefravær enn nabolandene våre over flere år, ifølge Statistisk sentralbyrå (SSB). Samtidig er sysselsettingsgraden i Norge høy.

En hvilken som helst annen nasjon med disse tallene, ville ha gjort noe.

Åpner for sykelønnskutt

Tom Henning Bratlie

Leiaren for kommunalkomiteen på Stortinget, Hanne Stenvaag frå Raudt, fortel at dei om kort tid kjem med eit framlegg i Stortinget der dei tek initiativ til å evaluere samanslåinga av norske kommunar som skjedde under den borgarlege regjeringa.

Det skjer etter at finanspolitisk talsperson i Høgre Nikolai Astrup har teke til orde for ei ny runde med samanslåingar dersom Høgre på nytt får makta.

– Me vil kome med eit forslag i Stortinget om å evaluere den førre kommunereforma. Særleg Høgre har vore tydelege på at den einaste vegen vidare er meir kommunesamanslåing. Men no har me hatt kommunesamanslåing for ikkje så lenge sidan, då er dette eit godt tidspunkt å evaluere det som har skjedd, seier Stenvaag.

Ho meiner at det er lurt å gjere det før ein går vidare med fleire samanslåingar.

Klassekampen har denne veka skrive at det er politisk usemje på borgarleg side om i kva grad det er naudsynt med ei ny nasjonal kommunereform i Noreg.

Stenvaag meiner at alle parti bør vere interesserte i å få til ei evaluering, uansett kva dei meiner om kommunesamanslåingar.

– Eg tenkjer at dette bør partia vere samde om uavhengig av korleis dei stiller seg til kommunesamanslåing. Kunnskap er alltid bra, seier ho.

Raudt vil sjå på kommunereforma

 – No handlar det om å skremme konkrete truslar frå USA, seier Bjørnar Moxnes

Denne veka varsla Forsvarsdepartementet at Noreg har sendt to personar til Grønland.

Aleksander Åsnes

Artikler

Svarer for Epstein-dekninga: VG-redaktør Gard Steiro tykkjer synd i Mette-Marit

Regjeringa lova å nær doble kraftproduksjonen i Finnmark innan 2030. Det er heilt urealistisk, seier kraftanalytikarar.

Klokker, leilegheit og luksusferiar: Dette må dei Epstein-tilknytte svare for

Meiner Ap har beskytta Juul

Thorbjørn Jagland skreiv om sitt eige forhold til unge kvinner til den overgrepsdømde Jeffrey Epstein. Tidlegare Ap-rådgjevar Jonas Bals ber om ekskludering.

Inga må selje generasjonsbustaden for å betala skatt, seier økonomiprofessor Are Oust

Senterpartiet vil ha frileik i skulen

– Palantir er eit av dei verste

SV er nøgd med at meir skatt på dyre hus aukar inntektene til staten, men det vil ikkje Sp akseptere.

I dag kjempar byrådsleiaren i Bergen for sitt politiske liv. Fleire kommunar vil innføra byregjeringar.

Film

Utfordrar Ap på kultur

Hermetikk

Trond Giske (Ap) vil ta opp att arbeidet med frihandelsavtale med Kina.

Statsviter Iver B. Neumann mener vi må sette hardt mot hardt mot USA. Han ber nordmenn forberede seg på mange tøffe år framover.

Vitjar tekoligarkane

Trygve Slagsvold Vedum åtvarar Noreg mot å ta drastiske val berre fordi den vesle eksporten til USA er truga.

USA er overvurdert, og Europa kan klare seg utan dei, meiner orlaugskaptein Tor Ivar Strømmen

Senterungdommens Nils Forren ber moderpartiet vurdere kutt i sykelønna. – Fraværet er for høyt, sier han.

Raudt vil sjå på kommunereforma

– No handlar det om å skremme konkrete truslar frå USA, seier Bjørnar Moxnes

Frp vil ikkje slå saman kommunar

Høgres distriktsordførarar seier nei til samanslåing

Førebur seg på ny kamp

Eit kjøp av Grønland kan vere i tråd med folkeretten, seier ekspertar på tryggingspolitikk.

Grønland

Fredsprisen: Matlary mener Nobelkomiteen har rene hender

Svarer for Epstein-dekninga: VG-redaktør Gard Steiro tykkjer synd i Mette-Marit

Regjeringa lova å nær doble kraft­pro­duk­sjonen i Finnmark innan 2030. Det er heilt urea­lis­tisk, seier kraft­ana­ly­ti­karar.

Klokker, leilegheit og luksus­fe­riar: Dette må dei Epstein-tilknytte svare for

Meiner Ap har beskytta Juul

Thorbjørn Jagland skreiv om sitt eige forhold til unge kvinner til den overg­reps­dømde Jeffrey Epstein. Tidlegare Ap-rådgjevar Jonas Bals ber om eksklu­de­ring.

Inga må selje gene­ra­sjons­bu­staden for å betala skatt, seier økonomi­pro­fessor Are Oust

Senter­par­tiet vil ha frileik i skulen

– Palantir er eit av dei verste

SV er nøgd med at meir skatt på dyre hus aukar inntektene til staten, men det vil ikkje Sp akseptere.

I dag kjempar byråds­leiaren i Bergen for sitt politiske liv. Fleire kommunar vil innføra byre­gje­ringar.

Film

Utfordrar Ap på kultur

Hermetikk

Trond Giske (Ap) vil ta opp att arbeidet med frihan­dels­av­tale med Kina.

Statsviter Iver B. Neumann mener vi må sette hardt mot hardt mot USA. Han ber nordmenn forberede seg på mange tøffe år framover.

Vitjar teko­li­gar­kane

Trygve Slagsvold Vedum åtvarar Noreg mot å ta drastiske val berre fordi den vesle eksporten til USA er truga.

USA er over­vur­dert, og Europa kan klare seg utan dei, meiner orlaug­skaptein Tor Ivar Strømmen

Senter­ung­dommens Nils Forren ber moder­par­tiet vurdere kutt i sykelønna. – Fraværet er for høyt, sier han.

Raudt vil sjå på kommune­re­forma

– No handlar det om å skremme konkrete truslar frå USA, seier Bjørnar Moxnes

Frp vil ikkje slå saman kommunar

Høgres distrikts­ord­førarar seier nei til saman­slåing

Førebur seg på ny kamp

Eit kjøp av Grønland kan vere i tråd med folke­ret­ten, seier ekspertar på tryggings­po­li­tikk.

Grønland

Freds­pri­sen: Matlary mener Nobel­ko­mi­teen har rene hender

Regjeringa lova å nær doble kraftproduksjonen i Finnmark innan 2030. Det er heilt urealistisk, seier kraftanalytikarar.

Klokker, leilegheit og luksusferiar: Dette må dei Epstein-tilknytte svare for

Thorbjørn Jagland skreiv om sitt eige forhold til unge kvinner til den overgrepsdømde Jeffrey Epstein. Tidlegare Ap-rådgjevar Jonas Bals ber om ekskludering.

Inga må selje generasjonsbustaden for å betala skatt, seier økonomiprofessor Are Oust

Senterpartiet vil ha frileik i skulen

I dag kjempar byrådsleiaren i Bergen for sitt politiske liv. Fleire kommunar vil innføra byregjeringar.

Trond Giske (Ap) vil ta opp att arbeidet med frihandelsavtale med Kina.

Vitjar tekoligarkane

USA er overvurdert, og Europa kan klare seg utan dei, meiner orlaugskaptein Tor Ivar Strømmen

Senterungdommens Nils Forren ber moderpartiet vurdere kutt i sykelønna. – Fraværet er for høyt, sier han.

Raudt vil sjå på kommunereforma

Høgres distriktsordførarar seier nei til samanslåing

Eit kjøp av Grønland kan vere i tråd med folkeretten, seier ekspertar på tryggingspolitikk.

Fredsprisen: Matlary mener Nobelkomiteen har rene hender